Đáng chú ý, dự thảo lần này đưa ra hai phương án về vị trí pháp lý của Trạm Y tế xã, thay vì chỉ một phương án như trước.

Theo đó, phương án thứ nhất vẫn giữ mô hình quen thuộc: Trạm Y tế xã là đơn vị sự nghiệp công lập, trực thuộc UBND cấp xã. Trạm sẽ chịu sự quản lý toàn diện về nhân lực, cơ sở vật chất và kinh phí từ UBND xã, đồng thời được Sở Y tế hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ.

Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn giữ nguyên các Trạm hiện có, chuyển giao về UBND cấp xã mới quản lý, bảo đảm mỗi xã có ít nhất một Trạm Y tế hoạt động hiệu quả.

Phương án thứ hai là điểm mới đáng chú ý: Trạm Y tế xã trực thuộc Sở Y tế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, đồng thời vẫn chịu sự quản lý hành chính theo địa bàn từ UBND cấp xã. Mô hình này giúp thống nhất đầu mối quản lý chuyên môn, tăng cường năng lực y tế cơ sở và tạo điều kiện phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.

Dự thảo cũng khẳng định Trạm Y tế xã có tư cách pháp nhân, có trụ sở, con dấu và tài khoản riêng tại kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng theo quy định.

Không chỉ thay đổi về mô hình quản lý, chức năng và nhiệm vụ của Trạm Y tế xã cũng được mở rộng, hiện đại hóa, hướng đến trở thành điểm chăm sóc sức khỏe ban đầu toàn diện cho người dân.

Trạm Y tế sẽ không chỉ dừng lại ở tiêm chủng hay phát thuốc bảo hiểm y tế như trước, mà còn thực hiện khám chữa bệnh cơ bản, sơ cấp cứu, điều trị ngoại trú, quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai, đồng thời tham gia tư vấn sức khỏe tâm thần, sức khỏe sinh sản, phòng chống HIV/AIDS.

Bên cạnh đó, Trạm còn có nhiệm vụ giám sát dịch bệnh, tổ chức tiêm chủng mở rộng, triển khai các chương trình dinh dưỡng cộng đồng, y tế trường học, phòng chống tai nạn thương tích, ngộ độc thực phẩm, và tác hại của thuốc lá, rượu bia.

Một điểm mới trong dự thảo là Trạm Y tế xã sẽ tham gia vào công tác bảo trợ xã hội, sàng lọc và hỗ trợ các nhóm yếu thế như người khuyết tật, người rối loạn tâm thần, nạn nhân bạo lực hay trẻ em bị xâm hại.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số y tế, Trạm Y tế xã sẽ triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử, kết nối dữ liệu với hệ thống y tế tuyến trên, thực hiện khám chữa bệnh từ xa (telehealth), phối hợp hội chẩn khi cần thiết.

Về tổ chức bộ máy, Trạm Y tế xã sẽ có trưởng trạm, phó trưởng trạm và các bộ phận chức năng như khoa phòng bệnh, khoa khám bệnh, khoa dược - cận lâm sàng, khoa dân số - bảo trợ xã hội cùng với các điểm Trạm Y tế phụ trách địa bàn rộng. Việc bố trí nhân lực sẽ dựa trên đề án vị trí việc làm được xây dựng và phê duyệt theo quy định.

Đối với các địa phương vùng khó khăn, đặc khu không có bệnh viện, nếu đủ điều kiện, Trạm Y tế xã có thể được giao nhiệm vụ điều trị nội trú và bố trí giường bệnh. Đây là giải pháp linh hoạt giúp người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ y tế kịp thời.

Dự thảo cũng quy định lộ trình thực hiện mô hình Trạm Y tế mới phải hoàn tất trước ngày 31/12/2027. Trong giai đoạn chuyển tiếp, các Trạm vẫn duy trì hoạt động theo mô hình hiện hành và hướng dẫn của UBND cấp tỉnh.

Trước đó, sau kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV, nhiều cử tri phản ánh thực trạng mỗi xã sau sáp nhập có từ 2-7 Trạm Y tế.

Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn giữ nguyên các Trạm hiện có, chuyển giao về UBND cấp xã mới quản lý, bảo đảm mỗi xã có ít nhất một Trạm Y tế hoạt động hiệu quả.

Theo bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm Y tế (Bộ Y tế), Trạm Y tế xã trong tương lai cần được định hình lại như một phòng khám đa khoa tuyến đầu, nơi người dân có thể tiếp cận hầu hết các dịch vụ y tế cơ bản, từ tiêm chủng, khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe định kỳ, đến sàng lọc nguy cơ bệnh tật, chăm sóc người già, bệnh nhân mãn tính hay hỗ trợ tâm lý.

Bà Trang cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của mô hình kết hợp giữa y học gia đình và y tế cộng đồng, cùng với ứng dụng công nghệ để kết nối với tuyến trên, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.