Những câu hỏi nhức nhối

Câu hỏi doanh nghiệp nội ở đâu trong con số tăng lên đầy tích cực của dòng vốn FDI mà ông Lê Minh Tuấn, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần RoboMinh đặt ra trong phiên thảo luận giữa doanh nghiệp và đại diện lãnh đạo tỉnh Ninh Bình mới đây không phải quá mới.

Nhưng vấn đề mà ông Tuấn muốn đặc biệt nhấn mạnh là bối cảnh thu hút FDI đang là điểm sáng của cả nền kinh tế cũng như của Ninh Bình trong nửa đầu năm 2026 và được dự báo sẽ tiếp tục trong năm nay.

“Ninh Bình tiếp tục giữ tốp 10 địa phương thu hút FDI lớn nhất cả nước. Hiện tại chúng ta đang có những nhà đầu tư lớn về công nghệ cao, bán dẫn như MCNEX Vina; công nghiệp chế tạo ô tô, xe máy như Hyundai, Honda; ngành công nghiệp phụ trợ như S-Mobi, Taing, AAM… Nhưng khoảng cách giữa khối FDI và doanh nghiệp nội địa ngày càng xa”, ông Tuấn đặt vấn đề.

Nguyên nhân của tình trạng này không phải quá khó để nhận diện.

Thứ nhất, theo ông Tuấn, là sự lệch pha về tiêu chuẩn giữa hai khu vực. Doanh nghiệp nội vẫn yếu về công nghệ; trình độ quản trị, khả năng chuyển đổi số còn chưa cao; thiếu các chứng chỉ như ISO, ESG, tiêu chuẩn các-bon, ảnh hưởng lớn đến khả năng sản xuất đồng bộ, giảm thiểu tỷ lệ sản xuất lỗi.

FDI không chỉ mang đến vốn, nhà máy, việc làm và kim ngạch xuất khẩu. FDI phải trở thành lực kéo về công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, thị trường và năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước.

Thứ hai là thiếu thông tin về nhau. “Các doanh nghiệp FDI có xu hướng ưu tiên các nhà cung cấp truyền thống hoặc các doanh nghiệp dịch chuyển theo chuỗi của họ. Trong khi đó, doanh nghiệp nội thiếu bản đồ năng lực cung ứng chính thống để giới thiệu thông tin về mình”, ông Tuấn thừa nhận.

Đây không phải là câu chuyện của riêng địa phương nào. Thậm chí, tại “thủ phủ FDI” miền Bắc là Bắc Ninh, số doanh nghiệp nội địa tham gia ở vai trò nhà cung ứng (vendor) trực tiếp cho các doanh nghiệp FDI vẫn chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Ông Đặng Đình Chính, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần SMP Holding (Bắc Ninh) cũng thừa nhận khoảng cách trình độ giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội là một trong những nguyên nhân chính. Song,  nỗ lực thu hẹp khoảng cách của các doanh nghiệp chưa thực sự hiệu quả.

“Còn vấn đề khá nhức nhối nữa là nguồn nhân lực. Nếu không tăng được nguồn nhân lực có đào tạo, doanh nghiệp cứ phải sử dụng công nhân thời vụ, làm việc 1- 2 tuần lại nghỉ, thì làm sao tăng được năng suất, tăng được hiệu suất, làm sao có thể kết nối với doanh nghiệp bán dẫn, doanh nghiệp công nghệ cao…”, ông Chính chia sẻ thêm.

Lời giải từ doanh nghiệp nội

Chỉ vài ngày sau khi Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được Bộ Chính trị ban hành, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đã có cuộc đối thoại trực tiếp với lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh.

Hôm đó, ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đã gửi tới một danh sách các kiến nghị rất cụ thể, như chương trình phát triển nhà cung ứng nội địa cấp tỉnh, thiết lập nền tảng số kết nối doanh nghiệp. Trên nền tảng này, doanh nghiệp FDI công bố nhu cầu mua sắm kèm tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng; doanh nghiệp nội công khai năng lực, mong muốn.

Có thể thấy, nhu cầu tham gia vào chuỗi liên kết ngành, các chuỗi cung ứng toàn cầu của các doanh nghiệp nội ngày càng cấp thiết.

Hiện nhiều nhà đầu tư, tập đoàn toàn cầu đang mở rộng đầu tư, tăng vốn tại Việt Nam, ghi tên Việt Nam vào bản đồ sản xuất nhiều sản phẩm công nghệ cao hàng đầu nằm trong chuỗi cung ứng, như điện thoại thông minh, tivi, chip bán dẫn cho đến các linh kiện điện tử chính xác… Điều này mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp sản xuất trở thành nhà cung ứng, doanh nghiệp vệ tinh. Cùng với đó, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực, dịch vụ hỗ trợ công nghiệp có thể tham gia đầu tư logistics, kho bãi thông minh, kiểm định, thử nghiệm, R&D, tư vấn kỹ thuật, chuyển đổi số, bảo trì công nghệ cao...

Đặc biệt, các doanh nghiệp cũng nhìn nhận, đây chính là bàn đạp để doanh nghiệp nội lớn nhanh hơn, đi xa hơn và là dư địa cho các mục tiêu tăng trưởng cao và dài hạn của các địa phương.

“FDI không chỉ mang đến vốn, nhà máy, việc làm và kim ngạch xuất khẩu. FDI phải trở thành lực kéo về công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, thị trường và năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước”, ông Đặng Hồng Anh phân tích.

“Nhưng, để thực hiện điều này, nỗ lực của doanh nghiệp là không đủ”, ông Lê Minh Tuấn nói, cùng với 3 kiến nghị gửi tới lãnh đạo tỉnh Ninh Bình.

Thứ nhất, cần cơ chế ràng buộc doanh nghiệp FDI cam kết lộ trình nâng tỷ lệ nội địa hóa, sử dụng các nhà cung cấp tại địa phương.

Thứ hai, lập Quỹ tín dụng hỗ trợ đổi mới công nghệ và phát triển công nghiệp hỗ trợ, với đối tượng hỗ trợ là các doanh nghiệp tư nhân liên kết với khối FDI để thực hiện đầu tư đổi mới, thiết bị, công nghệ và đáp ứng các chứng chỉ quốc tế.

Thứ ba, xây dựng cụm công nghiệp hỗ trợ cho doanh nghiệp tư nhân. “Các địa điểm này nên gần với các khu vực tập trung doanh nghiệp FDI”, ông Tuấn đề xuất.

Khi được thể chế hóa, những lời giải trên sẽ không chỉ đưa doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, mà còn giải được bài toán chuyển từ thu hút vốn sang hấp thụ công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và gia tăng giá trị trong nền kinh tế.