Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng

Thảo luận về Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) sáng nay, đại biểu Nguyễn Hữu Thông (Bình Thuận) cho rằng, việc chuyển quyền cho vay đặc biệt lãi suất 0% từ Thủ tướng sang NHNN sẽ thể hiện rõ vai trò của NHNN trong việc hỗ trợ các tổ chức tín dụng (TCTD) đang trong tình trạng đặc biệt khó khăn, nhằm giữ vững an toàn của hệ thống tài chính - ngân hàng.

Tuy nhiên, đại biểu lo ngại cho vay đặc biệt lãi suất 0% mà không gắn với điều kiện áp dụng cụ thể có thể dẫn tới lạm dụng chính sách, tạo ra rủi ro, làm sai lệch môi trường cạnh tranh giữa các TCTD và tăng áp lực lên ngân sách quốc gia.

Do đó, đại biểu đề nghị cần quy định cụ thể theo hướng: “Lãi suất 0% chỉ áp dụng cho tổ chức tín dụng thuộc diện kiểm soát đặc biệt, tái cơ cấu bắt buộc hoặc có ảnh hưởng hệ thống đến sự ổn định tài chính quốc gia”. Đồng thời, bổ sung cơ chế giám sát, công khai và đánh giá hiệu quả việc sử dụng nguồn vay đặc biệt này.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Tp.Huế) cũng kiến nghị cần quy định rõ đối tượng, điều kiện để tránh tình trạng lạm dụng, các tổ chức tín dụng kéo dài tình trạng tái cơ cấu để được vay lãi suất 0%, gây bất lợi cho ngân sách.

Tương tự, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Huế) nhất trí với việc phân cấp, phân quyền cho vay đặc biệt lãi suất 0%, chuyển thẩm quyền quyết định từ Thủ tướng sang NHNN. Tuy vậy, đại biểu cho rằng, cần quy định cụ thể về điều kiện, cơ chế, quy trình, thủ tục, hạn mức vay, trách nhiệm đối với quản lý khoản vay…

“Theo dự phóng của tôi, nhu cầu vay đặc biệt không nhỏ và cho vay thì luôn có rủi ro. Cho vay lớn sẽ làm ảnh hưởng đến dư địa điều hành chính sách tiền tệ và vốn cho nền kinh tế. Vì vậy, nên chăng cần phải quy định cả trách nhiệm của cá nhân, tổ chức khi cho vay đặc biệt?”, đại biểu Nam đặt câu hỏi.

Không lo lắng về sự lạm dụng, tùy tiện, đại biểu Nguyễn Quang Huân (Bình Dương) cho rằng, trên thực tế, sau khi Luật Các tổ chức tín dụng 2024 được ban hành, NHNN đã ban hành thông tư 37/2024/TT-NHNN quy định rất chi tiết về nguyên tắc, đối tượng, điều kiện, trình tự thủ tục… Đại biểu cũng tán thành việc trao quyền mạnh mẽ cho NHNN để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tuy vậy, đại biểu cho rằng, nên quy định theo hướng: NHNN có quyền quyết cho vay đặc biệt lãi suất 0% nhưng phải báo cáo Chính phủ tại phiên họp gần nhất. 

Hồi âm ý kiến của đại biểu, Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng cho biết, Luật Các tổ chức tín dụng 2017 đã quy định NHNN có thẩm quyền quyết định cho vay đặc biệt. Tuy nhiên, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 lại chuyển thẩm quyền sang Thủ tướng.

Xuất phát từ thực tiễn biến động không ngừng của các TCTD trong nước và trên thế giới, cùng với sự phát triển không ngừng của công nghệ, sự cố rút tiền hàng loạt có thể xảy ra bất cứ khi nào, cần phải xử lý nhanh. Vì vậy, trong dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi), Chính phủ đề xuất chuyển thẩm quyền về NHNN để xử lý nhanh, kịp thời, đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

Với lo lắng của các đại biểu, Thống đốc khẳng định cho vay đặc biệt lãi suất 0% không phải thường xuyên liên tục mà chỉ xảy ra trong các trường hợp rất đặc biệt.

Luật Các tổ chức tín dụng 2024 đã bổ sung nhiều quy định để phát hiện sớm, can thiệp sớm, can thiệp từ xa với các tổ chức tín dụng. Theo đó, các tổ chức tín dụng “có vấn đề” sẽ bị đưa vào tình trạng can thiệp sớm, đòi hỏi cổ đông phải thực hiện loạt yêu cầu của cơ quan quản lý. Nếu bị rơi vào tình trạng can thiệp sớm, trong trường hợp thiếu thanh khoản, các tổ chức tín dụng này vẫn có thể được vay đặc biệt từ NHNN nhưng phải chịu lãi suất (không được vay lãi suất 0%).

“Việc vay đặc biệt lãi suất 0% chỉ áp dụng với trường hợp TCTD bị rút tiền hàng loạt, vì một khi tình trạng rút tiền hàng loạt thì có thể lây lan toàn hệ thống”, Thống đốc cho biết.

Việc quy định điều kiện cụ thể cho vay đặc biệt lãi suất 0%, theo Thống đốc, là rất khó bởi thực tế trên thị trường mỗi TCTD lại rơi vào một trường hợp khác nhau. Tại Mỹ, có ngân hàng hoạt động 2 năm liên tiếp có lãi nhưng sự cố rút tiền hàng loạt vẫn xảy ra. Sự cố rút tiền hàng loạt nhiều khi không phải do TCTD yếu kém mà đôi khi do tin đồn, do sự cố công nghệ… Khi sự cố này xảy ra, đòi hỏi phải xử lý rất nhanh.

Đối với cho vay đặc biệt không tài sản đảm bảo, theo Thống đốc, trường hợp này chỉ xảy ra khi TCTD đã thực sự khó khăn, “cạn” tài sản đảm bảo. NHNN khi cho vay đặc biệt bao giờ cũng yêu cầu trước tiên là phải có tài sản đảm bảo, ưu tiên các tài sản có thanh khoản cao (hợp đồng thế chấp tài sản đảm bảo các khoản vay của TCTD, trái phiếu Chính phủ do TCTD đó nắm giữ…).