Tập đoàn Sun Group đẩy nhanh tiến độ mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc kịp phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027.

Bộ Xây dựng vừa có công văn gửi các bộ, ngành và 27 tỉnh, thành phố đề nghị nghiên cứu, tham gia ý kiến đối với hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không, sân bay toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Tính lại nhu cầu vận tải

Trước đó, tại Thông báo số 241/TB-VPCP ngày 11/5/2026, Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Xây dựng khẩn trương rà soát tổng thể nội dung điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không, bảo đảm đồng bộ với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên theo Kết luận số 18-KL/TW và Nghị quyết số 109/NQ-CP về cập nhật, bổ sung Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Cần phải nói thêm rằng, Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 648/QĐ-TTg ngày 7/6/2023.

Kể từ đó đến nay, quy hoạch đã ba lần được điều chỉnh cục bộ, chủ yếu liên quan đến Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và Cảng hàng không Thổ Chu.

Khác với các lần điều chỉnh trước, đợt rà soát lần này được thực hiện trên phạm vi toàn quốc, với việc cập nhật đồng thời các giả định đầu vào về tăng trưởng kinh tế, nhu cầu vận tải, tổ chức không gian phát triển và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh để xây dựng phương án phát triển hệ thống cảng hàng không đến năm 2050.

Điểm thay đổi quan trọng nhất là quy hoạch điều chỉnh được xem xét xây dựng trên kịch bản tăng trưởng mới của nền kinh tế. Theo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia, giai đoạn 2026-2030, Việt Nam phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, GDP bình quân đầu người khoảng 8.500 USD vào năm 2030; giai đoạn 2031-2050 duy trì tăng trưởng khoảng 7-7,5%/năm và đạt GDP bình quân đầu người khoảng 38.000 USD vào năm 2050.

Theo Bộ Xây dựng, đây là những thông số đầu vào quan trọng để tính toán lại nhu cầu vận tải hàng không, làm cơ sở điều chỉnh quy mô phát triển hệ thống cảng hàng không trong giai đoạn tới.

Thay đổi tư duy phát triển mạng lưới sân bay

Một điểm mới khác của lần điều chỉnh quy hoạch là việc cập nhật các định hướng phát triển không gian quốc gia theo Nghị quyết số 252/2025/QH15 về điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia.

Theo đó, tổ chức không gian phát triển đất nước được định hình lại theo 6 vùng kinh tế - xã hội, gắn với các cực tăng trưởng quốc gia như TP. Hà Nội, TP.HCM, TP. Đà Nẵng, TP. Cần Thơ, vùng động lực Bắc Trung Bộ và vùng động lực Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên.

Đồng thời, nhiều hành lang kinh tế trọng điểm như Bắc - Nam, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và Mộc Bài - TP.HCM - Biên Hòa - Vũng Tàu tiếp tục được ưu tiên đầu tư với hệ thống hạ tầng đồng bộ.

Theo Bộ Xây dựng, hầu hết các vùng động lực và hành lang kinh tế đều gắn với các cảng hàng không. Vì vậy, hệ thống sân bay quốc gia cần được rà soát để đáp ứng yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển, tăng cường liên kết vùng, kết nối quốc tế và tạo dư địa phát triển mới cho các địa phương.

Một yếu tố mới khác là việc Quốc hội đã hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, đưa số lượng tỉnh, thành phố từ 64 xuống còn 34. Trong đó, có 23 địa phương được hình thành sau sắp xếp và 11 địa phương giữ nguyên.

Theo Bộ Xây dựng, việc tái cấu trúc không gian phát triển kinh tế - xã hội này đã làm thay đổi vai trò, phạm vi phục vụ cũng như nhu cầu vận tải của nhiều cảng hàng không, đòi hỏi phải tính toán, dự báo lại toàn bộ mạng lưới.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương tiếp tục đề xuất quy hoạch mới các cảng hàng không như Măng Đen, Vân Phong, Ninh Bình, Hưng Yên; đồng thời kiến nghị mở rộng quy mô một số cảng hàng không hiện hữu như Nội Bài, Phú Quốc, Côn Đảo và Quảng Trị nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Một số cảng hàng không như Gia Bình và Phú Quốc đã được phê duyệt quy hoạch chi tiết, đang triển khai đầu tư để phục vụ các nhiệm vụ quốc gia, trong đó có Hội nghị cấp cao APEC năm 2027.

Ngoài việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2025 cũng đã bổ sung nhiều quy định mới về lập quy hoạch, nội luật hóa các tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) liên quan đến quản lý chướng ngại vật hàng không, thiết kế phương thức bay và tổ chức vùng trời.

Cùng với đó, các dự báo nhu cầu vận tải trước đây cũng cần được tính toán lại do chịu tác động lớn của đại dịch Covid-19, biến động địa chính trị, tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng tàu bay và thiết bị hàng không, cũng như sự thay đổi trong quy hoạch phát triển công nghiệp, du lịch, logistics và hạ tầng kết nối của các địa phương.

“Trong bối cảnh này, các giả định về vùng phục vụ, vai trò, quy mô và nhu cầu khai thác của từng cảng hàng không cũng cần được tính toán lại, thay vì tiếp tục dựa trên cấu trúc địa giới hành chính cũ”, đại diện Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT - Công ty cổ phần (TEDI), đơn vị tư vấn lập quy hoạch điều chỉnh cho biết.

Hiện tỷ lệ dân số Việt Nam tiếp cận cảng hàng không trong vòng bán kính 100 km theo quy hoạch là trên 95%, nằm trong số các quốc gia hàng đầu về tỷ lệ tiếp cận của người dân đến cảng hàng không.

Hình thành hệ sinh thái kinh tế hàng không

Liên quan đến nội dung điều chỉnh, theo đề xuất mới nhất của Cục Hàng không Việt Nam, một trong những điểm đáng chú ý là việc cập nhật lại mục tiêu phát triển hệ thống cảng hàng không theo yêu cầu tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Theo dự thảo, giai đoạn 2021-2030, tổng sản lượng hành khách thông qua hệ thống cảng hàng không được dự báo đạt khoảng 236,3 triệu lượt khách/năm; sản lượng hàng hóa đạt khoảng 3,75 triệu tấn/năm.

Tổng công suất thiết kế toàn hệ thống đến năm 2030 dự kiến đạt khoảng 262,1 triệu hành khách/năm, đồng thời phấn đấu trên 95% dân số có thể tiếp cận một cảng hàng không trong phạm vi 100 km.

Đến năm 2050, quy hoạch hướng tới hình thành 2 trung tâm vận tải hàng không đầu mối và trung chuyển quốc tế mang tầm khu vực tại vùng Thủ đô Hà Nội và vùng TP.HCM; từng bước đưa vào khai thác các cảng hàng không mới, phấn đấu khoảng 97% dân số có thể tiếp cận cảng hàng không trong phạm vi 100 km.

Đây là cơ sở để cơ quan lập quy hoạch đề xuất mở rộng mạng lưới lên 33 cảng hàng không vào năm 2030 và 36 cảng hàng không vào năm 2050. Trong số các cảng hàng không dự kiến được bổ sung có Cảng hàng không Ninh Bình; trong khi Cảng hàng không quốc tế Hải Phòng và sân bay Biên Hòa được đề xuất đưa ra khỏi danh mục quy hoạch.

Đáng chú ý, sau khi Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đã được bổ sung vào quy hoạch, Cảng hàng không Măng Đen và Cảng hàng không Vân Phong tiếp tục được đề xuất đưa vào hệ thống cảng hàng không toàn quốc trong đợt điều chỉnh lần này, danh mục các vị trí cảng hàng không tiềm năng theo Quy hoạch 648 cũng được rà soát lại từ 12 vị trí xuống còn 9 vị trí sau khi cập nhật việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Theo tư vấn lập quy hoạch, việc sáp nhập tỉnh đã mở ra nhiều không gian phát triển mới, đồng thời làm thay đổi bố trí không gian đô thị, trung tâm hành chính và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nhiều địa phương. Vì vậy, các vị trí cảng hàng không tiềm năng cần được nghiên cứu, đánh giá lại để phù hợp với tổ chức không gian phát triển mới.

Một thay đổi lớn khác về tư duy quy hoạch là hệ thống cảng hàng không không chỉ được nhìn nhận như hạ tầng vận tải đơn thuần, mà còn gắn với việc hình thành hệ sinh thái kinh tế hàng không đồng bộ.

Theo dự thảo, cùng với hệ thống cảng hàng không, quy hoạch sẽ định hướng phát triển các trung tâm logistics hàng không, cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa tàu bay (MRO), trung tâm đào tạo và huấn luyện nhân lực hàng không, các khu đô thị sân bay (Airport City), khu thương mại - dịch vụ, logistics và công nghiệp phụ trợ gắn với từng cảng hàng không.

Trong bước chuyển từ tư duy phát triển một công trình hạ tầng đơn lẻ sang xây dựng các cực tăng trưởng kinh tế dựa trên sân bay, các cảng hàng không sẽ không chỉ là nơi cất, hạ cánh tàu bay mà còn trở thành hạt nhân phát triển logistics, thương mại, dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và đô thị, tạo động lực tăng trưởng mới cho địa phương và vùng kinh tế.

Quy hoạch điều chỉnh dự kiến bố trí các trung tâm logistics tại các cảng hàng không có nhu cầu vận tải lớn hơn 250.000 tấn/năm. Các trung tâm logistics đảm bảo các điều kiện về kho vận và kết nối các loại hình giao thông thích hợp để vận tải hàng hóa tại các cảng hàng không gồm: Nội Bài, Gia Bình, Tân Sơn Nhất, Vân Đồn, Cát Bi, Đà Nẵng, Chu Lai, Long Thành, Cần Thơ và một số cảng hàng không khác khi có nhu cầu vận tải hàng hóa đạt tiêu chí nêu trên.

Dự thảo quy hoạch điều chỉnh cũng đề xuất hình thành trung tâm logistics trung chuyển hàng hóa quốc tế tại cảng hàng không Chu Lai.

“Định hướng này cũng phù hợp với xu thế phát triển của nhiều trung tâm hàng không lớn trên thế giới, nơi nguồn thu phi hàng không và các hoạt động kinh tế xung quanh sân bay ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hiệu quả khai thác và phát triển bền vững của hệ thống cảng hàng không”, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.

Rộng cửa cho nhà đầu tư tư nhân

Theo hồ sơ điều chỉnh quy hoạch, tổng nhu cầu vốn đầu tư phát triển hệ thống cảng hàng không ước khoảng 568.372 tỷ đồng trong giai đoạn đến năm 2030 và khoảng 595.705 tỷ đồng trong giai đoạn 2031-2050. Như vậy, tổng nhu cầu vốn của toàn bộ quy hoạch đến năm 2050 lên tới khoảng 1.164.077 tỷ đồng.

Về huy động nguồn lực, dự thảo quy hoạch tiếp tục mở rộng không gian cho khu vực tư nhân tham gia đầu tư phát triển hạ tầng hàng không. Đối với các cảng hàng không mới, cơ quan lập quy hoạch đề xuất huy động tối đa các nguồn vốn theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Đối với các cảng hàng không đang khai thác, Bộ Xây dựng định hướng nghiên cứu cơ chế đầu tư nâng cấp, mở rộng theo phương thức PPP, nhượng quyền khai thác và các hình thức đầu tư khác theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, xây dựng cơ chế tài chính để doanh nghiệp cảng và doanh nghiệp cung ứng dịch vụ bảo đảm hoạt động bay có đủ năng lực tự đầu tư, quản lý và khai thác các công trình kết cấu hạ tầng sân bay cũng như các công trình kỹ thuật bảo đảm hoạt động bay.

Riêng đối với các cảng hàng không quan trọng quốc gia, các cảng hàng không có hoạt động quân sự và các cảng hàng không tại khu vực biên giới, hải đảo, dự thảo quy hoạch xác định tiếp tục ưu tiên sử dụng nguồn lực của Nhà nước, gồm ngân sách nhà nước và doanh nghiệp nhà nước, để đầu tư các hạng mục công trình thiết yếu.

Tính đến cuối năm 2025, Việt Nam có 7 hãng hàng không đang khai thác, gồm: Vietnam Airlines, VietJet Air, Pacific Airlines, VASCO, Bamboo Airways, Sun Phú Quốc Airways và Vietravel Airlines. Các hãng hàng không Việt Nam vận chuyển hơn 56 triệu lượt hành khách, trong khi các hãng hàng không nước ngoài khai thác đường bay quốc tế vận chuyển gần 27,5 triệu lượt hành khách đến và đi từ Việt Nam.