Bệnh tay chân miệng đang bước vào giai đoạn gia tăng mạnh tại nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực phía Nam, với khoảng 26.000 ca mắc và 8 trường hợp tử vong từ đầu năm 2026 đến nay.

Cụ thể, tại TP.HCM, số ca tay chân miệng đã lên tới 9.107 trường hợp, tăng 191,5% so với cùng kỳ năm trước. Phần lớn ca bệnh là trẻ dưới 5 tuổi và đã xuất hiện một số trường hợp tử vong.

Khánh Hòa ghi nhận số ca mắc tăng gấp 4 lần cùng kỳ, với 21 ổ dịch được phát hiện, trong đó còn 8 ổ dịch đang hoạt động. Tại Lâm Đồng, số ca mắc tăng hơn 5 lần so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu tập trung ở trẻ nhỏ tại các cơ sở mầm non và khu dân cư đông người.

Đối tượng mắc chủ yếu là trẻ nhỏ, đặc biệt nhóm tuổi nhà trẻ, mẫu giáo, do chưa có ý thức vệ sinh cá nhân đầy đủ và thường xuyên sinh hoạt tập trung trong môi trường lớp học.

Theo Bộ Y tế, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm lưu hành quanh năm, lây chủ yếu qua đường tiêu hóa và thường tăng mạnh theo mùa, nhất là vào các tháng 3-5 và 9-10 hằng năm. Đối tượng mắc chủ yếu là trẻ nhỏ, đặc biệt nhóm tuổi nhà trẻ, mẫu giáo, do chưa có ý thức vệ sinh cá nhân đầy đủ và thường xuyên sinh hoạt tập trung trong môi trường lớp học.

Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) Võ Hải Sơn cho biết, kết quả giám sát dịch tễ thời gian gần đây cho thấy chủng EV71 đang lưu hành với tỷ lệ đáng lưu ý. Đây là chủng virus thường liên quan tới nguy cơ bệnh diễn biến nặng hơn, có thể gây biến chứng thần kinh, viêm não, suy hô hấp và tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

“Trong thời gian tới, nếu không triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống, số mắc và số ca bệnh nặng có thể tiếp tục gia tăng”, ông Sơn cảnh báo.

Theo các chuyên gia, thời tiết nóng ẩm xuất hiện sớm đang tạo điều kiện thuận lợi cho virus lưu hành. Bên cạnh đó, môi trường trường học, nhà trẻ với mật độ tiếp xúc cao khiến nguy cơ lây lan trong cộng đồng tăng mạnh nếu ca bệnh không được phát hiện sớm và cho nghỉ học kịp thời.

Trước diễn biến trên, ngành Y tế đang tăng cường giám sát dịch từ nhiều kênh, bao gồm hệ thống khám chữa bệnh, trường học và cảnh báo từ cộng đồng nhằm phát hiện sớm ca nghi ngờ. Đồng thời, Bộ Y tế phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục và chính quyền địa phương để xử lý ổ dịch, hướng dẫn vệ sinh phòng bệnh và hạn chế nguy cơ lây lan diện rộng.

Tại các cơ sở điều trị, những trường hợp có dấu hiệu chuyển nặng được theo dõi sát và hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên nhằm giảm tối đa nguy cơ tử vong.

Song song với công tác điều trị, ngành Y tế đang đẩy mạnh các biện pháp phòng dịch trong trường học, được xem là “tuyến đầu” ngăn chặn tay chân miệng lây lan trong cộng đồng.

Nhiều quốc gia châu Á từng ghi nhận các đợt bùng phát lớn do EV71 đã triển khai chiến lược tiêm chủng nhằm giảm tỷ lệ biến chứng thần kinh và tử vong ở trẻ em. Trong bối cảnh chủng virus này đang lưu hành tại Việt Nam với tỷ lệ đáng lưu ý, việc mở rộng tiếp cận vắc-xin được xem là hướng đi quan trọng trong chiến lược phòng chống tay chân miệng lâu dài.

Theo khuyến cáo, để phòng chống dịch bệnh, các cơ sở giáo dục cần tăng cường vệ sinh lớp học, đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế, khu vực ngủ trưa và các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc. Đây đều là những “điểm chạm” có nguy cơ cao vì virus Enterovirus có thể tồn tại nhiều giờ trong môi trường ẩm và kín nếu không được vệ sinh đúng cách.

Đồ chơi, đặc biệt loại bằng vải hoặc sử dụng chung giữa nhiều trẻ, được đánh giá là nguồn lây tiềm ẩn do trẻ thường xuyên cầm nắm hoặc đưa lên miệng. Bên cạnh đó, các vật dụng học tập dùng luân phiên như bút màu, bảng viết, sách vở cũng có thể trở thành trung gian truyền bệnh.

Ngành Y tế khuyến cáo giáo viên và phụ huynh cần theo dõi sát sức khỏe trẻ, phát hiện sớm các biểu hiện nghi ngờ như sốt, loét miệng, nổi bóng nước ở tay, chân hoặc mông. Khi có dấu hiệu bệnh, trẻ cần nghỉ học ngay để tránh lây lan cho các bạn cùng lớp.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của vệ sinh cá nhân trong phòng bệnh. Trẻ cần được hướng dẫn rửa tay đúng cách trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng; sử dụng riêng đồ dùng cá nhân và duy trì môi trường sống sạch sẽ.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh và giám sát dịch, giới chuyên môn đánh giá tiêm chủng sẽ là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ bệnh nặng và tử vong do EV71 trong tương lai. Theo các chuyên gia truyền nhiễm, vắc-xin không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng dịch khác nhưng đóng vai trò như “lá chắn” giúp bảo vệ nhóm trẻ nguy cơ cao trước các biến chứng nguy hiểm.

Ông Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu cho biết, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em Việt Nam. Bệnh lây qua đường hô hấp, tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với các vật dụng nhiễm virus.

Trẻ mắc bệnh thường xuất hiện các bóng nước ở miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông hoặc gối. Tình trạng loét miệng gây đau khiến trẻ bỏ ăn, quấy khóc. Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, bệnh có thể diễn tiến nhanh, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn.

Các chuyên gia cảnh báo phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như sốt từ 39 độ C trở lên khó hạ, giật mình nhiều, quấy khóc bất thường, co giật, li bì, mạch nhanh, vã mồ hôi, tay chân lạnh, nôn nhiều hoặc bỏ ăn.

Tay chân miệng là bệnh lưu hành quanh năm nhưng thường gia tăng vào các thời điểm giao mùa, đặc biệt từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 10. Bệnh dễ bùng phát tại những nơi đông người như nhà trẻ, trường học và khu dân cư đông đúc.

Trước tình hình dịch diễn biến phức tạp, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần chủ động phòng bệnh cho trẻ trong sinh hoạt hàng ngày theo năm nguyên tắc.

Thứ nhất là rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch cho cả trẻ và người chăm sóc, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi thay tã.

Thứ hai là làm sạch, khử trùng các bề mặt và vật dụng thường xuyên tiếp xúc như sàn nhà, tay nắm cửa và đồ chơi của trẻ. Thứ ba, hạn chế tiếp xúc gần và không dùng chung đồ ăn uống, vật dụng cá nhân với người mắc bệnh. Thứ tư là cách ly trẻ bệnh ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi phát để tránh lây lan. Thứ năm là theo dõi sức khỏe trẻ và đưa đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Y tế đã phê duyệt vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71, mở ra cơ hội phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh. Hiện Long Châu đang chuẩn bị, đẩy nhanh các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam. 

Theo Bộ Y tế, tiêm vắc-xin là biện pháp dự phòng hiệu quả hàng đầu đối với các bệnh truyền nhiễm. Trong giai đoạn giao mùa tiềm ẩn nhiều nguy cơ, ngoài tay chân miệng, gia đình cũng cần chủ động phòng ngừa các bệnh dễ lây khác như não mô cầu, sởi, cúm, thủy đậu hay ho gà.

Phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở uy tín để được tư vấn và tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, bảo đảm an toàn và chất lượng vắc-xin. Việc tiêm phòng kịp thời không chỉ giúp bảo vệ từng cá nhân mà còn góp phần nâng cao miễn dịch cộng đồng, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng.