Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại tổ - Ảnh: Đức Thanh.

Người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh, đây là 3 dự án luật có mối quan hệ trực tiếp và khăng khít với nhau, tác động trực tiếp đến nguồn lực phát triển đất nước và đến chỗ ở, tài sản, sinh kế của người dân.

Đây là 3 luật rất quan trọng, chính vì vậy, Chính phủ đã chỉ đạo lấy ý kiến nhân dân đồng thời chứ không chỉ với một Luật Đất đai và đã nhận được 885.000 lượt ý kiến, theo thông tin từ Thủ tướng.

Làm rõ thêm sự cần thiết phải sửa đổi, dù cả 3 luật mới chỉ có hiệu lực từ 1/8/2024, Thủ tướng nêu vấn đề rất lớn là nhu cầu phải có nhà ở của người dân, người lao động, cán bộ công nhân viên chức, lực lượng vũ trang, học sinh sinh viên, và nhất là người lao động ở các đô thị thành phố lớn là rất lớn. Trong khí đó, giá nhà, giá bất động sản, đặc biệt là giá nhà ở cho phân khúc nhà ở xã hội, nhà ở cho đối tượng người có thu nhập thấp, vẫn còn cao. Thị trường bất động sản có những  lĩnh vực hoạt động còn chưa minh bạch…

Từ đó, cần phải điều chỉnh khuôn khổ pháp luật để xử lý những vấn đề bất cập, đáp ứng kịp thời với nhu cầu phát sinh trên thực tiễn.

Trao đổi thêm về những điểm mới của dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, người đứng đầu Chính phủ nêu nội dung rất quan trọng về phân loại đất, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đã có thay đổi đáng kể. Dự thảo không quy định quá chi tiết, mà phân loại thành 3 nhóm chính là: nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp và nhóm đất dự trữ phát triển.

Điểm mới này, theo Thủ tướng không chỉ phục vụ cho mục đích quy hoạch, mà còn phục vụ cho các nội dung quản lý nhà nước về đất đai như thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, cũng như là tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Thủ tướng cũng cho biết, cùng với 3 luật đang thảo luận, Chính phủ cũng đang chỉ đạo khẩn trương sửa đổi Luật Quy hoạch, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn để tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính. Và đối với lĩnh vực đất đai thì chỉ còn quy hoạch sử dụng đất quốc gia, quy hoạch sử dụng đất quốc phòng và quy hoạch sử dụng đất an ninh.

Cấp tỉnh tới đây không lập quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất độc lập, mà sẽ thể hiện nội dung sử dụng đất là một nội dung của quy hoạch tỉnh, như vậy là đơn giản hóa rất nhiều để tránh những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Còn với cấp xã thì kế hoạch sử dụng đất được làm theo hướng đơn giản, số hóa và lồng ghép vào các quy hoạch.

Đây là một nội dung rất mới, thể chế hóa quan điểm mới của Trung ương về quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, Thủ tướng nói.

Về thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ tái định cư - vấn đề được nhiều vị đại biểu quan tâm thảo luận, Thủ tướng nêu rõ, việc thu hồi đất là để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia công cộng nhưng dự thảo luật quy định là phải bảo đảm tuân thủ theo Hiến pháp, pháp luật và thể chế hóa Nghị quyết 21 và các nghị quyết khác có liên quan, làm sao cho chặt chẽ và không lạm dụng việc thu hồi, cũng như không tạo ra những khó khăn cho các cái dự án phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương.

Thủ tướng nêu rõ, dự thảo luật sửa đổi tiếp tục kế thừa quy định của Luật Đất đai năm 2024 về thu hồi đất và có sự đổi mới là theo hướng phân thành 6 nhóm theo các tiêu chí rất là cụ thể. Như, xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp; xây dựng công trình công cộng, hạ tầng kỹ thuật; các dự án phục vụ chính sách an sinh xã hội; thực hiện các dự án phát triển kinh tế, dự án xây dựng chỉnh trang đô thị nông thôn; thu hồi đất để thực hiện các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên;  thực hiện các dự án đã được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư theo quy định của pháp luật.

Trường hợp cần bổ sung để thu hồi đất thì phải do Quốc hội quyết định. Như vậy quy định để thu hồi đất là khá là cụ thể và chặt chẽ, Thủ tướng nhìn nhận.

Về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, người đứng đầu Chính phủ một trong những  quan điểm rất mới trong Nghị quyết 21 là chuyển từ tư duy là bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân khi nhà nước thu hồi đất.

Cụ thể yêu cầu đó, dự thảo luật quy định là người có đất bị thu hồi thì được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với mục đích thu hồi, đất khác, nhà ở hoặc bồi thường bằng tiền. Và được ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ đối với các dự án đô thị, được hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang phần diện tích của thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi. Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại thì cơ quan có thẩm quyền cũng xem xét quyết định. Khu tái định cư được bố trí nhiều cấp nhà, mức diện tích phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả, bảo đảm đầy đủ hạ tầng an sinh xã hội.

Quan điểm tái thiết cuộc sống cho người dân khi nhà nước thu hồi đất là quan trọng nhất, ngoài chuyện bố trí chỗ ở, nhà ở, còn phải lo cuộc sống, sinh kế, hạ tầng như là thiết chế văn hóa, trường học, y tế, Thủ tướng làm rõ.

Đề cập vấn đề đại biểu còn băn khoăn là tài chính đất đai và giá đất, Thủ tướng cho biết dự thảo luật quy định là nhà nước quyết định giá đất, nhưng giá đất được xác định theo bảng giá và hệ số điều chỉnh giá đất. Việc định giá phải bảo đảm nguyên tắc trung thực, khách quan, công khai, minh bạch và phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ và tuân thủ đúng trình tự thủ tục định giá đất, phải dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan, và hài hòa lợi ích giữa nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.

Dự thảo luật quy định nguyên tắc chung, còn nội dung chi tiết sẽ được quy định tại các văn bản dưới luật, ông cho biết.

Người đứng đầu Chính phủ cũng cũng “rất chia sẻ và đồng tình với ý kiến của nhiều đại biểu” về quy định rõ ràng tiêu chí xác định giá đất cụ thể. Theo Thủ tướng, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu góp ý của đại biểu, nhưng cũng không nên quy định cứng quá ở trong luật để khi cần có thể điều chỉnh.

Thủ tướng cũng đề cập phương án, Quốc hội có thể nghiên cứu ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi Chính phủ ban hành nghị quyết, nếu cần thiết sẽ xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội về các cơ chế và tiêu chí để xác định giá đất.

Phải đảm bảo là giá đất phục vụ mục tiêu phát triển từng thời kỳ. Nếu để giá đất cao quá thì địa phương có thể thu ngân sách cao trong một thời điểm nhất định, nhưng hệ lụy đối với phát triển kinh tế xã - hội thì rất lớn. Mục tiêu ưu tiên là điều tiết giá đất và giá nhà đối với nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê, Thủ tướng nhấn mạnh.