Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan chia sẻ ý tưởng khởi nghiệp tại Ngày hội Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo Cà Mau 2026

Cà Mau đâu chỉ có đất, rừng, biển

Nhắc đến Cà Mau, lại nhớ Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi, nhớ Hương rừng Cà Mau của Sơn Nam, nhớ tiếng Dạ cổ hoài lang của nhạc sĩ Cao Văn Lầu ngân lên từ đất Bạc Liêu, hòa vào tâm hồn phương Nam.

Cà Mau còn có bác Ba Phi nữa chớ! Chuyện cá, chuyện cọp, chuyện rừng U Minh nghe tưởng không thể có thiệt. Người nghe cười nghiêng ngả. Sau tiếng cười là trí tưởng tượng, cái duyên và sự lạc quan của người xứ này.

Cà Mau đâu chỉ có đất, rừng, biển. Còn có những câu chuyện để kể, ký ức để trao truyền, những giá trị chờ được đánh thức.

Con cua bán bằng ký. Chuyện người nuôi cua dưới tán rừng đước làm khách nhớ mãi. Hũ mật ong U Minh có giá bán. Nhưng theo người thợ gác kèo ong là trải nghiệm không cân được bằng ký lô. Chiếc xuồng quen thuộc có thể thành chuyến khám phá sông rạch với khách phương xa.

Nghe tên diễn đàn “Con nước mới”, lại nhớ cách người miền Tây nhìn con nước. Nước lớn đưa ghe đi, nước ròng đặt lú; nước mặn tính chuyện tôm, nước ngọt lo cho lúa. Hôm nay, một con nước khác đang về: khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo.

Nhưng nước đầy sông mà chiếc ghe còn buộc dây neo, thì làm sao ra biển lớn? Muốn đón con nước mới, trước hết phải mở một cách nghĩ mới.

Với người trẻ, nỗi khổ có thể thành cơ nghiệp

Nhìn một vuông tôm, người nuôi thấy sản lượng, lời lỗ. Nhà khoa học thấy môi trường nước. Doanh nghiệp thấy thị trường. Người làm du lịch hình dung chuyến thăm vuông, bắt cua, ăn cơm quê. Cùng một vuông tôm, nhiều cách nhìn mở ra nhiều tầng giá trị.

Rừng đước giữ đất, chắn sóng, tạo sinh kế. Rừng còn là lớp học ngoài trời, nơi đứa trẻ hiểu vì sao bộ rễ bám vào bùn non vẫn đứng vững trước gió biển. Hiểu rồi, thêm thương rừng.

Món ăn má nấu, chuyện ông kể, nghề cha truyền, gần quá hóa bình thường. Đến khi khách trầm trồ: “Ủa, chuyện quê mình vậy mà cũng hay dữ hen!”

Nhưng câu chuyện hay không thay thế được chất lượng. Muốn giữ khách, giữ thị trường, phải có chữ tín và cách làm chuyên nghiệp. Tài nguyên do đất trời trao tặng; giá trị do con người tổ chức, sáng tạo thêm.

Và muốn làm nên giá trị mới, không thể mạnh ai nấy chèo.

Gặp nước ngược, chiếc ghe đơn độc khó đi xa. Chuyện làm ăn cũng vậy: người có đất chưa gặp người biết công nghệ; người có sản phẩm chưa gặp người hiểu thị trường; ý tưởng chưa tìm được bạn đồng hành.

Cà Mau có thể khơi dậy những cuộc ngồi lại. Hộ nuôi tôm cùng nâng chất lượng. Xóm ven rừng cùng đón khách: người chèo xuồng, người nấu ăn, người kể chuyện. Chính quyền kết nối, doanh nghiệp và nhà khoa học đồng hành.

Hợp tác đâu phải ai cũng làm giống nhau. Như dàn đờn ca tài tử, đờn kìm, đờn tranh, đờn cò, tiếng ca mỗi thứ một vẻ, mà biết hòa điệu thì thành bản đờn hay.

Nhưng kết nối thôi chưa đủ, còn phải bồi đắp năng lực con người. Đào tạo ngay bên vuông tôm, trong cơ sở chế biến hay lúc đón khách thật. Người có bằng cấp nghe người có kinh nghiệm; người có kinh nghiệm thử điều mới. Tri thức nhà trường gặp tri thức đồng đất, lời giải mới bén rễ.

Với người trẻ, nỗi khó của quê mình có thể thành cơ hội khởi nghiệp.

Người nuôi tôm thiếu thông tin môi trường. Cơ sở có hàng ngon, bao bì chưa đẹp. Khách đến U Minh chưa có chuyến đi trọn vẹn. Mỗi nỗi khó mời gọi người trẻ góp sức bằng khởi nghiệp.

Đừng vội hỏi “Mình có công nghệ gì?”. Hãy hỏi “Bà con đang gặp khó gì, mình giúp được điều chi?”. Giải pháp giản dị, dùng được mỗi ngày, quý hơn ý tưởng nghe thiệt lớn mà chẳng ai sử dụng. Đừng để người khởi nghiệp tự bơi giữa dòng.

Gửi gắm lại Cà Mau

Khách đến Cà Mau đâu chỉ chụp hình ở Đất Mũi. Khách muốn nghe chuyện giữ rừng, ăn món quê, nghe câu đờn. Hành trình tử tế tạo thêm sinh kế. Muốn bền lâu, phải an toàn, đúng hẹn, chia sẻ lợi ích công bằng. Từ những câu chuyện ấy, xin gửi gắm Cà Mau vài điều sau diễn đàn.

Mong tỉnh bắt đầu bằng những bài toán của chính vùng đất mình. Hãy hỏi người nuôi tôm còn tốn chi phí ở đâu, hợp tác xã đang vướng gì, doanh nghiệp cần tháo gỡ việc gì, người trẻ trở về quê cần điều kiện nào.

Có thể lập danh mục bài toán mở của Cà Mau, mời doanh nghiệp, viện trường, chuyên gia, cộng đồng khởi nghiệp cùng tìm lời giải. Đó có thể là giảm chi phí nuôi tôm, nâng chất lượng cua, truy xuất nguồn gốc mật ong, tận dụng phụ phẩm, giúp xóm ven rừng đón khách. Công nghệ và trí tuệ nhân tạo chỉ có ý nghĩa khi giải quyết việc cụ thể.

Mong tỉnh chuyển từ phát triển từng sản phẩm sang kiến tạo hệ sinh thái giá trị. Đằng sau con tôm còn có rừng, môi trường nước, người nuôi, người chế biến, thị trường và niềm tin người tiêu dùng. U Minh đâu chỉ có tràm và mật ong; còn có tri thức bản địa, nghề gác kèo ong, văn hóa và du lịch trải nghiệm.

Chọn vài không gian thí điểm để nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng cùng tạo giá trị, chia sẻ thành quả. Không chỉ bán sản vật, mà còn trao câu chuyện, trách nhiệm với thiên nhiên và bản sắc vùng đất.

Mong Cà Mau không để người khởi nghiệp, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ đi một mình. Bạn trẻ cần nơi thử nghiệm ý tưởng. Hợp tác xã cần hỗ trợ đổi mới công nghệ. Cơ sở làm hàng tốt cần kết nối thị trường.

Từ diễn đàn có thể hình thành mạng lưới đồng hành: doanh nghiệp dẫn dắt thị trường, trường viện hỗ trợ chuyên môn, chuyên gia góp kinh nghiệm, chính quyền tạo điều kiện. Chưa cần công trình lớn. Cần một đầu mối có trách nhiệm, để người cần giúp biết tìm ai, người muốn góp sức biết bắt đầu ở đâu.

Mong Cà Mau đầu tư cho năng lực người dân, doanh nghiệp nhỏ và cán bộ cơ sở. Người dân học kỹ năng số trên chiếc điện thoại đang dùng. Cán bộ xã học nhận diện và giải quyết bài toán địa phương. Người trẻ học khởi nghiệp từ chuyện quê mình. Nhà khoa học cùng bà con thử nghiệm ngay nơi sản xuất.

Đừng chỉ hỏi đã mở bao nhiêu lớp học. Hãy hỏi sau lớp học, người tham gia làm được điều gì mà trước đó chưa làm được. Đó mới là thước đo có ý nghĩa.

Và mong mỗi diễn đàn có một lời hẹn 90 ngày.

Sau hôm nay, tỉnh chọn năm bài toán thiết thực, mời năm nhóm cùng làm với doanh nghiệp, chuyên gia và địa phương. Ba mươi ngày đầu nghe cho rõ nỗi khó; ba mươi ngày tiếp cùng thử nghiệm; ba mươi ngày cuối đo kết quả và điều chỉnh. Mỗi nhóm có người chịu trách nhiệm, kết quả kiểm chứng được.

Chín mươi ngày sau, mong chúng ta lại ngồi với nhau. Không chỉ nghe tham luận, mà nghe hộ nuôi tôm kể chuyện giảm chi phí; hợp tác xã kể chuyện thêm khách hàng; bạn trẻ kể chuyện ý tưởng đã được dùng; cộng đồng kể chuyện thêm sinh kế mà vẫn giữ được rừng.

Giữ được lời hẹn ấy, Cà Mau sẽ hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang bản sắc vùng đất cuối trời. Đừng chỉ đo bằng dự án hay tiền đầu tư. Hãy đo bằng người dân được hưởng lợi, giải pháp được ứng dụng, người trẻ lập nghiệp trên quê hương, và thiên nhiên, văn hóa được giữ gìn.

Khởi đầu một “con nước mới” cho Cà Mau

Nghĩ đến tương lai Cà Mau, lại nhớ những cây đước ngoài bãi bồi. Cây đước đâu đợi đất chắc mới bén rễ. Nó bám vào bùn non, chịu nước lớn nước ròng; cây này đứng bên cây kia, rễ đan vào rễ, rồi giữ phù sa thành đất.

Người Cà Mau đi qua bao mùa sóng gió bằng sức bền và nghĩa tình. Trước con nước mới, mong nông dân có doanh nghiệp đi cùng, người trẻ có người nâng đỡ, nhà khoa học tìm thấy bài toán từ đời sống, chính quyền trở thành người kết nối, kiến tạo.

Biết đâu bác Ba Phi ngồi bên bờ kinh, nghe bà con kể chuyện nuôi tôm bằng dữ liệu, bán hàng bằng điện thoại, dùng trí tuệ nhân tạo, lại cười khà khà! Lần này, điều tưởng như chuyện kể thành sự thật nhờ tri thức và sự chung sức.

Ngày trước, Đất rừng phương Nam, Hương rừng Cà Mau, Dạ cổ hoài lang đưa tâm hồn phương Nam vào lòng bao thế hệ. Ngày mai, mong sản phẩm, thương hiệu và sáng kiến Cà Mau đi xa, mang theo cái tình của vùng đất cuối trời.

Con nước mới của Cà Mau bắt đầu từ mỗi người Cà Mau. Từ một cách nghĩ rộng hơn, một việc làm thiết thực hơn, một bàn tay chủ động tìm đến bàn tay khác.

Mỗi người là một con nước nhỏ. Mỗi sáng kiến khơi thêm một dòng chảy. Mỗi sự đồng hành mở thêm một lối đi. Những con nước nhỏ kết nối với nhau, bồi đắp cho nhau, cùng nhau làm nên con nước lớn mang khát vọng của vùng đất này.

Con nước mới đã về. Mong những chiếc ghe không còn neo mãi bên bờ. Mong mỗi ý tưởng tìm được cơ hội, mỗi người trẻ có lý do trở về, mỗi người dân thêm tự tin làm chủ cuộc sống.

Bởi đất được phù sa bồi đắp qua từng mùa nước. Còn tương lai một vùng đất được bồi đắp bằng tri thức, niềm tin, nghĩa tình và khát vọng con người.

Và khi những tấm lòng phương Nam cùng chung một hướng, dẫu sông dài biển rộng, cũng sẽ tìm được luồng để ra khơi.

Xin trân trọng cảm ơn và chúc Con nước mới mở ra vận hội mới cho vùng đất thân thương này !