Sự thay đổi thời tiết, nhịp sinh hoạt đảo lộn, việc di chuyển nhiều và tiếp xúc đông người tạo điều kiện thuận lợi cho virus cúm lây lan mạnh trong cộng đồng. Điều đáng lo ngại là không ít người vẫn xem cúm là bệnh nhẹ, tự khỏi, dẫn tới tâm lý chủ quan và bỏ lỡ “thời điểm vàng” phòng ngừa bằng vắc-xin.

Những ngày nằm điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, chị Nguyễn Thùy Linh, Cổ Nhuế, Hà Nội vẫn chưa thôi tự trách mình. Chị kể, ban đầu chỉ là vài cơn sốt nhẹ, đau đầu và mệt mỏi như bao lần cảm cúm trước đây. Nghĩ rằng nghỉ ngơi vài hôm sẽ khỏi, chị vẫn cố gắng làm việc, vẫn tất bật với gia đình. Nhưng chỉ sau ít ngày, cơn sốt tăng cao, ngực đau tức, hơi thở ngắn lại. Kết quả chẩn đoán khiến chị sững sờ: cúm mùa đã biến chứng thành viêm phổi.

Ngồi trên giường bệnh, chị nhớ lại những năm trước cả nhà đều duy trì tiêm phòng cúm. Năm nay vì công việc dồn dập, chị trì hoãn rồi quên luôn mũi tiêm. “Tôi đã nghĩ cúm chỉ là bệnh vặt. Nếu tiêm phòng như mọi năm, có lẽ đã không phải nằm đây”, chị nói, giọng nghẹn lại. Sự tiếc nuối hiện rõ trong ánh mắt người phụ nữ vốn quen quán xuyến mọi việc trong nhà.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, bác Đặng Thị Nga, Hà Đông, Hà Nội cũng mang chung một nỗi ân hận. Ở tuổi ngoài 60, bác từng nghe khuyến cáo người cao tuổi nên tiêm vắc-xin cúm hằng năm.

Thế nhưng vì nghĩ sức khỏe mình vẫn ổn, bác lần lữa. Đợt cúm vừa qua khiến bác ho kéo dài, khò khè, khó thở. Chẩn đoán viêm phế quản cấp khiến bác phải nhập viện điều trị. Những cơn ho dai dẳng hơn ba tuần liền khiến bác gần như kiệt sức. “Giờ chỉ mong khỏe lại để về nhà. Sang năm nhất định tôi sẽ đi tiêm sớm”, bác Nga nói chậm rãi.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm các nhà khoa học đều cập nhật thành phần vắc-xin dựa trên dự báo chủng virus lưu hành trong mùa cúm.

Theo các chuyên gia y tế, cúm mùa là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm gây ra, lây chủ yếu qua đường hô hấp. Bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt cao, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, ho, sổ mũi, đau họng.

Phần lớn người bệnh có thể hồi phục sau vài ngày nếu được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, ở nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính, cúm có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm phổi, suy hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng.

PGS-TS.Nguyễn Thị Hoài An, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa An Việt cho biết, giai đoạn thời tiết lạnh, ẩm là điều kiện thuận lợi để virus cúm tồn tại và phát tán trong không khí.

Dịp Tết, thói quen thức khuya, ăn uống thất thường, sử dụng rượu bia và giảm vận động khiến sức đề kháng suy giảm, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh và biến chứng nặng.

Cúm mùa thường bị xem nhẹ vì phần lớn người bệnh có thể tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi, chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp đã phải nhập viện trong tình trạng viêm phổi nặng, suy hô hấp, thậm chí tử vong do biến chứng cúm.

Điều đáng lưu ý là nguy cơ này không phân bố đồng đều trong cộng đồng mà tập trung ở những nhóm đối tượng đặc biệt dễ tổn thương.

Theo các chuyên gia y tế, phụ nữ mang thai ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ là một trong những nhóm nguy cơ cao nhất. Những thay đổi về miễn dịch, tim mạch và hô hấp trong thai kỳ khiến cơ thể người mẹ dễ bị virus tấn công và diễn biến bệnh thường nặng hơn so với người bình thường. Cúm không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ mà còn có thể làm tăng nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân hoặc các biến chứng sản khoa khác.

Trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ nhỏ dưới 2 tuổi, cũng thuộc nhóm dễ gặp biến chứng. Hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, trong khi đường thở nhỏ và nhạy cảm khiến nguy cơ viêm phổi, viêm tiểu phế quản hoặc suy hô hấp tăng cao nếu mắc cúm. Thực tế cho thấy mỗi mùa cúm, số ca nhập viện ở trẻ nhỏ luôn chiếm tỷ lệ đáng kể.

Người trên 65 tuổi là nhóm cần đặc biệt cảnh giác. Quá trình lão hóa tự nhiên làm suy giảm chức năng miễn dịch, đồng thời nhiều người cao tuổi có sẵn bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc đái tháo đường. Khi nhiễm cúm, các bệnh lý này dễ mất kiểm soát, làm tăng nguy cơ biến chứng nặng và tử vong.

Bên cạnh đó, những người mắc bệnh mạn tính như HIV/AIDS, hen suyễn, bệnh tim, bệnh phổi, đái tháo đường… cũng có nguy cơ cao diễn biến nặng. Ở nhóm này, cúm không chỉ là một bệnh nhiễm virus thông thường mà có thể trở thành yếu tố kích hoạt hàng loạt rối loạn nghiêm trọng, từ suy hô hấp đến suy đa cơ quan.

Ngoài các nhóm kể trên, những người có nguy cơ phơi nhiễm cao như nhân viên y tế cũng cần được bảo vệ đặc biệt. Việc thường xuyên tiếp xúc với người bệnh khiến họ có nguy cơ lây nhiễm cao hơn, đồng thời nếu không được bảo vệ tốt, họ có thể trở thành mắt xích lan truyền virus trong cơ sở y tế và cộng đồng.

Các chuyên gia nhấn mạnh, nhận diện đúng nhóm nguy cơ là bước quan trọng để phòng ngừa hiệu quả. Những đối tượng này cần chủ động tiêm vắc-xin cúm hằng năm, theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và đến cơ sở y tế kịp thời nếu xuất hiện triệu chứng như sốt cao, khó thở, mệt nhiều, đau ngực, rối loạn ý thức.

Cúm mùa không chỉ là căn bệnh “thoáng qua” của vài ngày mệt mỏi. Với những người thuộc nhóm nguy cơ cao, đó có thể là biến cố sức khỏe nghiêm trọng. Chủ động phòng ngừa, đặc biệt bằng tiêm chủng đầy đủ và đúng thời điểm, chính là cách bảo vệ bản thân và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế trong mỗi mùa dịch.

Đáng chú ý, virus cúm không cố định mà biến đổi kháng nguyên liên tục qua từng năm. Các chủng cúm A như A/H1N1, A/H3N2 và cúm B có thể thay đổi đặc tính, khiến miễn dịch từ những lần mắc bệnh trước không còn đủ khả năng bảo vệ. Chính vì vậy, tiêm vắc-xin cúm mùa hằng năm là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm các nhà khoa học đều cập nhật thành phần vắc-xin dựa trên dự báo chủng virus lưu hành trong mùa cúm. Việt Nam thuộc Bắc bán cầu, do đó người dân nên tiêm vắc-xin cúm mùa trước khi bước vào giai đoạn cao điểm Đông - Xuân để duy trì miễn dịch bảo vệ.

Theo bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, Hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, dù cúm mùa thường được coi là bệnh thông thường, nhưng biến chứng của cúm có thể rất nghiêm trọng, đặc biệt ở người có bệnh tim mạch, tiểu đường, hen phế quản hoặc suy giảm miễn dịch. Trong thực tế điều trị, không ít trường hợp nhập viện vì viêm phổi nặng sau cúm, phải thở máy hoặc hồi sức tích cực.

Bên cạnh tiêm phòng, các biện pháp phòng ngừa cá nhân vẫn giữ vai trò quan trọng. Người dân cần đeo khẩu trang tại nơi đông người, rửa tay thường xuyên, giữ ấm cơ thể, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng cúm. Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao, đau đầu dữ dội, khó thở, mệt lả kéo dài, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, không tự ý dùng thuốc kéo dài tại nhà.

PGS-TS Trần Đắc Phu cảnh báo, trong bối cảnh giao lưu, đi lại dịp Tết tăng cao, cúm và các bệnh lây qua đường hô hấp có nguy cơ lan rộng nếu cộng đồng thiếu cảnh giác. Tỷ lệ tiêm vắc-xin cúm tại Việt Nam hiện vẫn chưa cao, trong khi đây là công cụ phòng bệnh hiệu quả, an toàn và đã được kiểm chứng qua nhiều năm.

Tết là thời điểm đoàn viên, sum họp, nhưng cũng là giai đoạn dịch bệnh hô hấp gia tăng. Chủ động tiêm vắc-xin cúm và thực hiện nghiêm các biện pháp phòng ngừa không chỉ bảo vệ mỗi cá nhân mà còn góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và bảo vệ cộng đồng. Giữ gìn sức khỏe ngay từ đầu xuân chính là cách để niềm vui năm mới được trọn vẹn và bền lâu.