Tại Việt Nam, nhu cầu vàng làm nguyên liệu để sản xuất vàng trang sức trung bình khoảng 50 tấn/năm

Chật vật xoay xở tìm nguồn nguyên liệu

Trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước siết chặt vấn đề hóa đơn, việc xoay xở tìm nguồn nguyên liệu vàng để phục vụ sản xuất của các doanh nghiệp vàng trang sức càng thêm khó khăn.

Công ty PNJ cho biết, trong thời gian qua, công ty này gặp nhiều khó khăn về nguồn cung vàng nguyên liệu. Dù Công ty đã tìm cách giải quyết bằng nhiều chính sách mới trong thu mua lại sản phẩm từ khách hàng, song vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu sản xuất.

Theo bà Trần Phương Ngọc Thảo, Phó chủ tịch HĐQT PNJ, nếu tính theo tần suất hàng tháng, nhu cầu vàng nguyên liệu của PNJ ở mức dưới 500 kg mỗi tháng và có thể dao động theo từng thời điểm. Vì vậy, Công ty rất mong muốn được nhập khẩu vàng để chủ động đầu vào và giảm thiểu rủi ro chênh lệch giá trên thị trường nội địa.

Theo Vụ Quản lý ngoại hối (Ngân hàng Nhà nước), tính đến tháng 4/2026, Ngân hàng Nhà nước đã nhận 11 hồ sơ đề nghị cấp phép sản xuất vàng miếng. Danh sách cụ thể chưa được Ngân hàng Nhà nước công bố, song nhiều khả năng, trong số này chỉ có 3 doanh nghiệp vàng. Theo Nghị định 232/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, xét về tiêu chí vốn, ngoài 8 ngân hàng, thì có 4 doanh nghiệp vàng đủ điều kiện nhập khẩu vàng gồm SJC, PNJ, DOJI, Phú Quý (vốn điều lệ trên 1.000 tỷ đồng).

Theo Nghị định 232/2025/NĐ-CP, các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu có quyền bán lại vàng nguyên liệu (dưới dạng hạt, khối, thanh hoặc thỏi) cho các doanh nghiệp có giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Việc mua bán này phải được thực hiện thông qua hợp đồng kinh tế và có hóa đơn, chứng từ hợp lệ để phục vụ công tác hậu kiểm.

Quy định trên sẽ giúp các doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức có nguồn nguyên liệu sạch, rõ ràng về nguồn gốc, thay vì phải mua trôi nổi trên thị trường như trước đây. Đồng thời, việc tập trung quản lý một số đầu mối nhập khẩu lớn cũng thuận lợi hơn cho Ngân hàng Nhà nước.

Dù vậy, việc chậm cấp phép nhập khẩu vàng miếng và danh sách doanh nghiệp được nhập khẩu vàng không có tên của các doanh nghiệp vàng trang sức khiến nhiều doanh nghiệp ngành này lo lắng.

Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, lãnh đạo một doanh nghiệp vàng trang sức cho biết, suốt 13 năm nay, doanh nghiệp vàng không được nhập khẩu nguồn nguyên liệu, buộc phải mua vàng trôi nổi trên thị trường để sản xuất. Thậm chí, từ năm ngoái đến nay, một số doanh nghiệp vàng trang sức đã phải đóng cửa do thiếu nguyên liệu.

“Chúng tôi không nằm trong đối tượng được nhập khẩu nguyên liệu vàng và rất lo rằng các doanh nghiệp được nhập khẩu chỉ sử dụng nguồn vàng nhập về để sản xuất vàng miếng, vàng tích trữ, thay vì bán lại cho doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức. Như vậy, dù Ngân hàng Nhà nước cho phép nhập khẩu vàng, doanh nghiệp vàng trang sức vẫn bế tắc nguồn nguyên liệu”, doanh nghiệp trên lo ngại.

Theo các doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, lượng quota nhập khẩu mà Ngân hàng Nhà nước cấp cho các doanh nghiệp, ngân hàng không lớn, có thể chưa đủ nhu cầu của chính các đơn vị này. Vì vậy, hy vọng việc các doanh nghiệp, ngân hàng được nhập khẩu vàng bán lại cho doanh nghiệp vàng trang sức là khá mong manh.

Trong văn bản vừa gửi tới Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam kiến nghị loạt giải pháp phát triển ngành vàng trang sức mỹ nghệ. Theo đó, Hiệp hội đề nghị Thủ tướng cho phép doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu vàng trang sức mỹ nghệ được nhập khẩu vàng nguyên liệu theo khối lượng ký hợp đồng với nhà cung cấp nước ngoài và đăng ký với ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp mở tài khoản giao dịch (tương tự các doanh nghiệp nhập nguyên liệu để sản xuất của các ngành như dệt may, da giày, cơ khí...), khi có nhu cầu nhập nguyên liệu chỉ cần xuất trình bộ chứng từ nhập khẩu với ngân hàng thương mại.

Theo Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam, dựa trên cơ sở dữ liệu sản xuất, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công thương hoàn toàn có thể kiểm soát được việc các doanh nghiệp sản xuất vàng có đưa vàng nhập khẩu vào sản xuất trang sức hay không. 

Theo dự tính của Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam, nhu cầu vàng làm nguyên liệu để sản xuất vàng trang sức trung bình khoảng 50 tấn/năm, tương đương khoảng 5 tỷ USD/năm (khoảng 416 triệu USD/tháng). Con số này quá nhỏ bé so với doanh số mua bán ngoại tệ trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng trung bình khoảng 1 - 1,2 tỷ USD/ngày (khoảng 25 tỷ đến 30 tỷ USD/tháng) là không ảnh hưởng nhiều đến cung cầu thị trường ngoại tệ.

Vàng trang sức có thể mang về 4 tỷ USD/năm?

Theo Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam, vàng nguyên liệu nhập khẩu sau khi đưa vào sản xuất, chế tác có thể tiêu dùng trong nước 50%, 50% còn lại có thể xuất khẩu, tương đương 25 tấn vàng trang sức xuất khẩu. Con số này có thể mang về cho đất nước 3,5 -  4 tỷ USD. Như vậy, doanh nghiệp nhập vàng nguyên liệu để sản xuất, chế tác vàng trang sức thì không những đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước, mà còn xuất khẩu tái tạo được nguồn ngoại tệ cho đất nước.

Hiện chưa rõ cơ sở để Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam đưa ra con số trên, vì lâu nay, xuất khẩu vàng của Việt Nam rất nhỏ bé, tất nhiên nguyên nhân chính là thiếu nguồn nguyên liệu để sản xuất vàng. Với nguồn nguyên liệu khan hiếm hiện nay, doanh nghiệp vàng trang sức chỉ đủ năng lực để đáp ứng cầu trong nước. Ngoài ra, giá vàng trong nước cao hơn thế giới 20 triệu đồng/lượng khiến vàng trang sức Việt Nam khó cạnh tranh với các nước khác, chưa nói đến tay nghề thợ thủ công và các yếu tố khác như thiết kế, mẫu mã…

Bà Cao Thị Ngọc Dung, Chủ tịch HĐQT PNJ cho biết, hiện PNJ có thể tự chủ sản xuất khuôn, tự chủ trong đổi mới mẫu mã sản phẩm. Ngoài ra, với trình độ tinh xảo trong chế tác và tay nghề thợ kim hoàn, PNJ vẫn đang xuất khẩu vàng trang sức cho đối tác Roberto Coin - thương hiệu trang sức cao cấp nổi tiếng trên thế giới.

Theo lãnh đạo PNJ, chính sách không cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu từ năm 2011, dẫn đến giá các sản phẩm trang sức cao hơn thế giới đang là rào cản xuất khẩu. Bà Dung tin rằng, nếu được cấp quota nhập khẩu vàng nguyên liệu, Công ty sẽ có thêm nguyên liệu với giá cạnh tranh, từ đó đẩy mạnh trở lại mảng xuất khẩu.

Trước đó, trả lời câu hỏi của phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Shaokai Fan, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương (không bao gồm Trung Quốc) của Hội đồng Vàng thế giới cho rằng, một số doanh nghiệp Việt Nam đã xuất khẩu sản phẩm đến nhiều nước trên thế giới, song số lượng còn rất ít, nguyên nhân chính là thiếu nguyên liệu. Hiện nay, Thái Lan, Malaysia, Indonesia đã xuất khẩu hàng tỷ USD vàng trang sức mỗi năm.

“Tôi tin rằng, ngành trang sức của Việt Nam có năng lực và lực lượng lao động hoàn toàn có thể cạnh tranh với các đối thủ trong khu vực. Vấn đề là Chính phủ cần tạo thuận lợi, hỗ trợ cho ngành này, trước hết là về nguồn nguyên liệu”, ông Shaokai Fan khuyến nghị.

Trước mắt, khi bài toán nhập khẩu vàng nguyên liệu chưa thể giải quyết một sớm, một chiều, các doanh nghiệp vàng trang sức kỳ vọng, Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước sớm đưa vào vận hành sàn giao dịch vàng tập trung theo hướng sàn hàng hóa (giao dịch vàng vật chất). Sàn giao dịch khi ra đời sẽ giúp doanh nghiệp vàng vật chất được tiếp cận nguồn nguyên liệu chính thống, minh bạch, hợp pháp, từ đó giảm nguy cơ thanh kiểm tra, nhờ dữ liệu rõ ràng, dễ dàng truy xuất được.