Chất lượng bữa ăn bán trú đang trở thành vấn đề được nhiều phụ huynh quan tâm, đặc biệt tại các đô thị lớn có số lượng học sinh đông và nhu cầu tổ chức ăn bán trú ngày càng cao.

Bữa ăn học đường không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng hằng ngày mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe, thể chất và khả năng học tập của trẻ. Việc kiểm soát chất lượng thực phẩm, điều kiện chế biến, nguồn cung và trách nhiệm của các đơn vị cung cấp suất ăn vì vậy cần được thực hiện thường xuyên, đồng bộ.

Lực lượng chức năng của Hà Nội kiểm tra việc thực hiện nghiêm công tác lưu mẫu thức ăn. Ảnh: Mai Hoa

Tại TP.HCM, trước những phản ánh của phụ huynh về chất lượng bữa ăn bán trú đầu năm học, Sở An toàn thực phẩm đã triển khai các giải pháp tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm tại các cơ sở giáo dục.

Theo đó, công tác quản lý được thực hiện xuyên suốt từ nguồn cung cấp nguyên liệu, quá trình giao nhận, bảo quản, chế biến đến khâu phân chia và cung cấp suất ăn cho học sinh. Việc kiểm tra không chỉ tập trung vào thành phẩm mà còn chú trọng những công đoạn có thể phát sinh nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Một điểm đáng chú ý là cơ quan chức năng khuyến khích các trường học phối hợp chặt chẽ với Ban đại diện cha mẹ học sinh, tạo điều kiện để phụ huynh trực tiếp tham gia giám sát chất lượng bữa ăn bán trú.

Phụ huynh có thể tham gia kiểm tra nguồn thực phẩm, khu vực chế biến, quá trình chia suất ăn, đồng thời cùng giáo viên và học sinh kiểm chứng, đánh giá chất lượng bữa ăn. Trường hợp có đủ điều kiện, phụ huynh được khuyến khích thực hiện kiểm tra nhanh đối với những nhóm nguyên liệu, thực phẩm có nguy cơ cao.

Những dấu hiệu bất thường trong quá trình giám sát cần được phản ánh kịp thời đến nhà trường hoặc cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, xử lý. Theo Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, việc phát huy vai trò của phụ huynh phải dựa trên cơ chế phối hợp với nhà trường, qua đó tăng tính công khai, minh bạch và trách nhiệm của các bên trong tổ chức bữa ăn học đường.

Cùng với tăng cường giám sát từ phụ huynh, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM đã triển khai hai kế hoạch kiểm tra chuyên đề đối với các cơ sở cung cấp suất ăn sẵn. Nội dung kiểm tra tập trung vào việc chấp hành quy định pháp luật, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm và các yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng suất ăn cung cấp cho trường học.

Cơ quan này cũng đề nghị UBND 168 phường, xã, đặc khu thực hiện khảo sát, cung cấp thông tin phục vụ đánh giá năng lực và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm của các đơn vị tham gia cung cấp thực phẩm, suất ăn cho cơ sở giáo dục.

Những biện pháp trên cho thấy xu hướng tăng cường kiểm soát chất lượng bữa ăn bán trú từ khâu lựa chọn nhà cung cấp, tổ chức chế biến đến giám sát thực tế, thay vì chỉ kiểm tra sau khi phát sinh phản ánh hoặc sự cố.

Tại Hà Nội, yêu cầu kiểm soát chất lượng thực phẩm cũng đặt ra trước quy mô lớn và sự đa dạng của các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, qua rà soát, thành phố hiện có 10.374 cơ sở sản xuất, sơ chế, chế biến, kinh doanh sản phẩm nông, lâm, thủy sản và 85.435 cơ sở sản xuất nhỏ lẻ ban đầu trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản.

Trong số này, cấp thành phố quản lý 1.173 cơ sở sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản. Có 824 cơ sở đã được thẩm định, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm; 247 cơ sở kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn đã ký cam kết theo quy định. Đáng chú ý, 102 cơ sở được cấp chứng nhận các hệ thống quản lý, tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm như HACCP, ISO 22000.

Ở cấp địa phương, 9.201 cơ sở thuộc diện quản lý, gồm 957 cơ sở thuộc diện cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm và 8.244 cơ sở thuộc diện ký cam kết sản xuất, kinh doanh thực phẩm nông, lâm, thủy sản an toàn.

Bên cạnh đó, cấp xã còn quản lý hơn 85.000 cơ sở sản xuất nhỏ lẻ ban đầu. Quy mô quản lý lớn, nhiều loại hình sản xuất, kinh doanh khác nhau đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Đối với bữa ăn bán trú, việc kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thực phẩm được sử dụng trong trường học có thể trải qua nhiều công đoạn từ sản xuất, thu mua, vận chuyển, bảo quản đến chế biến. Nếu chỉ tập trung kiểm tra tại khâu giao nhận hoặc khi suất ăn đã hoàn thành, những nguy cơ phát sinh từ các công đoạn trước đó có thể khó được nhận diện đầy đủ.

Dữ liệu quản lý các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm của Hà Nội cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý nguồn cung, truy xuất xuất xứ và tăng cường liên kết giữa các đơn vị cung cấp thực phẩm với cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, các số liệu này phản ánh quy mô quản lý an toàn thực phẩm nói chung trên địa bàn, không đồng nghĩa tất cả các cơ sở đều tham gia cung ứng thực phẩm cho trường học.

Song song với yêu cầu kiểm soát thực phẩm, Hà Nội đang rà soát toàn diện điều kiện tổ chức giáo dục, trong đó có mạng lưới trường lớp và cơ sở vật chất, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng lớn.

Theo Công văn số 5082 ngày 6/10 của UBND TP.Hà Nội, Sở Giáo dục và Đào tạo được giao phối hợp với các xã, phường rà soát quy mô học sinh, số trường, số lớp, sĩ số và nhu cầu phát triển trường học theo từng năm. Thành phố yêu cầu xác định rõ các địa bàn quá tải, có nguy cơ quá tải hoặc còn thiếu trường học để xây dựng phương án đầu tư, mở rộng.

Đối với cơ sở vật chất, ngành giáo dục phải rà soát các hạng mục thiết yếu, phân loại những vấn đề cần khắc phục bằng nguồn lực của đơn vị, ngân sách địa phương hoặc đầu tư theo dự án.

Mặc dù các nhiệm vụ này không trực tiếp đề cập đến quản lý bữa ăn bán trú, việc nâng cấp cơ sở vật chất và điều kiện trường học có ý nghĩa đối với chất lượng chăm sóc học sinh, bao gồm khả năng tổ chức các dịch vụ phục vụ học tập và sinh hoạt tại trường.

Từ thực tế tại hai đô thị lớn, vấn đề đặt ra đối với bữa ăn bán trú không chỉ nằm ở việc thực phẩm có đáp ứng yêu cầu an toàn hay không mà còn ở chất lượng dinh dưỡng, sự phù hợp với từng độ tuổi và tính minh bạch trong tổ chức cung cấp suất ăn.

Một bữa ăn bảo đảm chất lượng cần được xây dựng trên cơ sở nhu cầu dinh dưỡng của học sinh, có sự cân đối giữa các nhóm thực phẩm, đồng thời đáp ứng yêu cầu vệ sinh trong chế biến, bảo quản và phân phối. Chất lượng bữa ăn cũng cần được đánh giá thông qua khẩu phần thực tế, thay vì chỉ căn cứ vào thực đơn hoặc hồ sơ cung cấp thực phẩm.

Trong quá trình tổ chức bán trú, trách nhiệm của nhà trường cần được thể hiện từ việc lựa chọn nhà cung cấp có đủ điều kiện, kiểm soát nguồn nguyên liệu, tổ chức giao nhận, lưu mẫu thức ăn đến giám sát chất lượng suất ăn hằng ngày. Những thông tin liên quan đến thực đơn, khẩu phần, nguồn cung và phản ánh của phụ huynh cần được công khai, xử lý minh bạch.

Sự tham gia của phụ huynh có thể bổ sung một kênh giám sát quan trọng, giúp phát hiện sớm những bất cập trong quá trình tổ chức bữa ăn. Tuy nhiên, hoạt động này cần có quy trình phối hợp rõ ràng, bảo đảm yêu cầu chuyên môn và không thay thế trách nhiệm kiểm tra của nhà trường, đơn vị cung cấp thực phẩm và cơ quan quản lý.

Đặc biệt, kiểm tra nhanh một số chỉ tiêu thực phẩm chỉ có giá trị hỗ trợ sàng lọc nguy cơ, không thể thay thế các phương pháp kiểm nghiệm chuyên môn hoặc kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Việc lựa chọn chỉ tiêu kiểm tra, lấy mẫu và đánh giá kết quả phải được thực hiện phù hợp với từng nhóm thực phẩm.