Chuối cô đơn hay còn gọi là chuối hột mồ côi, là một đặc sản của tỉnh Ninh Thuận. Giống chuối này ra quả quanh năm. Mỗi cây chỉ có một buồng duy nhất, buồng lớn từ 8 - 10 nải, buồng nhỏ có 6 - 7 nải. Mỗi nải chuối có từ 13 - 17 trái.

Mặc dù mới chỉ được quan tâm trong thời gian gần đây, nhưng trên thực tế, chuối cô đơn đã rất quen thuộc với đồng bào dân tộc. Người dân tộc thường dùng chuối để trị nhiều loại bệnh như đi ngoài, sỏi thận, phù thũng, sưng tay chân, viêm loét dạ dày, trị dị ứng da, một số bệnh giun sán ở trẻ em, bệnh đường ruột...

Cận cảnh cây chuối cô đơn. Ảnh: Báo Ninh Thuận

Tùy vào những căn bệnh khác nhau mà lấy những bộ phận trên cây chuối để trị bệnh, từ hạt chuối, đến thân bẹ đều có thể dùng làm thuốc.

Về đặc điểm, chuối cô đơn có chiều cao từ 3 - 4m, gốc phình ra rất to. Là thuôn, có phiến to nhỏ. Nải chuối có hai hàng, thường thì nải đầu là cái, nải sau thường là đực. Chuối ra rất nhiều hoa. Quả chuối thuôn, dài, to khoảng 10 - 12 x 3,5cm. Hạt ít, to khoảng 1cm, có màu đen tuyền, có rốn lõm sâu.

Quả chuối cô đơn thuôn, dài, to khoảng 10 - 12 x 3,5cm

Mỗi quả chuối cho rất nhiều hạt, có kích thước gắp 1,5 đến 2 lần so với chuối hột rừng thông thường. 1 buồng chuối loại này có thể cho thu được 4 - 6kg/hạt.

Chuối cô đơn hoàn toàn mọc ngoài tự nhiên, cây phát triển quanh năm. Cây chuối này chỉ mọc ở khu vực núi cao, thông thường hạt chín rơi xuống đất gặp điều kiện tốt cây sẽ mọc, phát triển và ra quả. Từ khi mọc cho đến khi thu hoạch trái mất khoảng 2- 2,5 năm.

Chuối cô đơn khô (ảnh trên) và hạt chuối cô đơn (ảnh dưới) được rao bán rất nhiều.

Để bảo tồn giống chuối cô đơn, năm 2016, Hội Nông dân tỉnh Ninh Thuận đã phối hợp với Trường Cao đẳng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bắc Bộ, Ban Hợp tác quốc tế Trung ương Hội Nông dân Việt Nam khảo sát việc thực hiện mô hình bảo tồn, phát triển giống chuối cô đơn Phước Bình tại huyện Bác Ái.

Đến nay, chuối cô đơn đã giúp người dân xã Phước Bình “hốt bạc”, với thi nhập từ 60-70 triệu đồng/năm. Được biết, thương lái rất ưu chuộng chuối cô đơn bởi nhiều tác dụng chữa bệnh như trên.

Trên thị trường, chuối cô đơn được rao bán không chỉ dạng quả tươi, mà còn quả ép khô, dạng hạt khô, với giá hạt dao động vào khoảng 90 -300.000 nghìn đồng/kg.