Nghị định số 395/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động và quản lý cơ sở trợ giúp xã hội, đồng thời cụ thể hóa một số nội dung của Luật Người khuyết tật, Luật Người cao tuổi và các quy định pháp luật liên quan. Nghị định hướng đến việc hoàn thiện cơ chế tổ chức các dịch vụ trợ giúp xã hội, đáp ứng nhu cầu chăm sóc, bảo vệ, phục hồi chức năng và hỗ trợ hòa nhập cộng đồng cho các nhóm đối tượng cần trợ giúp.

Theo quy định, hoạt động của cơ sở trợ giúp xã hội không chỉ giới hạn ở việc tiếp nhận, chăm sóc và nuôi dưỡng những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, mà còn mở rộng sang tư vấn, can thiệp, trị liệu, trợ giúp pháp lý thông qua kết nối, hỗ trợ giáo dục, phát triển kỹ năng và xây dựng mạng lưới trợ giúp tại cộng đồng.

Nghị định này quy định biện pháp để tổ chức thi hành Luật Người khuyết tật, Luật Người cao tuổi, Luật Trẻ em, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và pháp luật có liên quan về hoạt động và quản lý cơ sở trợ giúp xã hội.

10 loại hình cơ sở trợ giúp xã hội

Nghị định xác định 10 loại hình cơ sở trợ giúp xã hội, bao gồm:

Thứ nhất, cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc người cao tuổi, thực hiện các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng và hỗ trợ người cao tuổi có nhu cầu.

Thứ hai, cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, cung cấp các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, nuôi dưỡng và hỗ trợ sự phát triển của trẻ em.

Thứ ba, cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc người khuyết tật, đáp ứng nhu cầu chăm sóc, hỗ trợ sinh hoạt và tạo điều kiện để người khuyết tật phát huy khả năng, tham gia đời sống xã hội.

Thứ tư, cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc và phục hồi chức năng cho người tâm thần, người rối nhiễu tâm trí, thực hiện các hoạt động chăm sóc, hỗ trợ phục hồi và cải thiện khả năng hòa nhập cộng đồng.

Thứ năm, cơ sở bảo trợ xã hội tổng hợp, thực hiện chăm sóc nhiều nhóm đối tượng bảo trợ xã hội hoặc đối tượng có nhu cầu trợ giúp xã hội.

Thứ sáu, trung tâm công tác xã hội, cung cấp các dịch vụ công tác xã hội, tư vấn, can thiệp, quản lý trường hợp và kết nối các nguồn lực trợ giúp.

Thứ bảy, cơ sở tư vấn, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi dài hạn và cơ sở tư vấn, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi ban ngày, theo điểm b khoản 2 Điều 20 Luật Người cao tuổi.

Thứ tám, cơ sở dịch vụ hỗ trợ người khuyết tật dài hạn và cơ sở dịch vụ hỗ trợ người khuyết tật ban ngày, theo điểm b khoản 2 Điều 47 Luật Người khuyết tật.

Thứ chín, trung tâm hỗ trợ người khuyết tật sống độc lập, theo điểm b khoản 2 Điều 47 Luật Người khuyết tật.

Thứ mười, các cơ sở trợ giúp xã hội khác theo quy định của pháp luật.

Việc quy định đa dạng loại hình cơ sở tạo cơ sở để tổ chức các dịch vụ trợ giúp theo từng nhóm đối tượng, từ chăm sóc tập trung, chăm sóc dài hạn đến dịch vụ ban ngày, hỗ trợ sống độc lập và công tác xã hội tại cộng đồng.

Chức năng của cơ sở trợ giúp xã hội

Theo Nghị định, cơ sở trợ giúp xã hội có chức năng phòng ngừa, chăm sóc, nuôi dưỡng, can thiệp, trị liệu, hỗ trợ phục hồi, phát triển và hòa nhập cộng đồng cho đối tượng.

Như vậy, hoạt động trợ giúp xã hội được tiếp cận theo hướng toàn diện, kết hợp giữa hỗ trợ trước mắt với can thiệp và phục hồi lâu dài. Mục tiêu không chỉ là bảo đảm các nhu cầu thiết yếu, mà còn giúp đối tượng nâng cao năng lực tự chăm sóc, phát triển khả năng cá nhân và từng bước ổn định cuộc sống.

19 nhóm nhiệm vụ của cơ sở trợ giúp xã hội

Điều 6 của Nghị định quy định cơ sở trợ giúp xã hội thực hiện một số hoặc đầy đủ các nhiệm vụ phù hợp với chức năng, loại hình cơ sở, đối tượng phục vụ và yêu cầu hoạt động theo pháp luật.

Trong đó có, cung cấp dịch vụ chăm sóc, trợ giúp khẩn cấp. Cơ sở tiếp nhận người cần được bảo vệ khẩn cấp; đánh giá nhu cầu, sàng lọc và phân loại đối tượng; chuyển gửi đến cơ sở y tế, giáo dục, cơ quan công an, tư pháp hoặc tổ chức phù hợp khi cần thiết. Đồng thời, cơ sở phải bảo đảm an toàn và đáp ứng những nhu cầu cấp thiết như chăm sóc y tế, nơi tạm trú an toàn, nước uống, thực phẩm, quần áo, đồ dùng thiết yếu và đi lại.

Cơ sở thực hiện tham vấn, hỗ trợ người gặp rối nhiễu tâm trí, khủng hoảng tâm lý và phục hồi thể chất cho đối tượng.

Tư vấn, kết nối và hỗ trợ tiếp cận chính sách. Cơ sở tư vấn, trợ giúp đối tượng thụ hưởng chính sách trợ giúp xã hội; kết nối, phối hợp và giới thiệu đến trung tâm trợ giúp pháp lý để cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý cho người thuộc diện được trợ giúp có nhu cầu; đồng thời phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để bảo vệ đối tượng và sắp xếp hình thức chăm sóc phù hợp.

Cơ sở thực hiện sàng lọc, phân loại, xây dựng kế hoạch can thiệp, trợ giúp; giám sát, rà soát, đánh giá kết quả và điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết. Việc lập, lưu trữ hồ sơ quản lý trường hợp và xây dựng kế hoạch trợ giúp mới được thực hiện phù hợp với nhu cầu của đối tượng.

Đối tượng là những người thuộc diện bảo trợ xã hội có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không tự lo được cuộc sống và không có điều kiện sinh sống tại gia đình, cộng đồng.

Cơ sở được cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh khi đáp ứng đủ điều kiện theo pháp luật chuyên ngành; trường hợp không trực tiếp cung cấp thì kết nối với cơ sở y tế hoặc chuyển gửi đối tượng đến cơ sở phù hợp.

Cơ sở hỗ trợ đối tượng tham gia hoạt động tự quản, văn hóa, thể thao, lao động sản xuất và các hoạt động khác phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe và quy định pháp luật.

 Cơ sở chủ trì hoặc phối hợp với các cơ quan, tổ chức giúp đối tượng tiếp cận giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học, giáo dục hòa nhập, giáo dục chuyên biệt và hướng nghiệp theo nhu cầu, khả năng. Mục tiêu là thúc đẩy phát triển thể chất, trí tuệ, nhân cách và hòa nhập cộng đồng.

Các hoạt động bao gồm giáo dục kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng làm cha mẹ, kỹ năng sống cho trẻ em và người chưa thành niên; phối hợp với cơ sở đào tạo để tổ chức đào tạo, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ, kiến thức và kỹ năng chăm sóc; tổ chức hội thảo, tập huấn cho các nhóm có nhu cầu.

Quản lý đối tượng sử dụng dịch vụ công tác xã hội, bảo đảm việc cung cấp dịch vụ và theo dõi đối tượng phù hợp với yêu cầu trợ giúp.

Cơ sở tổ chức thực hành công tác xã hội, cập nhật kiến thức chuyên môn theo quy định của pháp luật về công tác xã hội.

Cơ sở thực hiện các biện pháp nhằm ngăn ngừa đối tượng rơi vào hoàn cảnh khó khăn hoặc bị xâm hại, bạo lực, ngược đãi.

Cơ sở liên hệ với người dân và chính quyền các cấp để xác định vấn đề của cộng đồng, xây dựng chương trình, kế hoạch trợ giúp; đề xuất chính sách với cơ quan có thẩm quyền; xây dựng mạng lưới nhân viên, cộng tác viên và tình nguyện viên công tác xã hội.

Cơ sở chủ trì hoặc phối hợp với chính quyền địa phương, gia đình và các tổ chức liên quan để đưa đối tượng trở về gia đình, hòa nhập cộng đồng, ổn định cuộc sống.

Đối tượng phục vụ gồm người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em và những người tự nguyện khác có nhu cầu trợ giúp.

Cơ sở tổ chức các hoạt động nâng cao nhận thức, phổ biến chính sách và pháp luật liên quan.

Cung cấp dịch vụ theo yêu cầu và thực hiện nhiệm vụ khác do cấp có thẩm quyền quyết định.

Cơ sở được tổ chức vận động, tiếp nhận hỗ trợ bằng tài chính và hiện vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài để phục vụ hoạt động theo quy định pháp luật.

 Đối với cơ sở trợ giúp xã hội công lập, ngoài các nhiệm vụ nêu trên, cơ sở còn phải thực hiện những nhiệm vụ theo quy định của pháp luật về đơn vị sự nghiệp công lập.