Đây là thông tin được chia sẻ tại Diễn đàn “Ứng dụng khoa học, công nghệ trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai”, do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai (QPT) và Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh tổ chức chiều ngày 25/11.

Diễn đàn “Ứng dụng khoa học, công nghệ trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai” tổ chức chiều ngày 25/11.

Theo báo cáo của Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, tính từ đầu năm đến ngày 24/11/2025, thiên tai trên cả nước đã làm 409 người chết, mất tích, 727 người bị thương.

Thiên tai cũng khiến 3.714 nhà bị sập, đổ, trôi, 333.583 nhà bị hư hỏng, tốc mái; 553.417 ha lúa, hoa màu và 376.792 ha cây trồng khác bị ngập úng, thiệt hại; 50.237 con gia súc, 6.965.439 con gia cầm bị chết, cuốn trôi; 197.343 lồng bè và 58.946 ha thủy sản bị thiệt hại; 668.160 km đê, kè, kênh mương bị thiệt hại; 100,1 km bờ sông, bờ biển bị sạt lở; 744 km đường giao thông bị thiệt hại với tổng khối lượng đất đá bị sạt lở là 14,5 triệu m3... Tổng thiệt hại về kinh tế ước tính trên 85.099 tỷ đồng.

Riêng tại khu vực Nam Trung Bộ, chỉ trong 5 ngày từ ngày 16 đến 21/11, mưa lớn trên một số sông từ Quảng Trị đến Khánh Hòa đã vượt đỉnh lịch sử. Mưa lũ, sạt lở đất ước tính làm 102 người chết, mất tích; hơn 200.992 nhà ngập nước; thiệt hại ban đầu là 13.248 tỷ đồng và các số liệu này vẫn tiếp tục được cập nhật. 

“Những tháng cuối năm 2025, nguy cơ mưa lũ lớn vẫn hiện hữu tại Trung Bộ, đặc biệt khi bão số 15 có thể xuất hiện trên Biển Đông và đổ bộ vào những ngày tới”, ông Nguyễn Tôn Quân, Phó Trưởng phòng Quản lý thiên tai cộng đồng và Truyền thông (Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống thiên tai) cảnh báo.

Cũng theo ông Quân, thiên tai ngày càng diễn biến bất thường, đòi hỏi Việt Nam phải điều chỉnh các quy chuẩn xây dựng hạ tầng để nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai; nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo bằng việc mở rộng mạng lưới trạm đo mưa và cải thiện dự báo mưa lớn. “Các tuyến đê, hồ chứa và hạ tầng phòng chống thiên tai cần được ưu tiên đầu tư, tu bổ, nâng cấp; cũng như điều chỉnh quy trình vận hành hồ chứa theo hướng dành đủ dung tích cắt lũ cho hạ du”, ông Quân nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, các diễn giả đều đồng ý quan điểm rằng công nghệ hiện đại, trong đó có các hệ thống dữ liệu cập nhật theo thời gian thực, sẽ hỗ trợ đắc lực trong việc dự báo, cảnh báo thiên tai.

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong dự báo, cảnh báo thiên tai.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Quang Huy, Phó giám đốc Trung tâm Chính sách và Kỹ thuật phòng, chống thiên tai (Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống thiên tai - Bộ Nông nghiệp và Môi trường), một trong những khó khăn lớn khi ứng phó với thiên tai hiện nay, là vai trò của cấp xã ngày càng nặng nề hơn. Nếu trước đây chủ yếu thực thi theo chỉ đạo từ huyện thì hiện nay cấp xã vừa phải chỉ đạo, vừa trực tiếp tổ chức ứng phó. Việc liên kết giữa các xã và giữa xã với tỉnh cũng đặt ra thách thức do địa bàn rộng, nguồn lực không đồng đều.

Ngoài ra, ông Huy đặt vấn đề liên quan đến nguồn nhân lực để sử dụng dữ liệu một cách hiệu quả. “Nếu chỉ có công nghệ mà con người không thay đổi tư duy, việc vận hành sẽ gặp hạn chế. Mục tiêu quan trọng nhất của cảnh báo sớm không chỉ là gửi thông tin mà phải đảm bảo người dân nhận được - hiểu được - biết cách làm - thực hiện được”, ông nhấn mạnh.

Trong khi đó, TS. Hà Ngọc Tuấn, Đại diện Liên danh Kyushu - Weatherplus, đơn vị đang vận hành hệ thống cung cấp thông tin thời gian thực cho hơn 50 nhà máy thủy điện tại Việt Nam, khẳng định sau 3 năm thử nghiệm với các hồ lớn, ông tin vào tầm quan trọng “sống còn” của dữ liệu quan trắc và thông tin dự báo tin cậy.

“Vấn đề là chúng ta có dám đầu tư cho dữ liệu, cho con người và khoa học công nghệ hay không. Nếu làm tốt, hệ thống công nghệ hiện đại không chỉ giúp cắt, giảm và làm chậm lũ, bảo vệ công trình và hạ du, mà còn tối ưu hóa phát điện, tạo nguồn lực để tái đầu tư cho phòng chống thiên tai”, TS. Tuấn chia sẻ.