Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Thông tư quy định về tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú, dịch vụ căng tin trong cơ sở giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Dự thảo hướng tới thiết lập quy trình tổ chức bữa ăn thống nhất, minh bạch, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương, cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường và đơn vị cung cấp dịch vụ trong từng khâu thực hiện.

Việc xây dựng quy định riêng về tổ chức bữa ăn học đường cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ quản lý chủ yếu bằng các thủ tục, hồ sơ sang kiểm soát thực chất chất lượng dịch vụ, trách nhiệm của từng chủ thể và khả năng phát hiện, xử lý vi phạm.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là tăng cường kiểm soát chất lượng thực phẩm, bảo đảm giá trị dinh dưỡng, chủ động phòng ngừa và xử lý những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe học sinh.

Việc xây dựng quy định riêng về tổ chức bữa ăn học đường cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ quản lý chủ yếu bằng các thủ tục, hồ sơ sang kiểm soát thực chất chất lượng dịch vụ, trách nhiệm của từng chủ thể và khả năng phát hiện, xử lý vi phạm.

Công khai thực đơn, kiểm soát chặt nguồn cung thực phẩm

Điểm đáng chú ý của dự thảo là quy định cụ thể quy trình tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú, bao gồm lập kế hoạch hằng năm, lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ, xây dựng thực đơn, tiếp nhận nguyên liệu, bảo quản, chế biến, vận chuyển, giao nhận và phục vụ bữa ăn.

Hoạt động kiểm tra, giám sát và quản lý kinh phí cũng được đặt trong quy trình chung, giúp các cơ sở giáo dục có căn cứ tổ chức, thực hiện và xác định trách nhiệm ở từng công đoạn.

Trước mỗi năm học, nhà trường phải căn cứ chức năng, nhiệm vụ, điều kiện thực tế và nhu cầu của học sinh để xây dựng kế hoạch tổ chức bữa ăn. Việc lập kế hoạch cần phân biệt rõ nhóm học sinh thuộc diện được hưởng chính sách hỗ trợ với những học sinh có nhu cầu sử dụng dịch vụ nhưng không thuộc đối tượng hỗ trợ.

Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm việc tổ chức bữa ăn phù hợp với đặc điểm từng nhóm học sinh, đồng thời tạo cơ sở quản lý nguồn lực và thực hiện chính sách hỗ trợ đúng đối tượng.

Đối với chất lượng dinh dưỡng, dự thảo yêu cầu thực đơn phải được xây dựng dựa trên hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế và chương trình giáo dục mầm non, bảo đảm phù hợp với độ tuổi, nhu cầu năng lượng, số bữa ăn và định mức suất ăn.

Thực đơn phải được công khai trước theo ngày hoặc tuần, đồng thời cập nhật kịp thời nếu có thay đổi trong quá trình tổ chức. Quy định này có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm tính minh bạch trong cung cấp dịch vụ ăn uống tại trường học. Phụ huynh có thể chủ động nắm bắt thành phần bữa ăn, theo dõi mức độ đa dạng thực phẩm, đối chiếu thực đơn công bố với suất ăn thực tế và phản ánh những vấn đề chưa phù hợp.

Việc công khai cũng tạo điều kiện để nhà trường kiểm soát chất lượng dinh dưỡng, hạn chế tình trạng xây dựng thực đơn thiếu cân đối hoặc điều chỉnh tùy tiện mà không có thông tin đầy đủ tới gia đình.

Cùng với thực đơn, quy trình lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ được xác định là một nội dung quan trọng trong quản lý bữa ăn học đường.

Dự thảo yêu cầu hoạt động lựa chọn nhà cung cấp phải tuân thủ các quy định liên quan đến đấu thầu, ngân sách, quản lý và sử dụng tài sản công, đồng thời phù hợp với cơ chế phân cấp, ủy quyền và giao nhiệm vụ của chính quyền địa phương.

Một quy trình lựa chọn minh bạch, dựa trên năng lực và các điều kiện chuyên môn sẽ giúp nhà trường có thêm căn cứ đánh giá chất lượng dịch vụ, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan quản lý kiểm tra, xác định trách nhiệm nếu xảy ra vi phạm.

Nhìn rộng hơn, việc chuẩn hóa toàn bộ quy trình tổ chức bữa ăn có thể góp phần khắc phục tình trạng trách nhiệm bị phân tán giữa nhà trường, đơn vị cung cấp thực phẩm và các bên liên quan. Mỗi khâu được xác định rõ yêu cầu thực hiện, điều kiện kiểm soát và trách nhiệm giám sát sẽ tạo thuận lợi cho công tác quản lý, bảo vệ quyền lợi học sinh.

Tăng giám sát, xác định rõ trách nhiệm khi xảy ra sự cố

Bên cạnh yêu cầu kiểm soát nguồn thực phẩm, dự thảo Thông tư dành sự chú trọng cho việc phân định trách nhiệm giữa các bên tham gia tổ chức bữa ăn, đặc biệt đối với những cơ sở giáo dục sử dụng dịch vụ nấu ăn hoặc cung cấp suất ăn từ bên ngoài.

Với trường học tự tổ chức nấu ăn, nhà trường chủ động bố trí nhân sự, cơ sở vật chất, mua nguyên liệu, chế biến và phục vụ bữa ăn, đồng thời chịu trách nhiệm quản lý, giám sát các khâu thuộc phạm vi tổ chức của mình.

Trường hợp thuê đơn vị nấu ăn hoặc cung cấp suất ăn, trách nhiệm được xác định thông qua thẩm quyền, cơ chế phân cấp và hợp đồng đã ký kết. Đơn vị cung cấp phải bảo đảm chất lượng thực phẩm, an toàn vệ sinh, giá trị dinh dưỡng, số lượng suất ăn, thực đơn và thời gian giao nhận theo thỏa thuận.

Đáng chú ý, với những suất ăn được chế biến ngoài trường, đơn vị cung cấp có trách nhiệm kiểm soát an toàn thực phẩm, thực hiện kiểm thực ba bước và lưu mẫu tại cơ sở chế biến. Trong khi đó, nhà trường phải thực hiện tiếp nhận, kiểm tra, giám sát và lưu mẫu tại địa điểm sử dụng theo quy định.

Việc phân định trách nhiệm giữa cơ sở chế biến và nhà trường có ý nghĩa quan trọng trong quản lý an toàn thực phẩm, bởi quá trình cung cấp suất ăn có thể trải qua nhiều công đoạn, từ sơ chế, nấu nướng, vận chuyển đến bảo quản và phục vụ học sinh.

Nếu thiếu cơ chế kiểm soát đầy đủ, nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể phát sinh tại bất kỳ khâu nào trong chuỗi cung ứng. Vì vậy, trách nhiệm của đơn vị chế biến không kết thúc ở thời điểm hoàn thành suất ăn, cũng như trách nhiệm của nhà trường không chỉ dừng ở việc tiếp nhận sản phẩm.

Yêu cầu kiểm thực, lưu mẫu và giám sát tại từng địa điểm giúp cơ quan chức năng có thêm căn cứ xác minh nguyên nhân nếu xảy ra sự cố, đồng thời góp phần nâng cao ý thức tuân thủ của các bên tham gia.

Dự thảo cũng yêu cầu cơ sở giáo dục xây dựng phương án phòng ngừa, ứng phó sự cố liên quan đến an toàn thực phẩm và chất lượng bữa ăn, hoặc lồng ghép nội dung này vào phương án bảo đảm an toàn trường học.

Một điểm mới đáng quan tâm khác là tăng cường vai trò giám sát của cha mẹ hoặc người giám hộ học sinh. Dự thảo đề cao quyền tham gia giám sát quy trình tổ chức bữa ăn bằng những hình thức phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để phụ huynh phản ánh, kiến nghị với nhà trường hoặc cơ quan có thẩm quyền về chất lượng, sự an toàn của thực phẩm và những vấn đề phát sinh.

Song song với tăng cường kiểm soát, dự thảo định hướng giảm bớt những thủ tục hành chính không cần thiết trong hoạt động tổ chức bữa ăn học đường.

Cụ thể, các cơ sở giáo dục không phải thực hiện thêm thủ tục phê duyệt tổ chức bữa ăn ngoài quy định của pháp luật, không phải lập kế hoạch riêng cho từng phân hiệu, điểm trường hoặc bổ sung những loại hồ sơ, sổ sách, phần mềm và báo cáo riêng.