Sáng 15/4/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn và Bộ trưởng Hải quan Trung Quốc Tôn Mai Quân đã ký Hiệp định hợp tác và hỗ trợ hành chính lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan. Lễ ký diễn ra dưới sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước.

Hiệp định mới được kỳ vọng trở thành khuôn khổ pháp lý toàn diện, thay thế hiệp định năm 1993, phù hợp với bối cảnh thương mại song phương phát triển mạnh mẽ. Trong những năm gần đây, kim ngạch thương mại Việt Nam - Trung Quốc liên tục tăng trưởng, vượt 250 tỷ USD trong năm 2025, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường phối hợp giữa cơ quan hải quan hai nước nhằm vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại.

Lễ ký Hiệp định giữa Chính phủ hai nước về hợp tác và hỗ trợ hành chính lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan; ký 2 văn kiện: Bản ghi nhớ về việc thành lập Nhóm công tác hợp tác chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Thương mại Trung Quốc và Bản ghi nhớ về việc thành lập Nhóm công tác đàm phán thúc đẩy xây dựng Khu hợp tác kinh tế qua biên giới giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Thương mại Trung Quốc. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Theo Hiệp định, hai bên sẽ đẩy mạnh trao đổi, chia sẻ thông tin về chính sách, pháp luật hải quan, hoạt động xuất nhập khẩu và các dấu hiệu vi phạm để kịp thời kiểm soát rủi ro. Đồng thời, hợp tác sẽ được mở rộng sang các lĩnh vực như trao đổi dữ liệu điện tử, triển khai cơ chế một cửa, phát triển cửa khẩu thông minh và hợp tác trong chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (AEO).

Bên cạnh đó, hai bên cũng tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm quản lý và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng lực cho lực lượng hải quan. Việc triển khai đồng bộ các nội dung này được kỳ vọng góp phần xây dựng ngành hải quan hiện đại, chuyên nghiệp, phù hợp với chuẩn mực quốc tế và yêu cầu hội nhập.

Ngay sau lễ ký, đoàn công tác Việt Nam do Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn và Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu đã hội đàm với phía Trung Quốc và thống nhất một số ưu tiên hợp tác. Hai bên nhất trí duy trì cơ chế Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan thường niên luân phiên nhằm tăng cường trao đổi về quản lý cửa khẩu, tình hình xuất nhập khẩu và phối hợp kiểm tra chuyên ngành.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn và Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ trao đổi với phía Trung Quốc bên lề hội đàm cấp cao.

Một nội dung trọng tâm khác là thúc đẩy triển khai sáng kiến cửa khẩu thông minh, hướng tới rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao hiệu quả kiểm soát. Đồng thời, hai bên tiếp tục phối hợp triển khai các hoạt động trong khuôn khổ Chiến dịch Con Rồng Mê Kông (Mekong Dragon), hợp tác xây dựng hải quan thông minh và tăng cường năng lực thông quan tại các cửa khẩu đường bộ, đường sắt.

Cùng ngày, Chiến dịch Con Rồng Mê Kông VIII (Mekong Dragon VIII) đã chính thức được khởi động theo hình thức trực tuyến. Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu Đặng Văn Đức đại diện Hải quan Việt Nam chủ trì tại điểm cầu trong nước.

Chiến dịch có sự tham gia của nhiều cơ quan thực thi pháp luật trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, bao gồm Hải quan Trung Quốc, Hải quan Việt Nam, UNODC, RILO AP, Hải quan Hồng Kông (Trung Quốc) và Lực lượng Biên phòng Úc. Đây được đánh giá là một trong những cơ chế hợp tác đa phương hiệu quả trong đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia.

Ông Đặng Văn Đức đại diện Hải quan Việt Nam chủ trì tại điểm cầu trong nước.

Tại cuộc họp, các đại biểu nhận định tình hình tội phạm ma túy và buôn bán trái phép động, thực vật hoang dã tiếp tục diễn biến phức tạp với quy mô mở rộng và thủ đoạn ngày càng tinh vi. Theo đánh giá của UNODC, số người sử dụng ma túy toàn cầu gia tăng, trong khi các loại ma túy tổng hợp ngày càng phổ biến do chi phí sản xuất thấp và dễ phân phối. Đồng thời, buôn bán động vật hoang dã vẫn là nguồn lợi nhuận lớn của các tổ chức tội phạm, gây hệ lụy nghiêm trọng đối với môi trường và an ninh xã hội.

Kể từ khi được khởi xướng năm 2018, Chiến dịch Mekong Dragon đã không ngừng mở rộng quy mô và hiệu quả, với sự tham gia của 24 cơ quan hải quan trong năm 2026 - mức cao nhất từ trước tới nay. Nhiều vụ bắt giữ lớn đã cho thấy hiệu quả của cơ chế phối hợp đa phương trong phát hiện và triệt phá các đường dây buôn lậu xuyên quốc gia.

Tuy nhiên, các đại biểu cũng thẳng thắn nhìn nhận những kết quả đạt được mới chỉ phản ánh một phần thực tế, khi các tổ chức tội phạm liên tục thay đổi phương thức hoạt động, mở rộng tuyến vận chuyển và ứng dụng công nghệ để che giấu hành vi vi phạm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường hợp tác quốc tế, chia sẻ thông tin và nâng cao năng lực thực thi pháp luật.

Phát biểu tại cuộc họp, ông Đặng Văn Đức nhấn mạnh, Chiến dịch Mekong Dragon VIII là nhiệm vụ trọng tâm của Hải quan Việt Nam trong công tác phòng, chống buôn lậu. Trong năm 2025 và quý I/2026, lực lượng hải quan đã phát hiện, bắt giữ khối lượng lớn ma túy với nhiều chủng loại, cho thấy xu hướng gia tăng và đa dạng hóa của loại tội phạm này.

Cuộc họp diễn ra theo hình thức trực tuyến.

Trước thực tế đó, việc nâng cao năng lực phân tích, dự báo, quản lý rủi ro và tăng cường phối hợp với các cơ quan trong nước cũng như đối tác quốc tế là yêu cầu cấp bách. Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng chia sẻ thông tin trong nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Đồng thời, việc mở rộng hợp tác với khu vực doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực logistics và chuyển phát nhanh, được coi là yếu tố quan trọng nhằm tạo sức mạnh tổng hợp trong kiểm soát rủi ro và phòng, chống vi phạm.

Kết thúc cuộc họp, các bên khẳng định quyết tâm triển khai hiệu quả Chiến dịch Mekong Dragon VIII, coi đây là công cụ quan trọng trong ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống, góp phần bảo đảm an ninh khu vực, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững.