Chỉ sau 2 năm triển khai, hàng trăm trạm y tế phường, xã đã “thay da đổi thịt”, trở thành nơi điều trị hiệu quả, gần dân và giảm tải cho bệnh viện tuyến trên.

Trước sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là tăng huyết áp và đái tháo đường, hai nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật và tử vong sớm TP.HCM đang triển khai quyết liệt nhiều giải pháp nhằm kiểm soát hiệu quả ngay từ tuyến y tế cơ sở.

TS.Lại Đức Trường, cán bộ kỹ thuật của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) phát biểu tại sự kiện.

Một trong những chiến lược trọng điểm chính là chương trình can thiệp thiết yếu WHO PEN- mô hình quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng, đã và đang chứng minh hiệu quả thực tiễn tại thành phố hơn 10 triệu dân này.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) vừa tổ chức hội nghị sơ kết và triển khai mở rộng chương trình WHO PEN tại các trạm y tế phường, xã.

Đây là dịp để nhìn lại chặng đường đã qua, đánh giá kết quả bước đầu, đồng thời xây dựng lộ trình nhân rộng mô hình ra toàn thành phố trong thời gian tới. Chương trình có sự tham dự của đại diện Sở Y tế TP.HCM, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Bộ môn Y học gia đình, Đại học Y Dược TP.HCM cùng lãnh đạo các trung tâm y tế quận, huyện và trạm y tế cơ sở.

Được triển khai từ năm 2023, chương trình WHO PEN tại TP.HCM đã nhanh chóng mở rộng về quy mô và khẳng định tính hiệu quả.

Từ 43 trạm y tế ban đầu, đến năm 2025 số lượng cơ sở tham gia đã tăng lên 193 trạm, trải đều trên các quận, huyện. Nhờ đó, người dân có thể tiếp cận dịch vụ tầm soát, điều trị tăng huyết áp và đái tháo đường ngay tại nơi sinh sống, tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm tải cho tuyến trên.

Tính đến tháng 8/2025, số bệnh nhân tăng huyết áp đến khám và lấy thuốc tại các trạm y tế tăng gần gấp đôi so với cuối năm 2024, từ 7.727 lên 13.782 người; bệnh nhân đái tháo đường cũng tăng từ 2.636 lên 4.362 người.

Đáng chú ý, tỷ lệ người bệnh quay lại tái khám sau 3 tháng được cải thiện rõ rệt, tăng huyết áp từ 41% lên 62%, đái tháo đường từ 31% lên 54%.

Đặc biệt, hơn 80% bệnh nhân duy trì được huyết áp ổn định, và trên 70% đạt đường huyết mục tiêu. Đây là những con số tích cực cho thấy hiệu quả của việc điều trị bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng.

Song song với điều trị, chương trình cũng chú trọng đến việc củng cố năng lực cho đội ngũ y tế tuyến cơ sở thông qua các lớp tập huấn, đào tạo liên tục.

Nhiều trạm y tế đã áp dụng phần mềm quản lý bệnh không lây nhiễm để theo dõi hiệu quả điều trị, nhắc lịch tái khám và phát hiện sớm trường hợp bỏ trị. HCDC còn triển khai giám sát từ xa, hỗ trợ chuyên môn và kỹ thuật định kỳ nhằm đảm bảo đồng bộ trong công tác quản lý, điều trị trên toàn hệ thống.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả khả quan, chương trình vẫn còn đối mặt với không ít khó khăn cần tháo gỡ.

Một số trạm y tế gặp tình trạng cung ứng thuốc chưa ổn định, nguyên nhân chủ yếu là do việc tự dự trù thuốc tại cơ sở chưa hợp lý, dẫn đến thiếu hụt cục bộ.

Việc thay đổi nhân sự phụ trách tại một số trạm khiến dữ liệu quản lý không được cập nhật kịp thời. Trong 8 tháng đầu năm 2025, vẫn còn 8 trạm y tế chưa tiếp nhận bệnh nhân tăng huyết áp và 16 trạm chưa có bệnh nhân đái tháo đường.

Nguyên nhân được xác định là do bác sĩ tại trạm phải kiêm nhiệm nhiều chương trình, thường xuyên vắng mặt; danh mục thuốc và xét nghiệm chưa được bổ sung đầy đủ để đáp ứng nhu cầu người bệnh.

Những bất cập này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý bệnh không lây nhiễm, mà còn làm giảm niềm tin của người dân đối với hệ thống y tế cơ sở.

Phát biểu tại Hội nghị, bác sỹ Nguyễn Ngọc Thùy Dương, Phó Giám đốc HCDC nhấn mạnh rằng để chương trình đạt hiệu quả bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, đặc biệt là tại khu vực 2 và 3, nơi nguồn lực còn hạn chế.

Trước hết là tăng cường nhân lực, tổ chức đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở; tiếp đến là đầu tư trang thiết bị y tế và mở rộng danh mục kỹ thuật được Bảo hiểm Y tế chi trả.

Bên cạnh đó, việc đảm bảo cung ứng đủ thuốc thiết yếu, cập nhật danh mục phù hợp với nhu cầu điều trị tại trạm y tế cũng là ưu tiên hàng đầu.

HCDC cũng đề xuất đẩy mạnh công tác sàng lọc, đặc biệt là khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi, đối tượng có nguy cơ cao nhưng thường ít được phát hiện bệnh sớm. Việc phát hiện sớm giúp người bệnh được đưa vào hệ thống quản lý điều trị kịp thời, hạn chế biến chứng và gánh nặng điều trị sau này.

Về phía Tổ chức Y tế Thế giới, TS.Lại Đức Trường, cán bộ kỹ thuật của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhận định rằng chương trình WHO PEN tại TP.HCM đang đi đúng hướng và cho thấy tiềm năng nhân rộng trên quy mô lớn.

Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả bền vững, cần xác định rõ vai trò, chức năng của trạm y tế trong quản lý bệnh không lây nhiễm, đồng thời cập nhật, điều chỉnh các hướng dẫn chuyên môn sao cho phù hợp với điều kiện thực tiễn tại cộng đồng. WHO sẽ tiếp tục đồng hành cùng ngành y tế thành phố trong việc hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và giám sát triển khai tại các trạm y tế mới.

Chương trình can thiệp thiết yếu về tăng huyết áp và đái tháo đường tại TP.HCM đang dần khẳng định vai trò quan trọng của tuyến y tế cơ sở trong phòng chống bệnh không lây nhiễm.

Dù còn nhiều thách thức phía trước, nhưng kết quả bước đầu cho thấy nếu được đầu tư đồng bộ về nhân lực, cơ sở vật chất, thuốc thiết yếu và công nghệ quản lý, tuyến y tế cơ sở hoàn toàn có thể trở thành nền tảng vững chắc của hệ thống chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Với quyết tâm của ngành y tế TP.HCM cùng sự hỗ trợ của WHO và các đơn vị liên quan, trạm y tế phường, xã không chỉ là nơi khám chữa bệnh, mà đang từng bước trở thành “pháo đài” tuyến đầu thân thiện, hiệu quả và đáng tin cậy trong công tác phòng chống bệnh không lây nhiễm, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân thành phố.