Các bị cáo tại phiên tòa sơ thẩm hồi tháng 2/2026 (Ảnh: P.V)

Đề nghị tòa phúc thẩm tính lại thiệt hại

Vừa qua, một số bị cáo trong vụ án xảy ra tại Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) đã có đơn kháng cáo đối với bản án sơ thẩm hồi tháng 2/2026 của Tòa án Nhân dân TP. Hà Nội. Theo đó, bị cáo Lê Văn Chung, cựu Chủ tịch Hội đồng thành viên Vicem đề nghị xem xét cách tính thiệt hại của vụ án về số tiền thất thoát và lãng phí; đồng thời xin giảm nhẹ hình phạt.

Trong khi đó, bị cáo Nguyễn Ngọc Anh, cựu Tổng giám đốc Vicem kháng cáo toàn bộ bản án, đề nghị Tòa cấp phúc thẩm đánh giá lại bản chất, hành vi và mức độ phạm tội; đề nghị xem xét giảm nhẹ hình phạt và trách nhiệm bồi thường. Một số bị cáo khác đề nghị được xem xét lại hành vi, vai trò trong vụ án và giảm trách nhiệm hình sự, bồi thường dân sự.

Bên cạnh đó, phía tòa án cũng nhận được đơn kháng cáo phần quyết định về trách nhiệm dân sự liên quan đến nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả số tiền hơn 16 tỷ đồng đối với người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến Nguyễn Bích Thủy (đã mất), cựu thành viên HĐTV Vicem, do đã có quyết định đình chỉ xét xử.

Trước đó, Tòa sơ thẩm đã tuyên phạt bị cáo Lê Văn Chung, cựu Chủ tịch HĐTV Vicem 13 năm tù về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí”, buộc phải bồi thường 72 tỷ đồng.

Bị cáo Nguyễn Ngọc Anh, cựu Tổng giám đốc Vicem bị tuyên phạt 11 năm tù về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí” và 4 năm tù tội “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng”. Tổng hợp hình phạt là 15 năm tù; đồng thời buộc phải bồi thường 61 tỷ đồng.

Cùng 2 tội danh trên, các bị cáo Hoàng Ngọc Hiếu, cựu Trưởng phòng Thẩm định dự án Vicem bị tuyên 11 năm tù, buộc bồi thường 44 tỷ đồng; Dư Ngọc Long, cựu Giám đốc Ban Quản lý dự án Vicem bị phạt 12 năm 6 tháng tù, buộc bồi thường 50 tỷ đồng.

Cùng phạm tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí”, các bị cáo Tạ Quang Bửu, thành viên HĐTV, kiêm Phó tổng giám đốc Vicem bị phạt 9 năm tù, buộc bồi thường 50 tỷ đồng; Trần Bình Trọng, Nguyễn Lâm Cường, cựu Phó tổng giám đốc và Trịnh Công Loan, thành viên HĐTV Vicem cùng bị phạt 4 năm tù, buộc bồi thường 22,4 tỷ đồng; Đoàn Thị Mai Lan, Chủ nhiệm Bộ môn Kinh tế dự toán của Tổng công ty Tư vấn xây dựng Việt Nam (VNCC) bị phạt 3 năm tù, buộc bồi thường 16,8 tỷ đồng.

Các bị cáo khác bị phạt từ 30 tháng đến 3 năm tù nhưng cho hưởng án treo, không phải khắc phục trách nhiệm dân sự.

Lách thủ tục để dự án ngàn tỷ được thông qua

Quá trình xét xử sơ thẩm, Hội đồng xét xử nhận định, các bị cáo đều là lãnh đạo chủ chốt của Vicem, xuất phát từ mong muốn xây dựng một trụ sở mới khang trang, hiện đại. Trong bối cảnh thời điểm đó, khi thị trường được kỳ vọng sẽ phục hồi sau khủng hoảng, các bị cáo tin tưởng vào nguồn vốn tự có của doanh nghiệp và khả năng khai thác hiệu quả dự án trong tương lai. Tòa cũng ghi nhận, về mặt động cơ ban đầu, các bị cáo không nhằm mục đích tư lợi cá nhân.

Tuy nhiên, chính sự chủ quan, duy ý chí và đặt kỳ vọng vượt quá thực tế đã dẫn đến một loạt quyết định sai lầm. Thay vì đánh giá khách quan hiệu quả đầu tư, các bị cáo đã cố ý làm sai lệch các chỉ tiêu tài chính, “tráng men” dự án bằng những con số được nâng khống nhằm biến một dự án tiềm ẩn rủi ro thành có vẻ khả thi trên giấy tờ.

Cụ thể, theo cáo buộc, mức giá cho thuê văn phòng trong phương án tài chính được đưa ra là 40-50 USD/m2/tháng, cao gần gấp đôi so với mức khảo sát thực tế chỉ khoảng 20-23 USD/m2. Tương tự, giá trông giữ phương tiện cũng bị đẩy lên đáng kể so với mặt bằng chung tại khu vực. Những con số này không phản ánh đúng tình hình thị trường, nhưng được sử dụng làm cơ sở để tính toán hiệu quả đầu tư.

Quá trình “làm đẹp” số liệu này có sự tham gia của nhiều cá nhân trong bộ máy dự án. Bị cáo Dư Ngọc Long, khi đó là Giám đốc Ban Quản lý dự án, được xác định là người tham mưu các mức doanh thu cao hơn thực tế. Các đơn vị tư vấn sau đó đã điều chỉnh các chỉ tiêu theo hướng này để hoàn thiện báo cáo khả thi. Kết quả là, một phương án tài chính được dựng lên với viễn cảnh lợi nhuận hấp dẫn, đủ điều kiện để trình phê duyệt.

Không chỉ dừng ở việc nâng khống hiệu quả, các bị cáo còn áp dụng thủ thuật để “lách” quy trình phê duyệt dự án. Theo quy định, các dự án có tổng mức đầu tư trên 1.500 tỷ đồng phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền cao hơn, kéo theo quy trình thẩm định chặt chẽ và thời gian kéo dài. Để tránh thủ tục này, tổng mức đầu tư ban đầu của dự án đã được “ghìm” xuống dưới ngưỡng 1.500 tỷ đồng.

Tuy nhiên, chỉ trong thời gian rất ngắn sau khi được phê duyệt, khi thiết kế kỹ thuật và dự toán chi tiết được hoàn thiện, tổng mức đầu tư của dự án đã tăng vọt lên gần 1.900 tỷ đồng, rồi tiếp tục được điều chỉnh lên 2.743 tỷ đồng. Dù mức đầu tư thay đổi lớn so với giấy chứng nhận ban đầu, Vicem lại không thực hiện thủ tục điều chỉnh theo quy định.

Hội đồng xét xử nhận định, việc cố tình “ép” vốn đầu tư ở giai đoạn đầu để vượt qua rào cản thủ tục, sau đó điều chỉnh tăng mạnh khi dự án đã được chấp thuận, là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định về quản lý đầu tư, làm sai lệch toàn bộ cơ sở pháp lý của dự án.

Đáng chú ý, nhiều lời khai tại tòa cho thấy, các bị cáo không phải không nhận thức được rủi ro. Bị cáo Nguyễn Ngọc Anh thừa nhận, đã biết dự án “không hiệu quả” ngay từ đầu, nhưng vẫn quyết định triển khai với kỳ vọng thị trường sẽ phục hồi sau vài năm, qua đó có thể “gỡ lại” chi phí đầu tư.

Chính tư duy “biết rủi ro nhưng vẫn làm” này đã khiến dự án tiếp tục được đẩy đi, bất chấp các cảnh báo từ thực tế và cả các chủ trương của Chính phủ về việc rà soát, cắt giảm những dự án không hiệu quả trong giai đoạn khó khăn của nền kinh tế.

Hệ quả là, sau 5 năm triển khai, dự án chỉ hoàn thành phần thô rồi phải dừng thi công. Hơn 1.200 tỷ đồng đã được rót vào công trình nhưng không thể đưa vào khai thác, sử dụng. Theo kết luận của bản án, những sai phạm trong quá trình lập, phê duyệt và triển khai dự án đã gây thất thoát, lãng phí hơn 381 tỷ đồng.

Hội đồng xét xử nhấn mạnh, hành vi của các bị cáo đã xâm phạm nghiêm trọng đến nguyên tắc quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước, không chỉ gây thiệt hại lớn về kinh tế, mà còn làm suy giảm uy tín của doanh nghiệp nhà nước, tạo dư luận không tốt trong xã hội. Đây là lý do các bị cáo phải chịu trách nhiệm hình sự với mức án nghiêm khắc, nhằm đảm bảo tính răn đe và phòng ngừa chung.

Thông đồng trong hoạt động đấu thầu

Nếu như những sai phạm trong quá trình lập và phê duyệt dự án được xác định xuất phát từ tư duy chủ quan, duy ý chí, thì ở giai đoạn triển khai, đã bộc lộ thêm những hành vi mang tính vụ lợi, làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của sai phạm.

Theo bản án, trong quá trình thực hiện Gói thầu số 19 về “thi công tường vây và cọc khoan nhồi”, một số lãnh đạo Vicem đã có hành vi thông đồng với doanh nghiệp bên ngoài để dàn xếp kết quả đấu thầu. Cụ thể, bị cáo Nguyễn Ngọc Anh bị xác định đã cùng với Dư Ngọc Long và Tổng giám đốc Công ty ECON Đỗ Đình Thu thống nhất cơ chế “lại quả” ngay từ đầu.

Theo thỏa thuận, doanh nghiệp trúng thầu sẽ phải trích lại 5% giá trị thanh toán của gói thầu. Đây được xem là “điều kiện ngầm” để được tạo điều kiện trúng thầu và triển khai dự án. Dưới sự chỉ đạo của Dư Ngọc Long, các cán bộ thuộc Ban Quản lý dự án đã phối hợp với phía ECON trong việc lập hồ sơ dự thầu, qua đó giúp doanh nghiệp này trúng thầu đúng như kịch bản đã được sắp đặt từ trước.

Sau khi trúng thầu, Vicem đã thanh toán cho ECON hơn 144 tỷ đồng. Tuy nhiên, trong quá trình thi công và quyết toán, doanh nghiệp này tiếp tục thực hiện hàng loạt hành vi gian lận tài chính. Cụ thể, ECON đã lập khống các hợp đồng thuê nhân công với giá trị hơn 9,4 tỷ đồng và hợp đồng thuê thiết bị hơn 6,2 tỷ đồng. Những khoản chi không có thật này đã được hợp thức hóa trong hồ sơ thanh toán, qua đó gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 15,6 tỷ đồng.

Sau khi được chủ đầu tư thanh toán tiền, Đỗ Đình Thu đã đưa cho Dư Ngọc Long số tiền 3,25 tỷ đồng, tương ứng với tỷ lệ 5% đã thỏa thuận. Từ khoản tiền này, Long tiếp tục phân chia cho một số lãnh đạo Vicem, trong đó có Nguyễn Ngọc Anh và Lê Văn Chung, phần còn lại được giữ để chi tiêu cá nhân.