Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân là vị Bộ trưởng thứ hai đăng đàn trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội, ngay sau khi Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn hoàn thành phiên trả lời chất vấn của mình.

Phát biểu tại phiên chất vấn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, sau gần 2 năm triển khai nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã đạt nhiều kết quả, từ hoàn thiện thể chế, tăng nguồn lực đầu tư đến phát triển công nghệ lõi và hạ tầng số.

Một kết quả quan trọng được Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhắc đến là thể chế phục vụ triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW cơ bản được hoàn thiện; nguồn ngân sách dành cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tăng đã từ 75.000 tỷ đồng năm 2025 lên 95.000 tỷ đồng năm 2026, và dự kiến khoảng 120.000 tỷ đồng trong năm năm 2027.

Tuy vậy, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thừa nhận, tiến độ giải ngân kinh phí khoa học - công nghệ còn thấp. Tính đến hết tháng 10/2026, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,2%.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội

Đây cũng chính là một trong những vấn đề mà các đại biểu Quốc hội chất vấn Bộ trưởng Vũ Hải Quân. Cụ thể, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) đã đề nghị Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm rõ về tỷ lệ giải ngân 42,2% này.

Theo đại biểu Hoàng Minh Hiếu, nếu tính trên tổng nguồn vốn hơn 104.000 tỷ đồng, số thực chi mới đạt khoảng 1/5. Ngoài ra, vẫn còn hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng được đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu cũng đề nghị Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm rõ cơ sở để đề xuất tăng ngân sách lên 120.000 tỷ đồng trong năm 2027.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Hà Nội) đã đề nghị Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm rõ nút thắt lớn nhất khiến kinh phí khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giải ngân chậm.

Trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã nhấn mạnh 4 nguyên nhân khiến giải ngân đối với nguồn lực này còn chậm.

Nguyên nhân đầu tiên đến từ việc năm 2026, quy mô ngân sách cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo tăng đột biến. Những năm trước, chi thường xuyên cho khoa học - công nghệ chỉ khoảng 12.000 tỷ đồng, nhưng hiện nay con số đã tăng gấp 7 lần, khoảng 95.000 tỷ đồng, bao gồm cả chi thường xuyên và chi đầu tư cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nguyên nhân thứ hai là do độ trễ của chính sách. Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành vào tháng 12/2024, nhưng phải đến cuối năm 2025 hoặc năm 2026, nhiều quy định, cơ chế chính sách mới có hiệu lực, nên ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Nguyên nhân thứ ba, theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, là do cách xác định nhiệm vụ khoa học – công nghệ đã có những thay đổi. Trước đây, nhiệm vụ chủ yếu xuất phát từ đề xuất của nhà khoa học, còn hiện nay phải bắt đầu từ bài toán thực tiễn, có sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học. Cách làm này khó hơn, dù kinh phí chi nhiều hơn.

Và nguyên nhân thứ tư, liên quan đến năng lực tổ chức thực hiện. Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, hiện nay, năng lực tổ chức thực hiện tại một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế, vẫn có tâm lý e ngại khi triển khai nhiệm vụ mới, nên đã ảnh hưởng đến tiến độ sử dụng nguồn lực đầu tư cho khoa học - công nghệ.

Trong khi đó, làm rõ con số 120.000 tỷ đồng ngân sách cho khoa học - công nghệ năm 2027, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, việc phân bổ dự toán ngân sách cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được thực hiện qua 3 bước.

Đầu tiên, các bộ ngành, địa phương xây dựng dự toán và gửi về Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp. Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát sơ bộ, sau đó gửi Bộ Tài chính để cấp kinh phí.

Do vậy, trách nhiệm liên quan đến cả ba bên. Trong đó, Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm lớn nhất là tổng hợp, thẩm định.

Để khắc phục, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục làm việc trực tiếp với các địa phương để hướng dẫn khâu đề xuất dự toán, đồng thời phát triển hệ thống thông tin giúp các bộ ngành, địa phương có thể lập dự toán trực tuyến, Bộ cũng sẽ thẩm định, hướng dẫn thẩm định trực tuyến trên hệ thống, qua đó rút ngắn thời gian và nâng cao chất lượng.

Nhưng vấn đề quan trọng nhất, theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, là phải đặt vấn đề hiệu quả lên hàng đầu. “Áp lực giải ngân là có, áp lực doanh nghiệp, đặc biệt là khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo cần kinh phí để phát triển công nghệ là rất lớn. Nhưng áp lực hơn nữa là từng đồng ngân sách giải ngân phải hiệu quả”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói và nhấn mạnh: “Chúng tôi cũng không vì áp lực đó mà bằng mọi giá giải ngân kinh phí đó”.