Dù đã dùng thuốc, thay đổi lối sống, áp dụng mẹo dân gian như tắm lá, kiêng khem đủ kiểu, nhưng bệnh vẫn dai dẳng và tái đi tái lại. Ít ai ngờ rằng, thủ phạm thực sự lại đến từ chính hệ miễn dịch của cơ thể khi nó “nổi loạn”, hoạt động quá mức hoặc bị rối loạn.

Nguyên nhân gây rối loạn miễn dịch hiện vẫn chưa được xác định chính xác, nhưng có thể liên quan đến yếu tố di truyền, môi trường ô nhiễm, tác động của thuốc, căng thẳng kéo dài…

Tại một cơ sở y tế tại TP.HCM mỗi tuần tiếp nhận khoảng 200-250 ca khám với các triệu chứng như ngứa da, nổi ban, nhiễm trùng lặp đi lặp lại... Trong số đó, phần lớn bệnh nhân bất ngờ khi được chẩn đoán mắc các bệnh liên quan đến rối loạn miễn dịch hoặc bệnh tự miễn.

PGS-TS.Hoàng Thị Lâm, chuyên gia miễn dịch, lâm sàng cho biết, hệ miễn dịch là “đội quân” bảo vệ cơ thể, nhưng khi bị rối loạn, nó có thể quay sang tấn công chính cơ thể mình hoặc phản ứng quá mức với những yếu tố vô hại, gây ra các bệnh lý phức tạp và khó kiểm soát.

Trường hợp anh T.T.Q. (28 tuổi, Tây Ninh) là một ví dụ điển hình. Trong suốt nửa năm, anh bỗng nhiên nổi các nốt đỏ như u cục ở chân tay, kèm theo đau khớp và nhiễm trùng tái phát, khiến anh không thể đứng lâu, phải nghỉ việc và di chuyển bằng xe lăn.

Dù đã điều trị bằng kháng sinh và thuốc giảm viêm trong nhiều tháng, tình trạng không cải thiện. Khi đến khám tại viện, anh được làm các xét nghiệm chuyên sâu và được TS.Nguyễn Phúc Tân chẩn đoán mắc bệnh hồng ban nút, một dạng viêm mô mỡ dưới da, thường xuất hiện dưới dạng các nốt đỏ đau, chủ yếu ở cẳng chân.

Cơ chế gây bệnh là do hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các tác nhân như nhiễm trùng, thuốc hoặc rối loạn miễn dịch, từ đó gây viêm và sưng đau. Sau khi xác định nguyên nhân từ rối loạn miễn dịch trung gian tế bào, bệnh nhân được chỉ định điều trị bằng thuốc điều hòa và ức chế miễn dịch để kiểm soát phản ứng viêm. Chỉ sau 3 tháng, anh Q. đã có thể đi lại bình thường và quay lại công việc.

Một trường hợp khác là chị L.T.H. (34 tuổi, Vĩnh Long), bị nổi mề đay, sẩn phù và ngứa kéo dài hơn một năm. Ban đầu chị nghĩ mình bị dị ứng với sữa tắm, đã đổi sản phẩm, dùng thuốc dị ứng, áp dụng nhiều phương pháp dân gian nhưng bệnh không khỏi.

Sau nhiều lần đi khám không tìm ra nguyên nhân, chị được chỉ định xét nghiệm chuyên sâu tại viện và phát hiện mắc mề đay mạn tính tự phát, có liên quan đến rối loạn chức năng tế bào mast, một loại tế bào miễn dịch nằm ngay dưới da và niêm mạc.

Bình thường, các tế bào mast chỉ giải phóng histamin khi có yếu tố kích thích như dị nguyên xâm nhập. Tuy nhiên, ở người bệnh như chị H., tế bào mast bị rối loạn, trở nên quá nhạy hoặc bị kích hoạt liên tục bởi các kháng thể tự sinh, khiến histamin và các chất trung gian gây viêm được phóng thích ngay cả khi không có yếu tố gây dị ứng.

Kết quả là da nổi sẩn đỏ, ngứa ngáy kéo dài, tái phát thường xuyên. Nhờ được điều trị đúng bằng thuốc sinh học kháng IgE, tình trạng mề đay của chị cải thiện rõ rệt chỉ sau 2 mũi tiêm, và sau 6 tháng không còn tái phát dù đã ngưng thuốc.

PGS-TS.Hoàng Thị Lâm cho biết, nguyên nhân gây rối loạn miễn dịch hiện vẫn chưa được xác định chính xác, nhưng có thể liên quan đến yếu tố di truyền, môi trường ô nhiễm, tác động của thuốc, căng thẳng kéo dài…

Các bệnh thường gặp do rối loạn miễn dịch và tự miễn bao gồm viêm da cơ địa, lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp, dị ứng, mề đay, xơ cứng bì, vảy nến, rụng tóc tự miễn, viêm mạch IgA...

Theo thống kê từ Global Burden of Disease do Tổ chức Y tế Thế giới sử dụng, viêm da cơ địa ảnh hưởng đến 15-20% trẻ em và 2-10% người lớn toàn cầu. Mề đay mạn tính chiếm khoảng 0,5-1% dân số, trong khi các bệnh tự miễn như lupus, viêm khớp dạng thấp, tiểu đường type 1 hay viêm đại tràng mạn tính đang ảnh hưởng đến hàng triệu người trên thế giới.

Điểm nguy hiểm là các triệu chứng ban đầu của bệnh miễn dịch thường rất mơ hồ như sốt nhẹ, nổi ban, mệt mỏi, đau khớp, ngứa dai dẳng… dễ khiến người bệnh nhầm với các bệnh lý thông thường. Nhiều người điều trị triệu chứng mà bỏ qua nguyên nhân gốc rễ từ hệ miễn dịch, dẫn đến bệnh kéo dài, phức tạp, ảnh hưởng đến chất lượng sống và chức năng các cơ quan.

Một số trường hợp có thể dẫn đến tàn phế, trầm cảm, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời và đúng hướng. Do đó, các chuyên gia khuyến cáo, khi có triệu chứng bất thường kéo dài hoặc điều trị không dứt điểm, người bệnh nên khám chuyên khoa Miễn dịch Lâm sàng để được xét nghiệm, chẩn đoán chính xác và điều trị theo phác đồ phù hợp.