Tăng trưởng không còn là nhiều hơn

Tại sự kiện The Year Ahead - Velocity 2026, do Bloomberg Businessweek Vietnam tổ chức mới đây tại TP.HCM, bầu không khí không chỉ là những cuộc trao đổi chiến lược mang tính toàn cầu, mà còn là sự cộng hưởng của một tâm thế mới - tâm thế của một nền kinh tế đang bước vào chu kỳ tăng trưởng khác biệt.

Một sự chuyển dịch rõ rệt đang diễn ra trong cách nhìn nhận tăng trưởng. Nếu như trước đây, tăng trưởng thường gắn với mở rộng quy mô và gia tăng sản lượng, thì hiện nay, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp lại nhấn mạnh việc chậm lại để đi xa hơn. Không khí hội trường không còn quá sôi động theo kiểu lạc quan bằng mọi giá, thay vào đó là sự tỉnh táo, thực tế, cân nhắc kỹ trước những biến động toàn cầu.

Trong ngành nông nghiệp - lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ biến đổi khí hậu, biến động thương mại và các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe, áp lực là điều khó tránh khỏi. Nhưng cũng chính trong bối cảnh đó, những doanh nghiệp chuẩn bị tốt lại nhìn thấy cơ hội bứt phá.

“Chúng tôi đã chuẩn bị từ rất sớm, từ R&D đến quản trị. Khi môi trường trở nên khó hơn, lợi thế cạnh tranh của những doanh nghiệp đi trước sẽ rõ ràng hơn”, bà Nguyễn Thị Trà My nói.

Một trong những thông điệp xuyên suốt của bà Trà My là sự thay đổi trong định nghĩa về tăng trưởng. Trong nhiều thập kỷ, tăng trưởng của nông nghiệp và rộng hơn là của nền kinh tế thường được hiểu là làm nhiều hơn, bán nhiều hơn. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, cách tiếp cận này không còn phù hợp. “Tăng trưởng mới không còn là nhiều hơn, mà là tốt hơn”, bà Trà My nhấn mạnh.

Sự chuyển dịch này không chỉ là khẩu hiệu, mà phản ánh những thay đổi mang tính cấu trúc của nền kinh tế toàn cầu. Biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro sản xuất, chuỗi cung ứng toàn cầu trở nên mong manh hơn. Người tiêu dùng và nhà nhập khẩu yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, phát thải và tính bền vững.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục chạy theo sản lượng không chỉ kém hiệu quả, mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ngược lại, giá trị nằm ở khả năng nâng cấp chất lượng sản phẩm, tối ưu chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu.

Với The PAN Group, điều này được cụ thể hóa bằng một triết lý vận hành: cùng một hecta đất, cùng một đồng vốn, phải tạo ra giá trị cao hơn.

Đó có thể là những giống lúa năng suất cao hơn, chịu hạn tốt hơn; là những sản phẩm thủy sản được chế biến sâu thay vì xuất thô; hay khả năng tiếp cận những thị trường khó tính với mức giá cao hơn. Nói cách khác, tăng trưởng không còn đến từ việc mở rộng đầu vào, mà đến từ tối ưu hóa đầu ra.

Một minh chứng rõ nét cho cách tiếp cận này là mục tiêu 50.000 ha lúa phát thải thấp mà PAN Group hướng tới trong năm 2026 và xa hơn là 100.000 ha trong giai đoạn 2027-2028.

Đây không chỉ là một con số kỹ thuật, mà là bước đi chiến lược trong bối cảnh nông nghiệp toàn cầu đang dịch chuyển sang mô hình “carbon thấp”.

Theo tính toán, 100.000 ha canh tác này có thể tạo ra khoảng 200.000 tín chỉ carbon, tương đương giá trị 2-4 triệu USD theo mặt bằng giá hiện tại. Quan trọng hơn, theo bà Trà My, là tác động trực tiếp đến người nông dân.

“Chúng tôi đã giúp bà con giảm khoảng 28% chi phí đầu vào, đồng thời tạo thêm giá trị từ carbon. Nếu người nông dân không có lợi nhuận, sẽ không có an ninh lương thực”, bà nói.

Quan điểm này cho thấy một cách nhìn mới về an ninh lương thực: không chỉ là đủ ăn, mà là một hệ thống đủ bền vững để nuôi sống người nông dân, bảo vệ đất đai và tạo ra giá trị lâu dài.

Tập trung nguồn lực vào giá trị cốt lõi

Khi được hỏi đâu là mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi giá trị nông nghiệp, bà Trà My không chọn một yếu tố duy nhất, mà nhấn mạnh sự kết nối của ba yếu tố: giống, chế biến và thương hiệu. Trong đó, giống được xem là cái gốc.

“Nếu giống không tốt thì rất khó nói đến năng suất hay chất lượng. Làm chủ giống không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng đầu vào, mà còn giảm rủi ro và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu”, bà nhấn mạnh.

Tiếp theo là chế biến - nơi giá trị được giữ lại. Thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô với biên lợi nhuận thấp, đầu tư vào chế biến sâu giúp nâng cao giá trị sản phẩm và giảm phụ thuộc vào biến động giá.

Cuối cùng là thương hiệu - yếu tố giúp sản phẩm vượt khỏi cuộc cạnh tranh về giá. Khi sản phẩm được nhận diện bằng chất lượng, người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao hơn.

Điểm đáng chú ý là PAN không tiếp cận ba yếu tố này một cách rời rạc, mà xây dựng thành chuỗi khép kín từ giống, vùng nguyên liệu đến sản xuất và thị trường. Chính sự liên kết này giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn chất lượng và tối ưu hóa giá trị.

Một trong những chia sẻ đáng chú ý của bà Trà My không nằm ở các con số hay chiến lược, mà ở triết lý điều hành, đó là đôi khi tăng trưởng bắt đầu từ việc bớt đi.

Thương vụ thoái vốn khỏi Bibica là một ví dụ điển hình. Thay vì tiếp tục duy trì một mảng kinh doanh vẫn có thể mang lại lợi nhuận ngắn hạn, PAN lựa chọn rút lui để tập trung nguồn lực vào hệ sinh thái nông nghiệp - thực phẩm.

“Nhiều người nhìn đây là một bước lùi. Nhưng với chúng tôi, đó là cách để đi xa hơn”, bà chia sẻ.

Hình ảnh được bà sử dụng khá trực quan: doanh nghiệp giống như một cái cây, đôi khi cần cắt bớt cành để dinh dưỡng tập trung vào thân chính.

Quyết định này phản ánh một thay đổi quan trọng trong tư duy quản trị, thay vì tối đa hóa quy mô, doanh nghiệp hướng tới tối ưu hóa cấu trúc.

Trong ngắn hạn, điều này có thể khiến các chỉ số kinh doanh thu hẹp lại. Nhưng trong dài hạn, nó giúp doanh nghiệp khỏe hơn, linh hoạt hơn và có khả năng tạo ra giá trị bền vững hơn.

Ở cấp độ sâu hơn, tăng trưởng mới theo cách hiểu của PAN không phải là một chiến lược đơn lẻ, mà là một cách tiếp cận tổng thể.

“Thế giới không còn vận hành theo logic cũ. Trong một thế giới như vậy, tăng trưởng không còn là mở rộng, mà là thích ứng”, bà Trà My nói.

Khái niệm “thuận thiên” - sống hài hòa với tự nhiên, được bà nhắc đến như một nguyên tắc cốt lõi. Đây không phải là ý niệm mới, nhưng trong bối cảnh hiện tại, nó được hiểu theo cách hiện đại hơn: sử dụng công nghệ, dữ liệu và khoa học để thích ứng thông minh.

Những ví dụ như Israel, Hà Lan hay Nhật Bản cho thấy lợi thế không nằm ở điều kiện tự nhiên, mà ở cách khai thác và tối ưu hóa điều kiện đó.

Tại PAN Group, điều này được hiện thực hóa thông qua đầu tư dài hạn vào nghiên cứu phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với các đơn vị như Viện nghiên cứu Vinaseed đóng vai trò trung tâm.

Triết lý của bà Trà My rất ngắn gọn: “Chất lượng thay vì số lượng”, nhưng phía sau câu nói đó là một hàm ý lớn hơn: trong một thế giới nhiều biến động, điều quan trọng không phải là chạy nhanh hơn, mà là đi đúng hướng. Để làm được điều đó, doanh nghiệp phải dũng cảm từ bỏ những gì không còn phù hợp, kể cả khi chúng vẫn mang lại lợi ích trong ngắn hạn.

“Quyết định khó nhất không phải là thêm bao nhiêu, mà là bớt đi cái gì”, bà tâm sự.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện của PAN phản ánh một xu hướng lớn của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Trong giai đoạn mới, vai trò của doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tạo tăng trưởng cho riêng mình, mà còn ở khả năng dẫn dắt và lan tỏa giá trị cho toàn bộ hệ sinh thái. Đó là lý do các “sếu đầu đàn” được kỳ vọng cạnh tranh tốt hơn, góp phần định hình mô hình tăng trưởng bền vững hơn cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, những câu hỏi đặt ra không còn là làm thế nào để tăng trưởng nhanh hơn, mà là “làm thế nào để tăng trưởng tốt hơn”.

Và như cách bà Trà My nhìn nhận, câu trả lời có thể bắt đầu từ những điều rất cơ bản: làm chủ chất lượng, đầu tư vào giá trị dài hạn và dám thay đổi khi cần thiết.

Trong một thế giới ngày càng khó đoán, không có công thức chung cho tăng trưởng, nhưng có một điểm chung giữa những doanh nghiệp chuẩn bị tốt nhất: họ không cố gắng làm nhiều hơn, mà cố gắng làm tốt hơn.

Với bà Nguyễn Thị Trà My, tăng trưởng mới không phải là một khẩu hiệu, mà là một lựa chọn - lựa chọn đi đường dài, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc phải chậm lại trong ngắn hạn. Trong kỷ nguyên mới của kinh tế Việt Nam, đó cũng chính là bản lĩnh lớn nhất của doanh nhân.