Tốc độ giải ngân vốn đầu tư công chậm lại trong tháng 8/2025. Ảnh: Đức Thanh

Nhu cầu lớn, dư địa nhiều  

Khi Kế hoạch Đầu tư công 2025, cũng như Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2021-2025 bước vào chặng đua nước rút, thì cũng là lúc cần chuẩn bị cho kế hoạch của năm tới và giai đoạn trung hạn tiếp theo. Hiện tại, những phác thảo đầu tiên cho các bản kế hoạch này đã được xây dựng và như thường thấy, nhu cầu đầu tư của các bộ, ngành, địa phương là rất lớn.

Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, theo thống kê sơ bộ và chưa đầy đủ (do một số địa phương chưa thực hiện việc báo cáo nhu cầu trên Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư công), tính đến ngày 4/9/2025, tổng nhu cầu kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 của các bộ, ngành, địa phương là trên 1,154 triệu tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn từ ngân sách trung ương là trên 535.846 tỷ đồng, vốn ngân sách địa phương là trên 618.530 tỷ đồng.

Nhu cầu là rất lớn, tuy vậy, theo Bộ Tài chính, con số trên mới là nhu cầu sơ bộ, chưa được đánh giá khả năng giải ngân và sự phù hợp với các mục tiêu, định hướng, nguyên tắc phân bổ theo quy định.

Năm 2025, tổng nguồn lực đầu tư công được Quốc hội quyết nghị trên 829.365 tỷ đồng. Nếu tính cả phần bổ sung từ nguồn tăng thu ngân sách năm 2025, cũng như số vốn chuyển nguồn từ năm trước sang, thì con số lên tới khoảng 1 triệu tỷ đồng. Đây là nguồn lực quan trọng để thúc tăng trưởng kinh tế năm 2025 đạt trên 8%, phấn đấu đạt 8,3-8,5% như mục tiêu mà Chính phủ đặt ra.

Có được nguồn lực đầu tư lớn trong năm 2025 là do những năm gần đây, nền kinh tế phục hồi mạnh mẽ, qua đó góp phần giúp thu ngân sách vượt dự toán. Theo số liệu của Bộ Tài chính, tổng thu ngân sách nhà nước năm 2024 ước đạt trên 2,037 triệu tỷ đồng, bằng 119,78% dự toán năm 2024.

Năm 2025, với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao (dự báo tối thiểu đạt 8%), thu ngân sách sẽ tích cực hơn nữa. Sau 8 tháng, thu ngân sách nhà nước ước đạt 1,74 triệu tỷ đồng, bằng 88,5% dự toán, tăng 28,5% so với cùng kỳ. Thu ngân sách cao sẽ góp phần quan trọng giúp nền kinh tế có thêm nguồn lực dành cho đầu tư phát triển và thêm dư địa cho chính sách tài khóa.

Giải ngân đầu tư công vừa mang tính cấp bách, vừa có ý nghĩa chiến lược và là nhiệm vụ trọng tâm nhằm thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, tạo việc làm, thu nhập, sinh kế cho người dân.

- Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính

Theo ước tính của Bộ Tài chính, tổng mức vốn cân đối chi đầu tư phát triển nguồn ngân sách nhà nước năm 2026 có thể đạt 1,12 triệu tỷ đồng, trong đó chi đầu tư công 1,08 triệu tỷ đồng và chi đầu tư phát triển khác khoảng 40.000 tỷ đồng. Tuy vậy, con số cuối cùng còn phụ thuộc vào khung cân đối ngân sách nhà nước năm 2026, cũng như Kế hoạch Đầu tư công 2026 và Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2026-2030 đang được xây dựng.

“Với tỷ lệ nợ công thấp, Việt Nam có dư địa tài khóa dồi dào. Nếu được thực hiện hiệu quả, đầu tư công sẽ vừa giải quyết những bất cập hạ tầng, vừa tạo thêm việc làm”, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào nói.

Mấu chốt là thúc đẩy giải ngân

Dù nguồn lực đầu tư công được bố trí năm 2025 và dự kiến cả năm 2026 đều ở mức “khủng”, nhưng để nguồn lực này đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, mấu chốt vẫn là làm sao tiêu được hết số tiền này.

Năm 2025, mục tiêu mà Chính phủ đưa ra là giải ngân hết 100% số vốn. Tuy nhiên, hiện tại, sau 8 tháng, giải ngân vốn đầu tư công mới khoảng 409.174,5 tỷ đồng, đạt 46,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (cùng kỳ năm 2024 đạt 40,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao). Nếu tính về con số tuyệt đối, thì giải ngân đầu tư công 8 tháng năm nay cao hơn cùng kỳ năm ngoái khoảng 138.290 tỷ đồng.

Tốc độ giải ngân này, theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương là “tích cực”. Tuy vậy, thực tế, tốc độ giải ngân đang chậm lại trong tháng 8/2025. Và nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố: ảnh hưởng của việc sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và chuyển sang mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; một số nguồn lực đầu tư công còn chưa được phân bổ chi tiết; do những vướng mắc về cơ chế, chính sách, giải phóng mặt bằng…

Để thúc giải ngân vốn đầu tư công, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính mới đây tiếp tục ra công điện yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2025, mục tiêu là đạt 100% kế hoạch.

Quan điểm từ các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, thúc đẩy giải ngân đầu tư công là phương cách hữu hiệu để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. “Để hỗ trợ tăng trưởng và giảm thiểu rủi ro từ bên ngoài, Việt Nam cần đẩy mạnh đầu tư công, kiểm soát rủi ro trong hệ thống tài chính và thúc đẩy các cải cách cơ cấu”, bà Mariam J. Sherman khuyến nghị.

Năm 2026 dự kiến là năm đầu tiên Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng 2 con số. Hiện tại, Kế hoạch Phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 đang được xây dựng. Và một trong những chỉ tiêu quan trọng được đề xuất, đó là tăng trưởng GDP đạt khoảng 10%.

Để đạt được tốc độ tăng trưởng cao này, nhiều giải pháp sẽ được thực hiện, nhưng một phần trách nhiệm quan trọng tiếp tục được đặt lên vai chính sách tài khóa, trong đó có việc tăng cường huy động nguồn lực và thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công. Nếu năm 2026, nguồn lực đầu tư công được đáp ứng ở mức trên 1,12 triệu tỷ đồng, thì đồng nghĩa áp lực đưa vốn vào nền kinh tế còn lớn hơn nữa.

Theo Bộ Tài chính, một trong những yêu cầu quan trọng của Kế hoạch Đầu tư công năm 2026 là phải phân bổ vốn tập trung, không phân tán, dàn trải; đẩy mạnh quản lý tập trung, thống nhất về mục tiêu, cơ chế, chính sách, phát huy mạnh mẽ vai trò đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư nhân để thu hút, huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển; kiên quyết xóa bỏ cơ chế “xin - cho”…

Đồng thời, ưu tiên đảm bảo nguồn lực cho các dự án quan trọng quốc gia, các dự án lớn mang tính chuyển đổi trạng thái, xoay chuyển tình thế, các công trình trọng điểm và các chương trình mục tiêu quốc gia… Đây sẽ là bước khởi đầu quan trọng, đảm bảo cho sự thành công của việc xây dựng và thực hiện Kế hoạch Đầu tư công 2026.