Sau hơn 3 năm chịu đựng những cơn đau dữ dội do biến chứng của zona thần kinh, bà T.T.L. (69 tuổi, TP.Hà Nội) mới được cải thiện đáng kể tình trạng đau nhờ kỹ thuật sóng cao tần tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Trường hợp này cho thấy những tổn thương do zona có thể kéo dài nhiều năm, ngay cả khi các biểu hiện ngoài da đã hoàn toàn biến mất.

Việc điều trị đau thần kinh sau zona cần dựa trên đánh giá toàn diện tình trạng người bệnh, phối hợp các phương pháp điều trị, tuân thủ chỉ định và tái khám định kỳ. Ảnh: Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương

Trước đó, bà L. thường xuyên phải chịu những cơn đau bỏng rát, buốt nhói, ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, ăn uống và sinh hoạt hằng ngày. Dù đã áp dụng nhiều phương pháp điều trị, tình trạng đau vẫn không được cải thiện rõ rệt.

Bác sỹ Nguyễn Thanh Tùng, Phụ trách Khoa Phẫu thuật Thần kinh cột sống và Điều trị đau, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, người bệnh bị đau thần kinh sau zona trên diện rộng, với vùng tổn thương kéo dài từ đốt sống ngực T8 đến T12, lan dọc các khoang liên sườn trái ra phía trước bụng.

Sau khi thăm khám và đánh giá tổn thương, các bác sỹ chỉ định điều trị bằng kỹ thuật sóng cao tần phong bế giảm đau. Phương pháp này tác động lên những cấu trúc thần kinh liên quan đến dẫn truyền cảm giác đau, giúp giảm tình trạng bỏng rát, đau buốt do tổn thương thần kinh, đồng thời bảo tồn cấu trúc thần kinh.

Đây là kỹ thuật ít xâm lấn, người bệnh thường được theo dõi khoảng 2-3 ngày sau can thiệp. Với bà L., mức độ đau đã giảm hơn 50%, giúp cải thiện đáng kể sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Theo các chuyên gia, đau thần kinh sau zona là một trong những biến chứng phổ biến và ảnh hưởng dai dẳng nhất của bệnh. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 10-18% người mắc zona gặp tình trạng đau thần kinh sau zona.

Điều đáng lo ngại là tổn thương ngoài da có thể đã lành hoàn toàn nhưng cảm giác đau rát, châm chích, bỏng buốt hoặc đau như điện giật vẫn kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Một số người bệnh đau dữ dội ngay cả khi vùng da chỉ bị chạm nhẹ, khiến việc mặc quần áo, nằm ngủ hoặc vận động trở thành trở ngại.

Các bác sỹ ghi nhận nguy cơ đau thần kinh kéo dài tăng theo tuổi, đặc biệt ở người cao tuổi, trong khi biến chứng này hiếm gặp ở người dưới 40 tuổi. Những người đau nhiều trước khi nổi mụn nước, tổn thương da nghiêm trọng hoặc lan rộng, mắc zona vùng mắt và người suy giảm miễn dịch cũng có nguy cơ cao hơn.

Đau thần kinh sau zona không chỉ gây khó chịu về thể chất mà còn kéo theo nhiều hệ lụy đối với sức khỏe. Tình trạng đau kéo dài khiến người bệnh mất ngủ, ăn uống kém, mệt mỏi, sụt cân và hạn chế vận động. Với người cao tuổi, những ảnh hưởng này có thể làm suy giảm khả năng tự chăm sóc, tăng nguy cơ rối loạn tâm lý, trầm cảm và gây khó khăn cho việc kiểm soát các bệnh mạn tính.

Theo các bác sỹ Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, zona thần kinh xảy ra do virus Varicella-zoster tái hoạt. Đây cũng là loại virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi người bệnh khỏi thủy đậu, virus không biến mất hoàn toàn mà tiếp tục tồn tại trong các hạch thần kinh ở trạng thái bất hoạt.

Khi hệ miễn dịch suy giảm do tuổi tác, bệnh mạn tính, ung thư, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc các bệnh lý ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, virus có thể tái hoạt và gây zona thần kinh.

Do đó, zona không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi. Người trẻ mắc bệnh nền, người suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị bằng các thuốc ức chế miễn dịch cũng có thể mắc bệnh và đối mặt với nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Đáng chú ý, zona thần kinh không đơn thuần gây phát ban và đau kéo dài mà còn có khả năng ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Nếu tổn thương xuất hiện ở vùng mắt, người bệnh có nguy cơ viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp, suy giảm thị lực, thậm chí mất thị lực. Zona vùng tai có thể liên quan đến tổn thương dây thần kinh mặt, gây liệt mặt.

Ngoài ra, bệnh có thể gây bội nhiễm da, để lại sẹo hoặc dẫn đến những biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng nghiêm trọng như viêm não, viêm màng não, viêm tủy và tổn thương các dây thần kinh sọ.

Một vấn đề khác đang thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn là mối liên quan giữa zona thần kinh và nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch cấp tính.

Theo dữ liệu nghiên cứu được các chuyên gia dẫn lại, một phân tích trên khoảng 7,9 triệu người ghi nhận nguy cơ đột quỵ tăng khoảng 34% trong vòng 3 tháng sau mắc zona. Một nghiên cứu khác trên hơn 2,1 triệu người trưởng thành cho thấy nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng khoảng 35% trong vòng 30 ngày sau mắc bệnh.

Các kết quả này cho thấy mối liên quan giữa zona và nguy cơ biến cố tim mạch trong giai đoạn sau nhiễm bệnh, dù không đồng nghĩa mọi người mắc zona đều sẽ gặp những biến chứng trên. Đối với người cao tuổi và người có sẵn yếu tố nguy cơ tim mạch, việc theo dõi sức khỏe sau mắc zona càng cần được chú trọng.

Trước những nguy cơ này, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của việc phát hiện sớm và điều trị đúng ngay từ giai đoạn đầu. Người dân cần lưu ý các biểu hiện đau rát, châm chích hoặc tăng cảm giác bất thường ở một vùng da, sau đó xuất hiện những cụm mụn nước thường khu trú ở một bên cơ thể.

Nếu phát hiện các triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt là tổn thương ở vùng mặt, mắt, tai hoặc đau dữ dội, người bệnh cần đến cơ sở y tế thăm khám thay vì tự mua thuốc hay áp dụng những phương pháp điều trị truyền miệng.

Theo các bác sỹ, thuốc kháng virus có thể giúp tổn thương da lành nhanh hơn, giảm mức độ và thời gian đau nếu được sử dụng đúng chỉ định. Hiệu quả điều trị thường tốt nhất khi bắt đầu trong khoảng 72 giờ đầu kể từ khi phát ban xuất hiện.

Việc tự đắp lá, đậu xanh hoặc sử dụng các bài thuốc dân gian không rõ hiệu quả lên vùng da tổn thương có thể làm tăng nguy cơ bội nhiễm, trì hoãn điều trị và khiến quá trình xử trí trở nên phức tạp.

Đối với người đã khỏi zona nhưng vẫn còn đau kéo dài, các chuyên gia khuyến cáo cần được khám chuyên khoa để đánh giá mức độ tổn thương thần kinh và lựa chọn phương pháp kiểm soát đau phù hợp.

Việc điều trị đau thần kinh sau zona cần dựa trên đánh giá toàn diện tình trạng người bệnh, phối hợp các phương pháp điều trị, tuân thủ chỉ định và tái khám định kỳ. Mục tiêu không chỉ là giảm mức độ đau mà còn cải thiện giấc ngủ, khả năng vận động và chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh điều trị, chủ động dự phòng bằng vắc-xin được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc zona và biến chứng đau thần kinh sau zona.

Theo các thông tin chuyên môn được dẫn từ hướng dẫn của Bộ Y tế, vắc-xin phòng zona hiện có hai nhóm gồm vắc-xin tái tổ hợp và vắc-xin sống giảm độc lực. Trong đó, vắc-xin tái tổ hợp không chứa virus sống, sử dụng hệ thống chất bổ trợ để tăng đáp ứng miễn dịch.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy vắc-xin tái tổ hợp có thể đạt hiệu quả bảo vệ lên tới 97% đối với bệnh zona và khoảng 90-91% đối với biến chứng đau thần kinh sau zona, tùy nhóm đối tượng và điều kiện nghiên cứu.

Thạc sỹ Nguyễn Minh Hồng, Hệ thống tiêm chủng Long Châu cho biết, vắc-xin Shingrix (Bỉ) là vắc-xin tái tổ hợp được nghiên cứu nhằm phòng bệnh zona do virus Varicella-zoster tái hoạt. Vắc-xin được khuyến cáo cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao do suy giảm miễn dịch. Các dữ liệu nghiên cứu ghi nhận hiệu quả bảo vệ có thể duy trì ở mức cao trong nhiều năm sau tiêm.

Tuy nhiên, việc lựa chọn vắc-xin và thời điểm tiêm cần được nhân viên y tế tư vấn dựa trên độ tuổi, tình trạng miễn dịch, bệnh nền và các thuốc người dân đang sử dụng. Vắc-xin phòng zona cũng không phải là vắc-xin phòng thủy đậu và không thể sử dụng thay thế cho nhau.

Ngoài tiêm chủng, người dân cần duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, kiểm soát tốt bệnh nền và tuân thủ điều trị đối với các bệnh lý mạn tính, góp phần bảo vệ sức khỏe và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Các chuyên gia khuyến cáo, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, ung thư, HIV, bệnh tự miễn, người ghép tạng và người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cần đặc biệt chú ý những biểu hiện bất thường trên da và các cơn đau kéo dài.