Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp - Ảnh: QH.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất việc tích hợp từ 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình và trình Quốc hội thông qua ngay tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất. 

Sáng 14/8, tại phiên họp thứ 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đề xuất xây dựng 1 Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 Chương trình về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ mục tiêu chính của việc tích hợp là khắc phục tình trạng manh mún, chồng chéo, giảm chi phí tuân thủ hành chính và đẩy mạnh phân cấp, quản lý vốn ngân sách.

Theo Chủ tịch Quốc hội, trước đây có quá nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành, địa phương dẫn đến thủ tục lòng vòng, giải ngân chậm. Vì vậy giải pháp là chuyển từ phân bổ theo dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói. Trung ương chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và tiêu chí, định mức ngân sách; còn địa phương chủ động điều hòa vốn giữa các dự án thành phần.

Về đầu mối quản lý, Chủ tịch Quốc hội lưu ý tránh "gộp cơ học" ở trên mà bên dưới vẫn tồn tại nhiều ban quản lý riêng. Chủ tịch Quốc hội gợi mở nên thành lập văn phòng điều phối chung tích hợp ở cấp Trung ương là "một cửa" cho địa phương.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát, số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ; kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu, chỉ số đầu ra phải cập nhật liên tục để kịp thời chuyển vốn từ nơi chậm sang nơi làm tốt.

"Khi đưa vốn xuống thì địa phương nào cũng phải phấn đấu thi đua để giải ngân thực hiện. Nếu không thì trong một quý hoặc 6 tháng thì Trung ương sẽ điều chỉnh vốn từ địa phương làm không tốt sang địa phương làm tốt", Chủ tịch Quốc hội phát biểu.

Cơ bản tán thành việc tích hợp, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu vấn đề, giai đoạn vừa qua phải ban hành đến 45 văn bản quy phạm pháp luật và gần 200 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, trong khi đến hết năm 2025 mới giải ngân được 76,8% kế hoạch và dự toán đã giao.

Vì vậy, theo bà Hồng, vấn đề cần quan tâm là sau khi tích hợp phải đo được hiệu quả thực chất như về đầu mối, thủ tục, thời gian giao vốn, vốn phải chuyển nguồn và quan trọng nhất là kết quả đối với người dân được tiếp cận các chính sách này có tốt hơn hay không.

Phó chủ tịch Quốc hội đề nghị cân nhắc việc xác định ngay một số tiêu chí để có thể sau một thời gian thực hiện có thể đánh giá được cơ chế mới này, đồng thời phân cấp cho địa phương nhưng phải đảm bảo đầy đủ mục tiêu Quốc hội đã quyết định.

Tờ trình của Chính phủ cũng đã nhận diện nguy cơ địa phương có thể ưu tiên các công trình lớn, dễ giải ngân, trong khi những công việc liên quan đến sinh kế, giảm nghèo và các vấn đề xã hội có thể ít quan tâm hơn. Vì vậy, tích hợp quản lý nhưng vẫn phải theo dõi riêng được nguồn lực và kết quả theo từng nhóm mục tiêu để đảm bảo theo đúng mục tiêu của chương trình, bà Hồng lưu ý.

Báo cáo tiếp thu, giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết sẽ tiếp thu tất cả các ý kiến, phối hợp với cơ quan thẩm tra, báo cáo Chính phủ để hoàn thiện sớm nhất nghị quyết của Quốc hội phê duyệt một Chương trình quốc gia mới trên cơ sở tích hợp 4 Chương trình quốc gia hiện hành.

Mục tiêu là tích hợp một chương trình để giảm trung gian, giảm đầu mối, tăng hiệu quả, giữ nguyên nguồn vốn nhưng có cơ chế đảm bảo hiệu quả nhất và đạt mục tiêu, Bộ trưởng nêu rõ.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng cho biết thống nhất rất cao với ý kiến của Chủ tịch Quốc hội là giao vốn trọn gói cho địa phương và quyền chủ động hoàn toàn thuộc về địa phương, đúng tinh thần địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm. Trung ương ban hành định mức và thống nhất về kết quả đầu ra để cho các địa phương chủ động thực hiện.

Điều hành phiên thảo luận, Phó chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất việc tích hợp từ 4 chương trình thành 1 chương trình. Đồng thời đề nghị Chính phủ rà soát, phối hợp cùng các cơ quan của Quốc hội để hoàn thiện hồ sơ để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến, thông qua tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất.