Tại kỳ họp chuyên đề ngày 28/10, HĐND TP. Hà Nội xem xét dự thảo Nghị quyết về việc giải quyết chỗ ở cho các hộ dân gặp khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ, phố cũ, thông qua cơ chế được mua, thuê mua nhà ở xã hội không phải bốc thăm.

Đề xuất được đưa ra khi hàng nghìn người dân vẫn đang sinh sống trong những căn nhà đông hộ, xuống cấp, thiếu diện tích sinh hoạt và tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, đặc biệt là về phòng cháy, chữa cháy.

Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, khu vực này hiện có 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sống trong các nhà đông hộ, diện tích bình quân dưới 5 m2 sàn/người. Mỗi hộ có khoảng 4 thành viên, nhiều gia đình gồm nhiều thế hệ phải cùng sinh hoạt trong không gian chưa đến 20 m2.

Mức diện tích trên thấp hơn nhiều lần so với diện tích nhà ở bình quân của thành phố, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, điều kiện sinh hoạt và khả năng tiếp cận các tiện ích thiết yếu của người dân.

Quỹ nhà được phân bổ từ các dự án nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố, với tỷ lệ không vượt quá 20% tổng số căn hộ mở bán tại mỗi dự án.

Theo đánh giá của UBND TP. Hà Nội, điều kiện sống của một bộ phận người dân tại khu vực phố cổ, phố cũ đã ở mức báo động, đòi hỏi phải có giải pháp cải thiện chỗ ở phù hợp và khả thi.

Phần lớn nhà đông hộ tại đây là nhà ống, nhà cũ nằm sâu trong những ngõ nhỏ, có lối thoát nạn hạn chế hoặc phải sử dụng chung. Hệ thống điện sinh hoạt qua nhiều lần cải tạo, sửa chữa chắp vá, trong khi một số gia đình kết hợp không gian ở với hoạt động kinh doanh, đun nấu, làm gia tăng nguy cơ xảy ra cháy, nổ.

Đặc điểm ngõ nhỏ, mật độ xây dựng cao cũng khiến phương tiện chữa cháy gặp khó khăn khi tiếp cận hiện trường. Nếu xảy ra sự cố, việc sơ tán người dân và triển khai cứu hộ, cứu nạn có thể gặp nhiều trở ngại, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản. Nhiều công trình đã xuống cấp về kết cấu nhưng nằm trong khu vực chịu quy chế bảo tồn, hạn chế cơi nới hoặc xây dựng mới.

Một số nhà thuộc tài sản công được cho nhiều hộ thuê, trong khi những công trình khác có nhiều chủ sở hữu hoặc sử dụng chung diện tích, khiến việc cải tạo, sửa chữa khó thực hiện đồng bộ.

Về khả năng tài chính, phần lớn các hộ thuộc nhóm lao động tự do, có thu nhập thấp và thiếu ổn định. Giá nhà thương mại vượt quá khả năng chi trả, trong khi cơ hội tiếp cận nhà ở xã hội còn phụ thuộc vào nguồn cung và kết quả bốc thăm tại từng dự án.

Thành phố nhận định, nếu tiếp tục áp dụng cơ chế phân bổ thông thường, nhiều hộ dân khó có thể xác định thời điểm được chuyển đến nơi ở mới, dù điều kiện sinh hoạt hiện tại đã không bảo đảm mức sống tối thiểu.

Từ thực trạng trên, Hà Nội đề xuất cơ chế riêng nhằm ưu tiên giải quyết chỗ ở cho nhóm hộ có hoàn cảnh khó khăn nhất tại khu vực phố cổ, phố cũ, đồng thời thúc đẩy mục tiêu giãn dân và cải thiện chất lượng không gian đô thị.

Theo phương án trình HĐND Thành phố, tối đa 902 căn nhà ở xã hội sẽ được bố trí để bán, cho thuê mua đối với khoảng 902 hộ đủ điều kiện, tương ứng 3.621 nhân khẩu. Mỗi hộ được giải quyết một căn hộ và không phải tham gia bốc thăm. Quỹ nhà được phân bổ từ các dự án nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố, với tỷ lệ không vượt quá 20% tổng số căn hộ mở bán tại mỗi dự án.

Trước mắt, trong năm 2026, Hà Nội dự kiến bố trí 552 căn hộ tại 9 dự án, tạo điều kiện để những hộ dân đủ tiêu chuẩn có thể sớm chuyển đến nơi ở mới nếu nghị quyết được thông qua.

Việc lựa chọn dự án phải đáp ứng các tiêu chí về vị trí, kết nối giao thông và hạ tầng xã hội. Thành phố ưu tiên những khu nhà ở thuận tiện tiếp cận phương tiện giao thông công cộng, đặc biệt là các tuyến đường sắt đô thị. Các dự án cũng cần có hệ thống trường học, cơ sở y tế, chợ và dịch vụ thương mại tương đối đồng bộ; tiến độ hoàn thành phù hợp và cơ cấu căn hộ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của những gia đình có bình quân khoảng 4 thành viên.

Về đối tượng thụ hưởng, cơ chế dự kiến áp dụng trước mắt đối với các hộ đã đăng ký thường trú, thực tế sinh sống tại khu vực phố cổ, phố cũ thuộc phường Hoàn Kiếm trước thời điểm nghị quyết được thông qua; có diện tích nhà ở bình quân dưới 5 m2 sàn/người, đáp ứng điều kiện mua, thuê mua nhà ở xã hội và tự nguyện đăng ký.

Trường hợp số hộ đăng ký tại một dự án vượt quỹ căn được bố trí, phương án đề xuất ưu tiên những hộ có diện tích ở bình quân thấp nhất, hộ có người cao tuổi, người khuyết tật hoặc thuộc diện nghèo, cận nghèo. Những hộ còn lại được xem xét bố trí tại các dự án khác trong quỹ nhà.