Bệnh não mô cầu đang có dấu hiệu quay trở lại với diễn biến phức tạp, tập trung nhiều ở nhóm trẻ em và thanh thiếu niên. Gần một nửa số ca mắc ghi nhận trong hơn ba tháng đầu năm 2026 thuộc nhóm dưới 15 tuổi, đặt ra cảnh báo rõ rệt về nguy cơ lây lan và tác động nghiêm trọng tới sức khỏe cộng đồng.

Theo Bộ Y tế, từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026, cả nước ghi nhận 24 ca mắc, trong đó có 4 trường hợp tử vong. Trẻ dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số ca bệnh. Các trường hợp hiện xuất hiện rải rác, chưa hình thành ổ dịch lớn, song xu hướng gia tăng so với cùng kỳ năm 2025 cho thấy nguy cơ dịch tiếp tục lan rộng.

Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh.

Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis, cư trú tại vùng hầu họng và lây truyền qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc gần với dịch tiết. Trong điều kiện miễn dịch suy giảm hoặc niêm mạc hô hấp bị tổn thương, vi khuẩn có thể nhanh chóng xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết tối cấp hoặc tấn công hệ thần kinh trung ương, dẫn đến viêm màng não.

Giới chuyên môn cho biết bệnh thường biểu hiện dưới hai thể chính gồm viêm màng não chiếm hơn 50% số ca và nhiễm trùng huyết tối cấp chiếm 5 đến 20%.

Điểm đáng lo ngại là tốc độ tiến triển rất nhanh, có trường hợp trẻ vẫn sinh hoạt bình thường nhưng chỉ sau vài giờ đã rơi vào tình trạng nguy kịch. Ngoài ra, bệnh còn có thể xuất hiện ở các thể khác như viêm phổi, viêm kết mạc, viêm tai giữa, viêm khớp hoặc viêm màng ngoài tim, khiến việc nhận diện sớm trở nên khó khăn.

Trẻ dưới 15 tuổi được xác định là nhóm có nguy cơ cao nhất. Nhóm này vừa có tỉ lệ mang vi khuẩn lớn, vừa dễ diễn tiến nặng khi mắc bệnh. Đặc biệt, thanh thiếu niên có tỉ lệ mang vi khuẩn ở vùng hầu họng cao hơn nhiều so với dân số chung, làm gia tăng nguy cơ lây lan trong môi trường tập thể.

Theo Hội Y học dự phòng, tỷ lệ mang vi khuẩn ở trẻ dưới 15 tuổi có thể đạt 25 đến 32%. Dữ liệu quốc tế cho thấy nhóm 13 đến 19 tuổi có tỉ lệ mắc cao nhất, khoảng 34,2%, đồng thời chiếm gần một nửa số ca tử vong. Trẻ nhỏ dễ bị phơi nhiễm do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, trong khi thanh thiếu niên thường xuyên tiếp xúc trong các môi trường đông người.

Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%. Ngay cả trong điều kiện điều trị tích cực, khoảng 10 đến 15% trường hợp vẫn không qua khỏi. Khoảng 20% người sống sót phải đối mặt với các di chứng nặng nề như điếc, liệt, tổn thương não, suy thận hoặc chậm phát triển trí tuệ. Ngoài ra, các rối loạn tâm lý như lo âu, trầm cảm hoặc tăng động giảm chú ý cũng có thể xuất hiện, tạo gánh nặng lâu dài cho gia đình.

Trước thực tế trên, Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Vệ sinh cá nhân cần được duy trì thường xuyên, bao gồm rửa tay bằng xà phòng, súc họng bằng dung dịch sát khuẩn. Việc đeo khẩu trang tại nơi công cộng và hạn chế tiếp xúc với người có dấu hiệu nghi mắc bệnh cũng đóng vai trò quan trọng.

Môi trường sống cần được giữ thông thoáng, sạch sẽ. Các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi cần được vệ sinh định kỳ bằng chất tẩy rửa thông thường. Đồng thời, chế độ dinh dưỡng hợp lý và rèn luyện thể lực giúp nâng cao sức đề kháng, hỗ trợ cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh.

Các chuyên gia lưu ý người dân cần nhận diện sớm các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, cổ cứng, nổi ban xuất huyết. Khi xuất hiện triệu chứng, cần đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và điều trị kịp thời, bởi thời gian can thiệp có ý nghĩa quyết định trong việc giảm nguy cơ biến chứng và tử vong.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh não mô cầu. Hiện nay, vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm A, B, C, Y và W chiếm hơn 90% số ca bệnh trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhóm B chiếm tới 98,1% các trường hợp nhiễm tại khu vực phía Nam trong giai đoạn 2014-2025.

Hiện đã có nhiều loại vắc-xin phòng não mô cầu giúp bảo vệ trước các nhóm vi khuẩn phổ biến. Các vắc-xin như Menactra, MenQuadfi, Nimenrix phòng nhóm A, C, Y, W; trong khi Bexsero và VA Mengoc BC phòng nhóm B hoặc B và C. Các vắc-xin này đã được chứng minh an toàn, giúp tạo miễn dịch bền vững, giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong.

Do không có miễn dịch chéo giữa các nhóm vi khuẩn, các chuyên gia khuyến cáo nên tiêm phối hợp vắc-xin nhóm B với vắc-xin nhóm A, C, Y, W để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện. Đây là yếu tố then chốt giúp phòng ngừa căn bệnh có diễn tiến nhanh và khó lường này.

Các nhóm cần ưu tiên tiêm chủng bao gồm trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể như ký túc xá, người có bệnh nền suy giảm miễn dịch hoặc những người sống trong khu vực có dịch. Việc chủ động tiêm phòng không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Hiện nay, hệ thống Tiêm chủng Long Châu đã cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin phòng não mô cầu như Bexsero, VA Mengoc BC, Menactra và MenQuadfi, đáp ứng nhu cầu tiêm chủng cho nhiều độ tuổi. Người dân có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ, được tư vấn phác đồ tiêm phù hợp và đảm bảo an toàn trong quá trình tiêm.

Các chuyên gia nhấn mạnh, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát hoặc khi bệnh xảy ra, mỗi người cần chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ sớm. Tiêm vắc-xin đầy đủ và đúng lịch là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để phòng ngừa căn bệnh có thể cướp đi tính mạng chỉ trong thời gian rất ngắn.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì các biện pháp phòng bệnh như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, giữ vệ sinh cá nhân, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và nâng cao sức đề kháng. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và đi khám kịp thời cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ tử vong và biến chứng.

Trong bối cảnh não mô cầu vẫn đang là mối đe dọa tiềm ẩn với cộng đồng, chủ động tiêm phòng hôm nay chính là cách hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân và gia đình trước căn bệnh nguy hiểm có thể diễn tiến chỉ trong 24 giờ.