Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình dự án luật.

Cải cách thủ tục hải quan, đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính… đều nằm trong mục đích ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, nội dung được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến chiều 15/7.

Trình bày tóm tắt tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh sự cần thiết của việc sửa đổi luật, nhằm đáp ứng các điều kiện thực tế mới, trọng tâm là hướng tới chuyển đổi hải quan số và hải quan thông minh.

Dự thảo luật gồm 2 điều với 5 nhóm nội dung sửa đổi, bổ sung lớn. Thứ nhất là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thực hiện hải quan số. Chuyển đổi quy định về chứng từ trong bộ hồ sơ hải quan từ dạng "chứng từ điện tử" sang dạng "thông điệp dữ liệu điện tử" để phục vụ vận hành hải quan số. Bãi bỏ các điều kiện đối với đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan.

Dự thảo cũng kéo dài thời hạn lưu trữ hàng hóa gửi tại kho ngoại quan, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS); đồng thời bãi bỏ thủ tục xin gia hạn nhằm tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp. Giảm thiểu chế độ báo cáo của doanh nghiệp, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý.

Nhóm nội dung lớn thứ hai là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, sẽ tăng cường phân cấp cho Chính phủ quy định chi tiết các nội dung tại 8 điều của luật. Giao thêm nhiệm vụ cho Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết và hướng dẫn một số nội dung cụ thể tại 7 điều.

Với nhóm nội dung lớn thứ ba là bổ sung các quy định mới phù hợp xu thế, Dự thảo bổ sung các khái niệm pháp lý mới gồm: "kiểm định hải quan", "quản lý tuân thủ trong quản lý hải quan" và "địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế".

Dự luật cũng bổ sung Điều 16a quy định riêng về công tác kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử, bảo đảm tính đồng bộ với Luật Thương mại điện tử.

Trong nhóm nội dung lớn thứ 4 là sửa đổi, hoàn thiện quy định để đồng bộ với hệ thống pháp luật và thực tiễn, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết sẽ sửa đổi, bổ sung tại 15 điều để chuẩn hóa các chức danh, tên gọi, chức năng và nhiệm vụ, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước mới sau khi được sắp xếp, tinh gọn. Sửa đổi khái niệm "kho ngoại quan", "người khai hải quan" để đồng nhất với Luật Thương mại điện tử và Luật Quản lý thuế.

Đồng thời, Dự thảo quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong công tác quy hoạch, thiết kế và xây dựng các công trình liên quan đến khu thương mại tự do.

Ngoài ra, sửa đổi một số nội dung nhằm quy định rõ doanh nghiệp kinh doanh kho, bãi, cảng phải chịu trách nhiệm thực hiện tiêu hủy đối với các loại hàng hóa tồn đọng gây ô nhiễm môi trường. Bổ sung quyền chủ động cho cơ quan hải quan trong việc tạm dừng hàng hóa quá cảnh nếu có căn cứ rõ ràng nghi ngờ hàng hóa đó giả mạo sở hữu trí tuệ.

Hợp nhất thủ tục kiểm tra sau thông quan tại trụ sở của người khai hải quan và doanh nghiệp; điều chỉnh thời hạn kiểm tra sau thông quan và gia hạn từ 10 ngày làm việc lên tối đa 20 ngày, giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này…

Nhóm nội dung lớn thứ 5 là bãi bỏ các quy định không còn phù hợp liên quan tới "kho bảo thuế" và công tác kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa bán tại cửa hàng miễn thuế.

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Thường trực cơ quan thẩm tra cũng cơ bản tán thành định hướng sửa đổi các quy định về thủ tục hành chính theo hướng lấy cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số làm trọng tâm. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát để cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ chế quản lý hải quan đối với thương mại điện tử và các quy định về tuyến đường vận chuyển, kiểm tra sau thông quan theo hướng minh bạch, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Cơ bản tán thành việc bỏ quy định về điều kiện kinh doanh đối với đại lý làm thủ tục hải quan để bảo đảm phù hợp với Luật Đầu tư, song Thường trực cơ quan thẩm tra đề nghị quy định Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phục vụ công tác quản lý, trên cơ sở đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ xây dựng quy trình, thủ tục để quản lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hậu kiểm.

Điều hành phiên thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra đã phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị hồ sơ dự án luật và báo cáo thẩm tra đầy đủ, toàn diện và bảo đảm chất lượng.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành phạm vi sửa đổi của dự thảo luật như Chính phủ trình, đồng thời đánh giá dự thảo luật đã thể chế hóa được các chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới tổ chức bộ máy, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ hơn chủ trương của Đảng về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế tư nhân; nhất là chuyển mạnh sang hải quan số, hải quan thông minh, quản trị và kết nối chia sẻ dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo gắn với bảo đảm an toàn, an ninh thông tin. Gắn đổi mới quản lý hoạt động hải quan với trách nhiệm giải trình, thúc đẩy hoạt động thương mại xuất nhập khẩu xuyên biên giới; thúc đẩy tuân thủ tự nguyện tự giác, khắc phục vi phạm, quản lý kiểm soát rủi ro, đánh giá có tính hệ thống, phòng ngừa vi phạm, tránh lạm dụng, lợi dụng của cả hai phía (cả phía cơ quan chức năng của nhà nước và phía doanh nghiệp).

Sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự án luật đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét thông qua theo quy trình một kỳ họp tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất tổ chức trong tháng 8/2026, theo Phó chủ tịch Quốc hội.