Trong xã hội hiện đại, việc quan tâm đến sức khỏe ngày càng được chú trọng. Tuy nhiên, khi nỗi lo về bệnh tật trở nên ám ảnh, kéo dài và không dựa trên bằng chứng y khoa, đó có thể là dấu hiệu của một rối loạn tâm thần cần được thăm khám và điều trị.

Theo các chuyên gia, rối loạn lo âu bệnh tật thường xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố.

Các chuyên gia tại Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cảnh báo tình trạng nhiều người luôn tin rằng mình mắc bệnh hiểm nghèo dù đã được bác sỹ khẳng định cơ thể hoàn toàn bình thường - biểu hiện điển hình của rối loạn lo âu bệnh tật.

Thực tế lâm sàng cho thấy số người đến khám vì nỗi lo mắc bệnh nghiêm trọng đang có xu hướng gia tăng. Các triệu chứng cơ thể như tức ngực, khó thở, đau đầu hay mệt mỏi có thể khiến người bệnh hoang mang, đặc biệt khi họ liên tục tìm kiếm thông tin về bệnh tật trên internet và tự suy diễn về tình trạng sức khỏe của mình.

Tại viện, các bác sỹ vừa tiếp nhận và điều trị cho một nam bệnh nhân 27 tuổi với biểu hiện điển hình của rối loạn lo âu bệnh tật. Theo BS. Phạm Thanh Tùng, người bệnh vốn có tính cách trầm, cầu toàn và thường xuyên suy nghĩ nhiều. Từ tháng 4/2025, sau một giai đoạn chịu áp lực công việc, anh bắt đầu xuất hiện cảm giác khó thở khi hít vào và nặng tức ngực.

Ban đầu, người bệnh đi khám chuyên khoa tai mũi họng và được chẩn đoán viêm mũi xoang nhẹ. Sau điều trị, triệu chứng có cải thiện nhưng anh vẫn không yên tâm về tình trạng sức khỏe của mình.

Trong suốt 5 tháng sau đó, bệnh nhân liên tục đi khám tại nhiều bệnh viện tuyến Trung ương, thực hiện hàng loạt xét nghiệm chuyên sâu như nội soi, đo chức năng hô hấp, chụp CT ngực. Tuy nhiên, tất cả các kết quả đều trong giới hạn bình thường.

Dù vậy, người bệnh vẫn tin rằng các triệu chứng mình gặp phải là dấu hiệu của một căn bệnh nan y chưa được phát hiện. Sự lo lắng kéo dài khiến các cơn khó thở xuất hiện thường xuyên hơn, kèm theo tình trạng co quắp tay chân và cứng đờ người. Khi tình trạng trở nên nghiêm trọng, người bệnh giảm năng lượng làm việc, tâm trạng bi quan và xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực.

Chỉ khi được chuyển đến điều trị nội trú tại Viện Sức khỏe Tâm thần trong 40 ngày với chẩn đoán rối loạn lo âu hỗn hợp, tình trạng của bệnh nhân mới dần ổn định và đủ điều kiện ra viện.

Theo BSCKII Vũ Thị Lan, rối loạn lo âu bệnh tật (Illness Anxiety Disorder - IAD) là một rối loạn tâm thần đặc trưng bởi nỗi lo lắng quá mức về việc mắc hoặc sẽ mắc bệnh nghiêm trọng, dù các kết quả khám và xét nghiệm đều không phát hiện tổn thương thực thể.

Bệnh thường khởi phát ở độ tuổi 20-30 nhưng có thể gặp ở bất kỳ lứa tuổi nào, và trong ba thập kỷ gần đây, tỷ lệ mắc có xu hướng gia tăng.

Những người mắc rối loạn này thường xuyên lo sợ mình mắc các bệnh nguy hiểm như ung thư, HIV hay bệnh tim mạch dù cơ thể khỏe mạnh.

Họ có xu hướng kiểm tra cơ thể liên tục như soi gương, đo huyết áp, theo dõi nhịp tim hoặc quan sát các dấu hiệu bất thường. Một biểu hiện phổ biến khác là hội chứng “bác sỹ Google”, khi người bệnh dành nhiều thời gian tìm kiếm thông tin về triệu chứng trên internet và tự chẩn đoán mình mắc bệnh nặng.

Hành vi của người bệnh có thể diễn ra theo hai hướng trái ngược. Một số người liên tục đi khám tại nhiều cơ sở y tế để tìm kiếm sự trấn an. Ngược lại, có người né tránh việc đi khám vì sợ phát hiện bệnh nghiêm trọng. Dù biểu hiện khác nhau, điểm chung là nỗi lo về bệnh tật luôn chiếm phần lớn suy nghĩ của họ.

Theo các chuyên gia, rối loạn lo âu bệnh tật thường xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố. Về mặt sinh học, sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin hoặc norepinephrine có thể góp phần làm gia tăng mức độ lo âu. Về tâm lý - xã hội, những người có tính cách cầu toàn, dễ lo lắng hoặc từng trải qua sang chấn như có người thân mắc bệnh nặng thường có nguy cơ cao hơn.

Ngoài ra, sự bùng nổ của thông tin y học trên internet cũng là yếu tố góp phần làm gia tăng nỗi sợ bệnh tật. Khi tiếp cận quá nhiều thông tin chưa được kiểm chứng, người đọc dễ rơi vào trạng thái hoang mang và tự gán các triệu chứng thông thường cho những bệnh lý nghiêm trọng.

Điều đáng lưu ý là dù không có tổn thương thực thể, cảm giác đau khổ của người bệnh là hoàn toàn có thật. Lo âu kéo dài có thể kích hoạt hệ thần kinh tự chủ, gây ra các triệu chứng cơ thể như tim đập nhanh, khó thở, đau đầu hoặc đau dạ dày.

Những biểu hiện này lại khiến người bệnh càng tin rằng mình đang mắc bệnh, tạo thành vòng xoắn bệnh lý giữa lo âu và triệu chứng cơ thể.

Các chuyên gia cho rằng rối loạn lo âu bệnh tật nếu không được điều trị kịp thời có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, hiệu quả công việc và gây tốn kém chi phí y tế do người bệnh đi khám nhiều lần không cần thiết.

Vì vậy, nếu một người lo lắng quá mức về sức khỏe kéo dài trên 6 tháng dù đã được bác sỹ khẳng định cơ thể bình thường, cần nghĩ đến khả năng mắc rối loạn lo âu bệnh tật và chủ động thăm khám chuyên khoa tâm thần. Việc điều trị thường kết hợp giữa tư vấn tâm lý, liệu pháp nhận thức - hành vi và thuốc điều trị khi cần thiết.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo người dân cần hình thành thói quen tiếp cận thông tin y tế một cách tỉnh táo, không tự chẩn đoán bệnh qua internet, đồng thời chú trọng chăm sóc sức khỏe tinh thần, quản lý căng thẳng và tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia khi cần thiết.

Khi được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, rối loạn lo âu bệnh tật hoàn toàn có thể kiểm soát, giúp người bệnh trở lại cuộc sống bình thường.