Đại biểu Tạ Thị Yên - Ảnh: QH.

Thảo luận tại tổ về dự thảo Luật Đấu giá sửa đổi (Dự thảo), vấn đề được nhiều đại biểu đề cập là nâng tỷ lệ tiền đặt trước lên thành từ 20% đến 50% giá khởi điểm trong đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân.

Đồng tình phải có giải pháp mạnh để ngăn chặn tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc, nhưng đại biểu Tạ Thị Yên (Điện Biên), Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ mức tăng này,

Bà Yên phân tích, mục tiêu của quy định này là nâng trách nhiệm của người tham gia, tránh trường hợp trả giá rất cao để đẩy mặt bằng giá đất lên rồi bỏ cọc. Đây là vấn đề thực tế đã xảy ra và cần xử lý.

Nhưng vị đại biểu Điện Biên cũng cho rằng phải nhìn chiều ngược lại. Nếu nâng tiền đặt trước quá cao thì những người thực sự có nhu cầu mua đất để ở, có năng lực tài chính nhưng không có lượng tiền mặt lớn ngay từ đầu có thể không tham gia được. Khi đó, mục tiêu chống bỏ cọc đạt được một phần nhưng mức độ cạnh tranh của cuộc đấu giá lại giảm.

Ví dụ một lô đất có giá khởi điểm vài tỷ đồng, mức đặt trước 50% đã là một khoản tiền rất lớn. Nếu áp dụng phổ biến thì điều kiện tham gia đấu giá có thể trở thành một hàng rào khá cao đối với người dân, bà Yên nêu.

Nữ đại biểu lưu ý thêm, Nghị quyết số 66.11/2026/NQ-CP hiện đang áp dụng biên độ từ 10% đến 50% đối với đấu giá quyền sử dụng đất ở cho cá nhân; dự thảo lần này nâng mức tối thiểu lên 20%.

Vì vậy, đại biểu Yên đề nghị Chính phủ giải trình rõ hơn cơ sở thực tiễn của việc lựa chọn mức tối thiểu 20%, có số liệu đánh giá xem tình trạng bỏ cọc tập trung ở loại tài sản nào, mức giá nào, tỷ lệ ra sao và việc nâng tiền đặt trước tác động thế nào đến số lượng người tham gia đấu giá.

“Không nên chỉ dựa vào việc tăng tiền đặt trước để chống bỏ cọc. Cần kế thừa và luật hóa phù hợp cơ chế cấm tham gia đấu giá đối với người trúng đấu giá cố tình không thực hiện nghĩa vụ tài chính, thay vì chỉ nâng hàng rào tài chính đối với tất cả người tham gia”, bà Yên nêu quan điểm.

Theo bà, có thể nghiên cứu giao một khoảng nhưng phải có tiêu chí để xác định mức cụ thể căn cứ vào giá trị tài sản, tính chất cuộc đấu giá và mức độ rủi ro; không nên để người có tài sản tự lựa chọn từ 20% đến 50% mà thiếu tiêu chí rõ ràng.

Cũng góp ý về quy định mức tiền đặt trước trong đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương (Đồng Nai) nhìn nhận, mục tiêu là nâng cao trách nhiệm của người tham gia đấu giá, hạn chế tình trạng trả giá cao rồi bỏ tiền đặt trước, gây ảnh hưởng đến thị trường.

Tuy nhiên, đại biểu Dương cho rằng mức tối đa 50% là rất cao. Theo đại biểu, đối với những khu đất có giá trị lớn, người tham gia phải dành ra một khoản vốn lớn trong suốt quá trình đấu giá, làm giảm khả năng tiếp cận đấu giá của những người có nhu cầu thực cũng như mức độ cạnh tranh của cuộc đấu giá, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác nguồn lực đất đai.

Từ phân tích trên, vị đại biểu Đồng Nai đề nghị điều chỉnh mức tối đa của tiền đặt trước xuống 30% giá khởi điểm. “Theo tôi, mức này, cùng với cơ chế tiếp cận tín dụng của ngân hàng, vừa bảo đảm thu hút được những người có nhu cầu thực sự tham gia, vừa tăng khả năng tiếp cận và tính cạnh tranh của cuộc đấu giá”, đại biểu nêu quan điểm.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng), ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường cho rằng, tăng mức tiền đặt trước và hoàn thiện cơ chế cấm tham gia đấu giá khi vi phạm nghĩa vụ thanh toán là hướng cần xem xét, nhưng mức đặt trước cao không tự động đồng nghĩa với giảm đầu cơ và có thể làm thu hẹp cơ hội tham gia của những người có nhu cầu thực, nhất là người dân đấu giá đất ở.

Nghị quyết số 66.11/2026/NQ-CP đang áp dụng mức tiền đặt trước từ 10% đến 50% giá khởi điểm đối với đất ở giao cho cá nhân; nếu dự thảo luật lựa chọn khung khác, đề nghị giải trình bằng số liệu thực tiễn và tiêu chí xác định mức cụ thể, thay vì trao quyền thỏa thuận quá rộng, ông Sơn nói.

Về chế tài, theo ông Sơn có thể tham khảo cơ chế uy tín trong đấu thầu thay vì chỉ nâng mặt bằng tiền đặt trước cho tất cả. Theo Điều 18 Nghị định số 24/2024/NĐ-CP, nhà thầu đã trúng thầu mà từ chối hoàn thiện hợp đồng bị công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và phải thực hiện bảo đảm dự thầu gấp 3 lần trong thời hạn 2 năm, áp dụng cho mọi gói thầu.

Áp dụng vào đấu giá, theo ông Sơn có thể giữ mức tiền đặt trước chung ở mức hợp lý; người từng bỏ cọc phải nộp tiền đặt trước cao hơn trong một thời hạn nhất định, đối với mọi loại tài sản. Chế tài như vậy đánh đúng người có hành vi, không dựng rào cản với người có nhu cầu thực.