Hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các dự án tại TP.HCM có thể kéo dài từ 5 tháng đến hơn 7 tháng. Ảnh: Lê Toàn.

Rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng

UBND TP.HCM đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, trước khi trình HĐND Thành phố.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là quy định cụ thể thời hạn bàn giao mặt bằng và cơ chế thưởng đối với trường hợp người có đất bị thu hồi bàn giao trước thời hạn.

Theo dự thảo, trường hợp bị thu hồi toàn bộ diện tích đất, thời hạn bàn giao là 10 ngày đối với đất nông nghiệp, 20 ngày đối với đất ở và 30 ngày đối với đất sản xuất công nghiệp, thương mại, dịch vụ, tính từ ngày quyết định thu hồi đất được ban hành.

Đối với các dự án cấp bách, cần mặt bằng để triển khai ngay, thời hạn bàn giao tối đa là 15 ngày.

Trường hợp chỉ thu hồi một phần diện tích, thời hạn bàn giao tương ứng là 5 ngày đối với đất nông nghiệp, 10 ngày đối với đất ở và 15 ngày đối với đất sản xuất, kinh doanh. Với dự án cấp bách, thời hạn tối đa là 10 ngày.

Dự thảo hiện chưa quy định mức thưởng cụ thể. Theo cơ chế đang được áp dụng tại Quyết định 11/2026 của UBND Thành phố, hộ gia đình, cá nhân bàn giao mặt bằng trước thời hạn được thưởng tối đa 50 triệu đồng nếu bị thu hồi toàn bộ đất và tối đa 25 triệu đồng nếu bị thu hồi một phần. Đối với tổ chức, mức thưởng tối đa là 100 triệu đồng.

Theo UBND TP.HCM, Thành phố sẽ triển khai nhiều dự án quy mô lớn trong thời gian tới, như các tuyến đường đối ngoại, liên vùng; đường sắt đô thị; đường sắt vận chuyển hàng hóa, hành khách; cảng Cái Mép Hạ; cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ; mở rộng sân bay Côn Đảo cùng các công trình chống ngập, xử lý nước thải.

Khối lượng dự án lớn khiến yêu cầu đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng trở thành nhiệm vụ trọng tâm, nhằm bảo đảm tiến độ đầu tư xây dựng, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công và sớm tạo mặt bằng sạch cho các dự án trọng điểm.

Theo đánh giá của Thành phố, thời gian thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, không tính thời gian vận động, thuyết phục, cưỡng chế kiểm đếm, cưỡng chế thu hồi đất, xác định thông tin đất vắng chủ..., hiện khoảng 160 ngày, tương đương 5,3 tháng.

Nếu tính cả thời gian vận động, cưỡng chế và các công việc liên quan, tổng thời gian có thể lên tới khoảng 222 ngày, tương đương 7,4 tháng.

Cơ quan soạn thảo đánh giá đây là một trong những công cụ pháp lý quan trọng để Thành phố đẩy nhanh tiến độ các dự án, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công và tạo quỹ đất sạch phục vụ các công trình trọng điểm trong bối cảnh pháp luật đất đai đang có nhiều thay đổi và Thành phố được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù.

Tăng hỗ trợ cho người tự lo chỗ ở

Dự thảo cũng đề xuất một số chính sách mới về tái định cư và hỗ trợ người bị thu hồi đất. Theo đó, người bị thu hồi đất đủ điều kiện được tái định cư nhưng không nhận nhà, đất do Nhà nước bố trí mà tự lo chỗ ở mới sẽ được hỗ trợ bằng tiền.

Nếu xã, phường nơi thu hồi đất chưa có quỹ nhà, đất tái định cư, mức hỗ trợ bằng 10% giá trị bồi thường về đất, gấp đôi quy định hiện hành. Trường hợp địa phương đã có quỹ tái định cư, mức hỗ trợ là 5%. Diện tích dùng để tính hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất ở.

Đối với một số trường hợp đặc biệt thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Phát triển đô thị, dự thảo đề xuất mức bồi thường đất bằng tiền gấp hai lần thông thường. Luật này dự kiến được Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp không thường lệ trong tháng 8.

TP.HCM cũng đề xuất mở rộng chính sách tái định cư cho một số trường hợp đặc thù. Người đang sử dụng nhà thuộc sở hữu Nhà nước tại các khu tập thể, chưa được cấp giấy chứng nhận, có khuôn viên riêng và sử dụng trước ngày 1/7/2006 có thể được mua một căn hộ tái định cư, nếu không còn nhà, đất ở nào khác tại xã, phường nơi có đất bị thu hồi.

Bên cạnh đó, Thành phố đề xuất hỗ trợ một số trường hợp sử dụng đất ổn định nhưng không đủ điều kiện được bồi thường.

Cụ thể, đất phi nông nghiệp có vi phạm, được sử dụng trước ngày 1/7/2014, có thể được hỗ trợ bằng 42 - 70% giá đất tính bồi thường, tùy thời điểm bắt đầu sử dụng.

Đối với công trình xây dựng không đúng quy định trên đất đủ điều kiện được bồi thường, hình thành từ ngày 1/7/2014 đến trước ngày 1/8/2024 và không thuộc trường hợp vi phạm pháp luật đất đai, mức hỗ trợ được đề xuất bằng 20% mức bồi thường trong phạm vi hạn mức giao đất.