Tăng tốc chuẩn hóa dữ liệu nông sản

Tại nhiều thị trường nhập khẩu lớn, thông tin về vùng trồng, cơ sở đóng gói, quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, hành trình lưu thông sản phẩm luôn được kiểm tra chặt chẽ. Với Việt Nam, một nền tảng truy xuất nguồn gốc dùng chung cho nông, lâm, thủy sản có ý nghĩa trực tiếp đối với quản lý nhà nước, mở rộng xuất khẩu và nâng giá trị nông sản.

Theo ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quá trình xây dựng, vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc theo chỉ đạo của Chính phủ và lãnh đạo Bộ đã ghi nhận kết quả ban đầu. Hệ thống quản lý tập trung hiện cập nhật thông tin khoảng 18.000 sản phẩm, thuộc 112 nhóm sản phẩm. Cùng với đó là dữ liệu của 919 lô hàng, 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp tại 26 tỉnh, thành phố.

Các nhóm sản phẩm có giá trị kinh tế và kim ngạch xuất khẩu lớn như lúa gạo, thịt, sữa, chè, trái cây đang được chuẩn bị quy trình triển khai đồng bộ trên phạm vi rộng hơn. Đây cũng là nhóm hàng thường chịu nhiều yêu cầu kỹ thuật từ thị trường nhập khẩu, nhất là về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, dư lượng, an toàn thực phẩm và hồ sơ truy xuất…

Truy xuất nguồn gốc đã trở thành yêu cầu bắt buộc với nông sản khi tham gia các chuỗi cung ứng hiện đại.

Riêng với sầu riêng xuất khẩu, mô hình thí điểm truy xuất nguồn gốc đã thu hút 16 doanh nghiệp lớn tham gia. Mặt hàng này vốn có tốc độ tăng trưởng nhanh, giá trị cao, song cũng chịu áp lực lớn về tiêu chuẩn thị trường. 

Thử nghiệm với sầu riêng giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp kiểm tra quy trình vận hành trên thực tế, từ khâu ghi nhận dữ liệu tại vùng trồng, đóng gói, kiểm dịch, xuất khẩu đến khâu chia sẻ thông tin với đối tác nước ngoài.

Kết quả thí điểm còn tạo căn cứ cho quá trình trao đổi, đàm phán và công nhận chéo dữ liệu truy xuất nguồn gốc giữa Việt Nam với các thị trường nhập khẩu. 

Xây dựng nền tảng mở, kết nối toàn chuỗi

Đại diện Công ty Netacom cho biết, doanh nghiệp đang hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản theo hướng toàn diện, tích hợp các quy trình nghiệp vụ theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Hệ thống có khả năng kết nối dữ liệu linh hoạt, phù hợp mô hình xã hội hóa, qua đó tận dụng nguồn lực của các doanh nghiệp công nghệ, đơn vị phụ trợ và các nền tảng đã vận hành trước đó.

Theo thiết kế, giải pháp này có thể tích hợp các nền tảng sẵn có như CheckVN, iCheck nhằm tránh lãng phí chi phí đầu tư, đồng thời rút ngắn thời gian triển khai. Các đơn vị công nghệ tham gia chỉ cần điều chỉnh cấu trúc đầu ra dữ liệu theo bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chung. 

Nền tảng được xây dựng trên kiến trúc mở, cho phép kết nối toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nông hộ, hợp tác xã, vùng trồng, cơ sở đóng gói, doanh nghiệp chế biến đến cơ quan quản lý nhà nước. Các thao tác theo dõi, truy vết hành trình sản phẩm, cập nhật hồ sơ và báo cáo dữ liệu có thể thực hiện theo thời gian thực. Công nghệ Blockchain cũng được tích hợp nhằm tăng tính minh bạch, hạn chế nguy cơ sửa đổi hoặc làm giả dữ liệu. 

Theo lộ trình Netacom đưa ra, từ nay đến ngày 19/6/2026, doanh nghiệp tập trung hoàn thiện hệ thống theo các tiêu chí đánh giá. Từ ngày 20 đến 30/6/2026, hệ thống sẽ được cài đặt, triển khai trực tiếp trên hạ tầng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sẵn sàng vận hành chính thức từ ngày 1/7/2026, trước khi kết nối liên thông vào Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Hiện các yêu cầu kỹ thuật nền tảng đã được rà soát, nhất là với nhóm sản phẩm sầu riêng. Tuy vậy, nhiều hạng mục cốt lõi vẫn cần hoàn thiện, trong đó an toàn thông tin là vấn đề phải được xử lý nghiêm trước khi hệ thống đi vào vận hành chính thức.

Với hệ thống do Netacom phát triển, lãnh đạo Cục Chuyển đổi số kiến nghị Bộ thành lập hội đồng đánh giá tổng thể, có sự tham gia của các đơn vị chuyên ngành độc lập. 

Kết nối chính thức từ ngày 1/7/2026 chỉ được chấp thuận sau khi hệ thống vượt qua giai đoạn thử nghiệm, phát hiện đầy đủ các lỗ hổng bảo mật và xử lý triệt để các rủi ro có thể ảnh hưởng đến dữ liệu.

Đối với CheckVN, nếu nền tảng chứng minh đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn thông tin, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có thể xem xét cấp tên miền chính thức, đồng thời gắn bộ nhận diện để triển khai rộng rãi. 

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh, đưa hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản vào hoạt động có ý nghĩa lớn đối với phát triển phân khúc nông sản chất lượng cao, nâng sức cạnh tranh và giá trị hàng Việt trên thị trường quốc tế. Bộ yêu cầu toàn ngành chuyển sang giai đoạn tăng tốc với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Theo phân công, Vụ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò chủ trì điều phối tổng thể, xây dựng kịch bản hành động chi tiết, khả thi; phối hợp với các cơ quan chuyên ngành chuẩn hóa dữ liệu, quy trình nghiệp vụ và xác lập danh mục sản phẩm nông sản ưu tiên triển khai. Giai đoạn đầu, mục tiêu đặt ra là kết nối thành công từ 3 - 5 địa phương trọng điểm và tối thiểu 10 doanh nghiệp quy mô lớn.

Riêng sầu riêng, quy trình và hướng dẫn kỹ thuật truy xuất nguồn gốc phải được hoàn thiện sớm để phục vụ vụ thu hoạch và xuất khẩu lớn trong năm 2026. 

Về hạ tầng kỹ thuật, Thứ trưởng Hoàng Trung giao Cục Chuyển đổi số kiểm tra, rà soát tổng thể an toàn thông tin, phát hiện nhanh lỗ hổng và yêu cầu xử lý kịp thời. Cục phải hoàn thành phương án kết nối, tích hợp, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành trước ngày 22/6/2026.

Các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ như Netacom, CheckVN phải hoàn tất khắc phục lỗi kỹ thuật trước ngày 20/6/2026, đồng thời hoàn thành toàn bộ công tác kết nối, bàn giao hệ thống trước ngày 22/6/2026. 

Các cục chuyên ngành cũng được yêu cầu lựa chọn từ 1 - 3 sản phẩm chủ lực trong lĩnh vực quản lý để áp dụng trước, qua đó đánh giá, rút kinh nghiệm và nhân rộng.

Lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng về tiến độ, chất lượng vận hành, bảo đảm khi đi vào hoạt động chính thức, hệ thống phải thực chất, thông suốt.