Áp lực hạ tầng đặt ra yêu cầu thay đổi

Trong tọa đàm “Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng: Từ quy hoạch đến nâng cao chất lượng đời sống người dân” do Báo Thanh Niên tổ chức sáng 23/10 tại Hà Nội, đại diện chính quyền địa phương và các chuyên gia đã phân tích những bất cập hiện hữu, tiềm năng phát triển và điều kiện thực hiện quá trình tái thiết khu vực này.

Quang cảnh tọa đàm.

Theo ông Ngô Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng, sau sáp nhập, phường có diện tích 4,47 km², dân số khoảng 80.000 người, nằm cách Hồ Gươm khoảng 4 km. Địa bàn giữ vai trò kết nối trung tâm với hướng phát triển phía nam và đông nam Thủ đô, song hạ tầng chưa đáp ứng được yêu cầu.

Khu vực còn phát triển manh mún, ngõ xóm chật hẹp, nhiều nơi chỉ rộng 3 - 4 m, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn phòng cháy, chữa cháy. Đường chính chịu áp lực lớn, thiếu không gian dành cho người đi bộ và thường xuyên ùn tắc.

Ông Cường cho biết, nhiều tuyến đường qua các cụm dân cư có mặt cắt hiện trạng tối đa khoảng 7,5 m. Có trường hợp hai ô tô đi ngược chiều phải dừng nhường nhau. Với mật độ dân cư và lưu lượng phương tiện lớn, chỉ một xe dừng đỗ hoặc một sự cố nhỏ cũng có thể gây ùn tắc ngay cả ngoài giờ cao điểm.

Ông Ngô Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng chia sẻ tại tọa đàm.

Hạ tầng xã hội cũng thiếu hụt. Địa phương thiếu công viên, cây xanh, không gian vui chơi giải trí; trường học phân tán, chợ cóc, chợ tạm gây ô nhiễm. Hệ thống kênh mương, thoát nước còn bất cập, có khu vực ngập nặng sau khoảng 30 phút mưa lớn.

Những hạn chế này đặt ra nhu cầu xử lý đồng bộ thay vì chỉ cải thiện từng công trình riêng lẻ. Trong phạm vi 447 ha được đề cập, phương án gồm cả cải tạo, chỉnh trang và tái thiết, với phần chỉnh trang chiếm hơn một nửa diện tích.

Theo ông Cường, chỉnh trang tập trung tại các làng xóm cũ lâu năm, với định hướng mở rộng đường ngõ, ngầm hóa hạ tầng, bổ sung họng cứu hỏa, bãi đỗ xe, nhà văn hóa và không gian xanh. Tại khu vực tái thiết, hệ thống giao thông được nghiên cứu xây dựng lại, có các tuyến đường với mặt cắt 21,5 m, 30 m và 40 m.

Cùng với giao thông, phương án nghiên cứu bố trí đất cho công trình công cộng, dịch vụ, thương mại và các loại hình nhà ở. Mục tiêu được lãnh đạo phường nhấn mạnh là cải thiện điều kiện sống, giải quyết những bất cập về hạ tầng và tạo thêm động lực phát triển kinh tế địa phương.

Ông Cường thông tin, đề án đang trong quá trình nghiên cứu, lập quy hoạch. Địa phương đang lấy ý kiến người dân đối với dự thảo đồ án quy hoạch tỷ lệ 1/500 để tiếp tục hoàn thiện phương án.

Phát huy nguồn lực đất đai

Lý giải cơ sở lựa chọn Vĩnh Hưng, TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, đặt khu vực này trong quá trình thay đổi không gian phát triển của Hà Nội.

Theo ông, ở quy hoạch được phê duyệt năm 1992, Vĩnh Hưng vẫn được nhìn nhận là vùng nông thôn ngoại thành, giữ vai trò hỗ trợ nội thành. Đến quy hoạch năm 1998, vai trò của khu vực bắt đầu được xác định trong vùng trung tâm mở rộng, nhưng quá trình phát triển chưa tạo được đột phá đáng kể.

TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam phát biểu tại tọa đàm.

Tại tọa đàm, ông Nghiêm cho rằng, Vĩnh Hưng có cơ hội phát triển chức năng dịch vụ, thương mại hiện đại, góp phần giảm áp lực cho khu vực nội đô. Vị trí gần sông Hồng, giữa các kết nối giao thông quan trọng như cầu Vĩnh Tuy, cầu Thanh Trì, cùng các định hướng đường sắt đô thị và cầu Cự Khối là những yếu tố cần được xem xét trong tổ chức không gian.

Theo chuyên gia, đây là khu vực có điều kiện nghiên cứu phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng. Tuy nhiên, mật độ xây dựng và dân số phải được tính toán hợp lý để bảo đảm môi trường sống thông thoáng.

Ông Nghiêm đề nghị rà soát phương án tăng dân số lên 190.000 người, đồng thời xem xét kỹ chỉ tiêu đất xây dựng đô thị dân dụng khoảng 28 m²/người. Cơ cấu nhà ở cần đa dạng, cân nhắc các loại hình phù hợp với đặc điểm cư trú và nhu cầu của người dân.

Với hạ tầng xã hội, ông đề xuất tăng quỹ đất trường học từ mức hơn 30 ha trong phương án được dẫn lên gần 40 ha. Đặc biệt, cần thiết kế dải cây xanh mở, kết nối từ sông Hồng vào sâu trong đô thị ngay từ đầu. Riêng giao thông ngầm phải được nghiên cứu cẩn trọng về địa chất, thủy văn khu vực ven sông.

GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường phát biểu tại tọa đàm.

Ở góc độ nguồn lực, GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, nhận định Vĩnh Hưng còn quỹ đất trống, tạo thuận lợi nhất định cho tổ chức lại không gian và triển khai các hạng mục so với khu vực đã xây dựng dày đặc.

Tuy nhiên, ông lưu ý quy hoạch cần đi cùng cơ chế huy động vốn và tạo nguồn thu. Nếu chưa xác định rõ nguồn lực, một phương án được thiết kế đẹp vẫn có thể gặp khó khăn khi triển khai.

Theo GS. Đặng Hùng Võ, đầu tư hạ tầng và nâng cấp không gian sống có thể làm gia tăng giá trị đất đai. Với cơ chế phù hợp, một phần giá trị tăng thêm có thể được chuyển hóa thành nguồn lực đầu tư trở lại cho hạ tầng, công trình công cộng, đồng thời bảo đảm người dân được hưởng lợi.

Ông cũng đánh giá cao định hướng tái định cư tại chỗ, bởi nơi ở của người dân gắn với công việc, trường học của con cái và các quan hệ xã hội. Chất lượng đô thị cần được xem xét cả ở khả năng đáp ứng nhu cầu giáo dục, y tế, môi trường và các dịch vụ thiết yếu.

Về nội dung này, ông Ngô Mạnh Cường nhấn mạnh yêu cầu chuẩn bị nhà tái định cư từ giai đoạn đầu, xác định vị trí và xây dựng trước khi giải phóng mặt bằng, bảo đảm có nhà bố trí cho các hộ đủ điều kiện. TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm cũng đề nghị ưu tiên tái định cư tại chỗ với hình thức nhà ở linh hoạt, phù hợp quyền lợi người dân.

Ông Trần Việt Hưng, Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên phát biểu tại tọa đàm.

Ông Trần Việt Hưng, Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên, cho rằng tái thiết liên quan trực tiếp đến tương lai của một vùng đất, sinh kế và sự gắn bó của cộng đồng. Những băn khoăn về nơi ở, chi phí và cuộc sống sau tái thiết cần được lắng nghe, giải đáp bằng thông tin và căn cứ rõ ràng.

Vĩnh Hưng được đặt trong bài toán tái thiết bởi cả áp lực hiện hữu lẫn cơ hội phát triển. Để chuyển cơ hội thành kết quả, phương án cần giải quyết đồng thời quy mô dân số, năng lực hạ tầng, nguồn lực đầu tư và quyền lợi người dân. Đây cũng là cơ sở để quá trình lấy ý kiến quy hoạch đi vào thực chất, hướng đến một không gian sống tốt hơn cho cộng đồng.