Hiện nay, người tiêu dùng có thể dễ dàng chọn mua sách trên mạng, mà không cần đi đến tận hiệu sách. Chính vì thế, sách giả, sách lậu càng có “đất” phát triển. Một nhà phân phối tư nhân nhỏ lẻ, có thể đăng ký mua một vài đầu sách từ các đơn vị xuất bản chính thống, để mở gian hàng trên sàn thương mại điện tử, vượt qua vòng thẩm định đơn giản của sàn, rồi sau đó mặc sức đăng bán các tựa sách mà khó bị kiểm soát.

Sách giả, sách lậu đánh vào tâm lý ham rẻ và sẵn sàng mua sách giả, xuất bản phẩm giả với chuẩn chất lượng thấp hơn, dần tạo thói quen coi thường chất xám và công sức của các tác giả, nhà xuất bản. Vấn nạn này còn gây kiệt quệ kinh tế của các nhà xuất bản.

Nguy hiểm hơn, một số cuốn sách giả, sách lậu không được biên tập, thẩm định nội dung, thậm chí có nhiều nội dung vi phạm nghiêm trọng quy định của pháp luật, tác động tiêu cực đến việc tiếp nhận thông tin, tri thức, niềm tin của người đọc. Có những cuốn sách giả còn bị sai lệch từ nội dung, hình ảnh, cho đến chất lượng giấy in, mực in.

Bà Nguyễn Kim Thoa, Giám đốc Tân Việt Books bức xúc trước tình trạng sách giả, sách lậu bày bán tràn lan ở vỉa hè, trong hiệu sách, nhất là tại các thành phố lớn. Hiện nay, sách lậu còn len lỏi vào thị trường thông qua các nền tảng mạng xã hội, khiến việc ngăn chặn ngày càng trở nên khó khăn. Không những thế, sách lậu, sách giả còn mạnh tay chạy quảng cáo công khai trên tất cả các nền tảng mạng xã hội, thậm chí thuê cả KOCs (người tiêu dùng có ảnh hưởng lớn) để quay các video bán sách.

“Các đơn vị làm sách chân chính chịu thiệt hại nặng nề về kinh tế, công sức, thời gian. Bởi vì, để làm ra một cuốn sách, phải đầu tư công phu từ việc đi mua bản quyền, ký hợp đồng khai thác, chi phí dịch thuật, thiết kế, in ấn, phát hành, quảng cáo”, bà Thoa nói.

Tương tự, theo đại diện Omega Books, vấn nạn sản xuất, buôn bán xuất bản phẩm giả đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến các đơn vị xuất bản và phát hành. Không chỉ vậy, xuất bản phẩm giả còn làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi chính đáng của đội ngũ tác giả, qua đó triệt tiêu sự sáng tạo, đồng thời làm thất thu ngân sách nhà nước, cũng như doanh thu của các đơn vị phát hành sách.

Trong lĩnh vực giáo dục, nhiều năm qua, sách giáo khoa, sách tham khảo của Nhà xuất bản Giáo dục luôn là một trong những loại sách bị làm giả với số lượng lớn. Theo thống kê sơ bộ của Nhà xuất bản Giáo dục, từ năm 2010 đến nay, gần 37 triệu bản sách giáo dục và hơn 18 tấn bán thành phẩm sách giáo dục in lậu dở dang bị phát hiện và xử lý tại hầu hết các tỉnh, thành phố trong cả nước.

Để khắc phục được tình trạng sách lậu, sách giả, theo đại diện Nhà xuất bản Giáo dục, không chỉ đòi hỏi nỗ lực riêng của ngành xuất bản, mà cần có sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng và độc giả. Về phía Nhà xuất bản Giáo dục, cơ quan này đã chú trọng tuyên truyền nâng cao ý thức bạn đọc về tác hại của sách giả, sách lậu thông qua tổ chức trưng bày nhận diện sách, sách giả, đồng thời thường xuyên cử cán bộ tham gia hội nghị tập huấn nghiệp vụ phòng chống in lậu, các cuộc hội thảo về chống sách lậu, sách giả.

Bên cạnh đó, các kỹ thuật chống sách giả, sách lậu mới nhất luôn được Nhà xuất bản Giáo dục áp dụng. Loại tem chống giả Hologram được sử dụng nhiều năm nay đã dần được thay thế bằng tem điện tử và tem công nghệ. Tem công nghệ của Nhà xuất bản Giáo dục có 5 thông tin và 4 lớp bảo mật, giúp xác định được đâu là sách thật, đâu là sách giả.

Còn theo đại diện First News - Trí Việt, cơ quan này đã ký kết hợp tác với một số sàn thương mại điện tử để hợp tác, bàn cách ngăn ngừa sách lậu, sách giả. First News - Trí Việt đã rà soát đầu sách vào sàn thương mại điện tử bằng cách yêu cầu các nhà bán hàng cung cấp chứng từ hợp lệ trước khi được mở gian hàng trên sàn, gồm hợp đồng phân phối (thường các đơn vị uy tín, được nhà xuất bản công nhận mới được cấp chứng từ này) hoặc giấy bảo lãnh, bản kê mua bán. Trong trường hợp phát hiện sách giả, sách lậu, sàn thương mại điện tử sẽ lập tức tắt sản phẩm này, tắt gian hàng của nhà bán vĩnh viễn và yêu cầu nhà bán bồi thường thiệt hại tương ứng, đồng thời thực hiện đền bù cho khách hàng 111% giá trị sản phẩm, thu hồi sản phẩm và tiêu hủy ngay lập tức.

Thực tế cho thấy, nếu hành vi in lậu, tiêu thụ sách giả, sách lậu chỉ bị xử phạt tiền đơn thuần, thì các đối tượng sẵn sàng chịu phạt để tiếp tục thực hiện hành vi làm sách giả, sách lậu, bởi lợi nhuận thu về lớn hơn rất nhiều so với số tiền bị phạt. Do đó, nhiều ý kiến cho rằng, cần tăng cường các hình thức xử phạt hành vi này để đảm bảo tính răn đe.