Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Công văn số 7526/BGDĐT-KHTC, yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học rà soát, chấn chỉnh việc xác định và thu học phí năm học 2026-2027, bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật, phù hợp với chi phí đào tạo và khả năng chi trả của người học.

Các cơ sở giáo dục đại học phải rà soát mức học phí của từng ngành, chương trình đào tạo, đặc biệt là những chương trình có mức thu cao hoặc tăng mạnh so với năm học trước. Việc xác định, điều chỉnh học phí phải có căn cứ rõ ràng, hạn chế tăng đột ngột, đồng thời xem xét đầy đủ điều kiện bảo đảm chất lượng đào tạo và tác động đối với sinh viên.

Thực tế cho thấy mức học phí tại các cơ sở giáo dục đại học công lập hiện có sự phân hóa đáng kể giữa các trường, nhóm ngành và chương trình đào tạo.

Đáng chú ý, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường thực hiện thu học phí định kỳ hằng tháng, tối đa 10 tháng/năm. Việc thu gộp theo học kỳ hoặc cả năm chỉ được thực hiện trên cơ sở tự nguyện của người học, không được áp dụng bắt buộc.

Đối với chương trình đào tạo theo tín chỉ, tổng mức học phí toàn khóa không được vượt quá mức quy định tương ứng nếu thu theo năm học. Các trường cũng phải công khai lộ trình tăng học phí từng năm học và mức dự kiến cho toàn khóa trước thời điểm xét tuyển, giúp người học và gia đình chủ động cân nhắc, chuẩn bị nguồn tài chính.

Cùng với đó, các cơ sở giáo dục phải bảo đảm công khai, minh bạch mức thu, thực hiện đầy đủ chính sách miễn, giảm và hỗ trợ học phí; tuyệt đối không tự ý điều chỉnh hoặc đặt ra những khoản thu trái quy định. Người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý các khoản thu không đúng quy định.

Yêu cầu chấn chỉnh được đưa ra sau phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 20/9 và kết luận ngày 24/9 của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.

Qua giám sát, Ủy ban Văn hóa và Xã hội chỉ ra một trong những tồn tại đáng quan tâm là học phí tại một số cơ sở giáo dục đại học công lập thực hiện tự chủ có xu hướng tăng nhưng chưa gắn chặt với cơ chế công khai, minh bạch chi phí và chất lượng dịch vụ đào tạo tương xứng.

Thực trạng này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tiếp cận giáo dục đại học của học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, nhất là những gia đình phải cân đối nguồn lực tài chính trong suốt quá trình học tập.

Bên cạnh đó, cơ chế tự chủ tài chính tại một số cơ sở giáo dục chưa đi kèm hệ thống giám sát đủ chặt chẽ, trong khi chế tài xử lý vi phạm chưa thực sự tạo được sức răn đe.

Trước những bất cập trên, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành liên quan rà soát mức học phí của các cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là trường công lập, bảo đảm tương xứng với chất lượng đào tạo, điều kiện bảo đảm chất lượng và khả năng chi trả của người học, tránh làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục.

Các cơ sở đào tạo cần công khai căn cứ xác định học phí, cơ cấu chi phí và kết quả sử dụng nguồn thu để người học, gia đình và xã hội có điều kiện giám sát. Đồng thời, cần mở rộng phạm vi thụ hưởng các chính sách miễn, giảm học phí, tín dụng và học bổng; đơn giản hóa thủ tục tiếp cận nhằm hỗ trợ tốt hơn cho những nhóm sinh viên gặp khó khăn.

Ủy ban cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế hỗ trợ gián tiếp, đặt hàng đào tạo đối với các ngành quan trọng, khó tuyển sinh nhưng có nhu cầu nhân lực lớn, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình và điều kiện bảo đảm chất lượng.

Một yêu cầu đáng chú ý khác là không đồng nhất tự chủ đại học với tự chủ tài chính. Việc phát triển các cơ sở giáo dục đại học cần gắn với dự báo nhu cầu nhân lực, kết nối dữ liệu đào tạo và thị trường lao động, ưu tiên phát triển các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược có sự tham gia của doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy mức học phí tại các cơ sở giáo dục đại học công lập hiện có sự phân hóa đáng kể giữa các trường, nhóm ngành và chương trình đào tạo, đặc biệt giữa chương trình chuẩn với các chương trình tiên tiến, đặc thù, giảng dạy bằng tiếng Anh hoặc liên kết quốc tế.

Theo Nghị định số 238/2025/NĐ-CP của Chính phủ, mức trần học phí đại học công lập hiện dao động từ 1,71 triệu đồng đến 8,75 triệu đồng/người học/tháng, tùy nhóm ngành và mức độ tự chủ. Trong đó, nhóm ngành nghệ thuật có mức trần thấp nhất, còn một số ngành thuộc lĩnh vực sức khỏe có mức trần cao nhất.

Khảo sát tại các trường đại học công lập cho thấy, trung bình mỗi trường đang triển khai từ 2 đến 4 loại chương trình đào tạo với mức học phí khác nhau. Bên cạnh chương trình chuẩn hoặc giảng dạy bằng tiếng Việt, nhiều trường còn phát triển các chương trình tiên tiến, đặc thù, đào tạo bằng tiếng Anh và liên kết, tạo ra sự khác biệt đáng kể về chi phí học tập.

Tại Trường Đại học Ngoại thương, học phí chương trình chuẩn được công bố khoảng 28-32 triệu đồng/năm học, trong khi các chương trình khác có mức thu từ 34-88 triệu đồng/năm học.

Trường Đại học Y Hà Nội công bố mức học phí khoảng 19-80 triệu đồng/năm học; Đại học Y Dược TP.HCM từ 30-90 triệu đồng/năm học. Tại Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, học phí chương trình chuẩn dao động từ 38,6-81 triệu đồng/năm học, trong khi các chương trình khác có mức thu từ 60,5-97 triệu đồng/năm học.

Mức học phí chênh lệch lớn giữa các chương trình phản ánh sự khác biệt về mô hình và điều kiện đào tạo, đồng thời đặt ra yêu cầu các cơ sở giáo dục phải giải trình rõ căn cứ xác định mức thu, chất lượng dịch vụ cung cấp và những quyền lợi tương ứng mà người học được hưởng.

Đáng chú ý, báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tình hình thực hiện Nghị định số 238/2025/NĐ-CP cho thấy khoảng cách đáng kể giữa chi phí đào tạo thực tế và mức trần học phí hiện hành tại nhiều chương trình.

Trong tổng số 988 chương trình đào tạo được khảo sát, có 586 chương trình, tương đương 59,3%, có mức học phí tính theo đầy đủ chi phí đào tạo cao hơn mức trần hiện hành. Trong đó, 270 chương trình cần mức học phí cao hơn ít nhất 1,5 lần mức trần và 127 chương trình cần mức cao hơn từ 2 lần trở lên.

Đặc biệt, có 151 chương trình đang áp dụng mức học phí vượt trần theo quy định, trong đó 110 chương trình thuộc nhóm cơ sở giáo dục chưa tự bảo đảm chi thường xuyên.

Xét theo lĩnh vực đào tạo, nhóm kỹ thuật - công nghệ, mã ngành 5, có số lượng chương trình vượt trần lớn nhất, trong khi khối ngành sức khỏe ghi nhận mức vượt trần cao nhất.

Những số liệu trên cho thấy áp lực cân đối giữa chi phí đào tạo, yêu cầu nâng cao chất lượng và khả năng chi trả của người học đang trở thành bài toán đáng quan tâm đối với các cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt trong quá trình đẩy mạnh tự chủ.

Việc xác định học phí phù hợp đòi hỏi các trường phải tính toán đầy đủ chi phí thực tế nhưng đồng thời công khai cơ cấu thu, chi, giải trình mức tăng và bảo đảm những cam kết về chất lượng đào tạo. Đối với các chương trình có mức thu cao, yêu cầu minh bạch càng cần được thực hiện chặt chẽ để người học có đầy đủ thông tin trước khi lựa chọn.

Trong bối cảnh giáo dục đại học tiếp tục đổi mới theo hướng tự chủ, yêu cầu chấn chỉnh thu học phí của Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt trọng tâm vào việc bảo đảm tính đúng đắn, minh bạch của các khoản thu, hạn chế tăng học phí đột ngột và bảo vệ quyền lợi chính đáng của sinh viên.

Cùng với trách nhiệm giải trình của các cơ sở đào tạo, việc hoàn thiện cơ chế giám sát và chính sách hỗ trợ tài chính cho người học có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm tự chủ đại học đi đôi với chất lượng đào tạo, công bằng trong tiếp cận giáo dục và phát triển nguồn nhân lực.