Đến năm 2031, ngân sách có thể thất thu gần 20.000 tỷ đồng mỗi năm

Tại Hội nghị triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới tổ chức ngày 6/8/2026, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cho rằng việc Chính phủ ban hành Chỉ thị 25 chỉ sau hai tháng của nhiệm kỳ mới đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt đối với cuộc đấu tranh chống thuốc lá nhập lậu - vấn đề không chỉ liên quan đến sức khỏe cộng đồng mà còn tác động trực tiếp đến nguồn thu ngân sách và hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất hợp pháp trong nước.

Theo Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, trong nhiều năm qua, thuốc lá nhập lậu đã gây ra ba hệ lụy lớn.

Trước hết là nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng. Các sản phẩm thuốc lá nhập lậu không được kiểm soát về nguồn gốc, thành phần và chất lượng theo quy định. Kết quả nghiên cứu của Viện Kinh tế Kỹ thuật Thuốc lá cho thấy nhiều sản phẩm có chứa các chất độc, chất cấm gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, đặc biệt đối với hệ thần kinh và não bộ của người sử dụng.

Bên cạnh đó là nguy cơ thất thu ngân sách nhà nước. Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cho hay, theo thống kê không đầy đủ, hiện nay, thuốc lá nhập lậu chiếm trên 10% thị phần, làm thất thu ngân sách hơn 4.000 tỷ đồng tiền thuế mỗi năm. Tuy nhiên, từ ngày 1/1/2027, chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá sẽ được điều chỉnh theo hướng tăng mạnh khi ngoài thuế suất hiện hành còn áp dụng thêm thuế tuyệt đối 2.000 đồng mỗi bao và tiếp tục tăng dần lên 10.000 đồng mỗi bao vào năm 2031.

Đánh giá tác động của thuốc lá nhập lậu. Nguồn: Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam

Theo Hiệp hội, kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy việc tăng thuế ở mức cao sẽ kéo theo giá thuốc lá trong nước tăng tương ứng, tạo động lực để thuốc lá nhập lậu gia tăng. Khi đó, mức thất thu ngân sách sẽ không còn dừng ở hơn 4.000 tỷ đồng mỗi năm mà có thể tăng nhanh, tiến tới gần 20.000 tỷ đồng vào năm 2031. Nếu tính lũy kế trong nhiều năm, con số thất thu có thể lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng.

Đóng góp ngân sách Nhà nước của các doanh nghiệp sản xuất thuốc lá hợp pháp được cấp phép. Nguồn: Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam.

Không chỉ vậy, thuốc lá nhập lậu còn làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất hợp pháp. Trong khi các doanh nghiệp trong nước phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, quy định về ghi nhãn cảnh báo sức khỏe và các tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc thì thuốc lá nhập lậu lại không chịu các nghĩa vụ này, tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Điều đó làm giảm thị phần, doanh thu, hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp, đồng thời ảnh hưởng tới việc làm, thu nhập của người lao động trong toàn chuỗi sản xuất, phân phối và vùng nguyên liệu.

Thuốc lá thế hệ mới vẫn thẩm lậu qua nhiều kênh

Đánh giá về kết quả chống buôn lậu trong thời gian qua, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam ghi nhận những nỗ lực của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Ban Chỉ đạo 389 các địa phương cùng các lực lượng chức năng trong suốt hơn một thập kỷ triển khai Chỉ thị 30 của Thủ tướng Chính phủ.

Theo Hiệp hội, trong giai đoạn 2020-2025, việc kiểm soát chặt khu vực biên giới, đặc biệt trong thời kỳ phòng chống dịch Covid-19, kết hợp với tăng cường tuyên truyền tại các địa bàn trọng điểm và nâng mức xử phạt đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong công tác phòng, chống thuốc lá nhập lậu.

Tình hình phòng, chống thuốc lá lậu. Nguồn: Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam.

Khi lượng thuốc lá nhập lậu giảm mạnh, các doanh nghiệp sản xuất trong nước đã có điều kiện mở rộng thị phần. Sản lượng tiêu thụ nội địa của toàn ngành tăng gần 300 triệu bao, qua đó cho thấy việc kiểm soát hiệu quả thuốc lá nhập lậu không chỉ bảo vệ sản xuất hợp pháp mà còn góp phần gia tăng nguồn thu ngân sách nhà nước.

Dẫu đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cũng cho rằng, tình hình buôn lậu thuốc lá vẫn diễn biến phức tạp với nhiều phương thức ngày càng tinh vi.

Đáng chú ý, bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử và thuốc lá làm nóng dù đã bị cấm vẫn tiếp tục thẩm lậu vào Việt Nam thông qua nhiều hình thức như xách tay, nhập lậu, tiểu ngạch và được rao bán rộng rãi trên không gian mạng với xu hướng gia tăng nhanh. Trong khi đó, lực lượng chức năng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng trong quá trình đấu tranh với các đối tượng buôn lậu.

Hiệp hội cho biết, hiện ngành thuốc lá mỗi năm đóng góp gần 27.000 tỷ đồng cho ngân sách Nhà nước, tương đương nguồn thu của một địa phương quy mô trung bình. Vì vậy, mỗi 1% thị phần thuốc lá nhập lậu được ngăn chặn không chỉ góp phần bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp sản xuất hợp pháp mà còn trực tiếp gia tăng nguồn thu ngân sách.

Trên tinh thần Chỉ thị 25/CT-TTg, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam kiến nghị Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Ban Chỉ đạo 389 các địa phương cùng các lực lượng chức năng tiếp tục phối hợp chặt chẽ, đẩy mạnh công tác phòng, chống buôn lậu thuốc lá với các giải pháp quyết liệt và hiệu quả hơn. Hiệp hội bày tỏ tin tưởng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là chính quyền cơ sở, sẽ tạo bước đột phá trong cuộc đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá làm nóng trong thời gian tới.