Từ ngày 27/9 đến 1/10/2026, khoảng 250 đại biểu, chuyên gia trong nước và quốc tế sẽ tham dự Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực tại Hà Nội và Ninh Bình. Hội nghị do Việt Nam và UNESCO đồng tổ chức, tập trung trao đổi về cách hiểu, đánh giá và bảo vệ tính xác thực trong hệ thống Di sản Thế giới, đồng thời đưa kinh nghiệm của khu vực vào các thảo luận quốc tế.

Hướng tới Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực

Hơn 30 năm kể từ khi Văn kiện Nara về Tính xác thực được thông qua năm 1994, công tác bảo tồn di sản đứng trước nhiều thách thức từ đô thị hóa, biến đổi khí hậu, thiên tai, xung đột, phát triển kinh tế - xã hội, du lịch và công nghệ mới.

Theo bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, sau gần 55 năm tồn tại, Công ước Di sản Thế giới cũng đứng trước yêu cầu tiếp tục hoàn thiện nhận thức và phương pháp bảo tồn, nhất là bảo đảm tính xác thực. Trong bối cảnh đó, hội nghị sẽ tập trung trao đổi cách thức bảo đảm tính xác thực từ bảo tồn, phục hồi, tái thiết, diễn giải đến quản lý và phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Các đại biểu sẽ thảo luận những trường hợp di sản biến đổi theo thời gian nhưng vẫn duy trì giá trị cốt lõi, như phục dựng sau xung đột, thiên tai, di sản sống và vai trò của cộng đồng, tri thức truyền thống. Nghiên cứu so sánh, nhóm chuyên môn và khảo sát thực địa sẽ góp phần kiểm chứng các cách tiếp cận hiện hành và xác định những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho rằng tính xác thực có vai trò nền tảng trong nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới và cần được hiểu trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại. Theo ông, châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Đây là những kinh nghiệm có thể đóng góp cho việc hình thành các cách tiếp cận rõ ràng hơn, dựa trên bằng chứng và có khả năng áp dụng rộng rãi.

Một kết quả quan trọng được kỳ vọng từ hội nghị là đóng góp vào quá trình xây dựng Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực. Văn kiện hướng tới đưa ra những hướng dẫn thực tiễn để các quốc gia tham khảo trong nhận diện di sản, xây dựng Danh sách Đề cử Dự kiến, lập hồ sơ đề cử, bảo tồn, quản lý và giám sát di sản.

Theo bà Lê Thị Hồng Vân, Văn kiện Hà Nội dự kiến phản ánh những quan điểm, ưu tiên và kinh nghiệm của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, qua đó đóng góp vào quá trình hình thành những cách tiếp cận mới ở cấp toàn cầu đối với vấn đề di sản và tính xác thực.

Hội nghị cũng là diễn đàn để các quốc gia trong khu vực đưa tiếng nói, kinh nghiệm và tri thức của châu Á - Thái Bình Dương vào các thảo luận quốc tế. Với UNESCO, đây là cơ hội để các quốc gia thành viên, nhà khoa học, chuyên gia và các cơ quan tư vấn trao đổi về những vấn đề chiến lược, lâu dài của Công ước Di sản Thế giới.

Các kết quả của hội nghị được kỳ vọng góp phần thúc đẩy việc đánh giá tính xác thực theo hướng nhất quán, bao trùm và dựa trên minh chứng, phù hợp với những bối cảnh văn hóa khác nhau, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về Giá trị Nổi bật Toàn cầu, tính toàn vẹn và cơ chế bảo vệ, quản lý hiệu quả.

Việt Nam đưa kinh nghiệm vào đối thoại quốc tế

Việc Việt Nam đăng cai hội nghị diễn ra trong năm 2026, thời điểm Việt Nam và UNESCO kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác. Việt Nam cũng hướng tới 40 năm tham gia Công ước Di sản Thế giới và đang đảm nhiệm vai trò thành viên Ủy ban Di sản Thế giới giai đoạn 2023-2027. Trong năm nay, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua sáng kiến do Việt Nam đề xuất về Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững giai đoạn 2027-2036.

Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, cùng bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, công bố đồ họa chính thức kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO.

Theo bà Lê Thị Hồng Vân, việc đăng cai hội nghị góp phần triển khai các chủ trương về đối ngoại, hội nhập quốc tế, phát triển văn hóa, du lịch, ngoại giao văn hóa và ngoại giao di sản; đồng thời thúc đẩy chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành nguồn lực phục vụ phát triển, phát huy sức mạnh mềm và nâng cao vị thế quốc gia.

Chương trình sẽ đưa các đại biểu khảo sát Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội và Quần thể danh thắng Tràng An tại Ninh Bình. Qua đó, Việt Nam giới thiệu kinh nghiệm bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững, sinh kế của người dân; đồng thời tiếp thu ý kiến chuyên gia đối với công tác bảo tồn, phục dựng Điện Kính Thiên, Không gian Chính điện Kính Thiên và các hồ sơ đề cử di sản thế giới như Óc Eo - Ba Thê, Cổ Loa, Củ Chi, Hang Con Moong, Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.

Việc tổ chức tại Hà Nội và Ninh Bình cũng khẳng định năng lực tổ chức của Việt Nam, tăng cường hợp tác và thu hút nguồn lực cho bảo tồn, phát huy giá trị di sản, qua đó củng cố vai trò của Việt Nam như một đối tác tin cậy trong các sáng kiến văn hóa, di sản và đối thoại đa phương.

Trong bối cảnh văn hóa ngày càng được coi là nguồn lực cho phát triển, Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực hướng tới không chỉ bảo tồn những giá trị đã được hình thành mà còn tìm cách để di sản tiếp tục thích ứng, đóng góp cho cộng đồng và phát triển bền vững. Đây cũng là dịp để Việt Nam tham gia sâu hơn vào các thảo luận chính sách về di sản ở cấp khu vực và toàn cầu.