Văn hóa là sức mạnh nội sinh của dân tộc

Ngày 20/4, tại TP.HCM, tọa đàm “Văn hóa trong kỷ nguyên số: Từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia” đã thu hút sự tham gia của nhiều nhà quản lý, chuyên gia và đại diện các cơ quan báo chí.

Phát biểu tại toạ đàm, bà Văn Thị Bạh Tuyết, Phó Bí thư Thành uỷ TP.HCM cho biết, văn hóa Việt Nam là sự kết tinh những giá trị bền vững của dân tộc, đóng vai trò quan trọng trong việc bồi đắp trí tuệ, tâm hồn và bản lĩnh con người. Trong tiến trình hội nhập, việc kế thừa giá trị truyền thống song song với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại là hướng đi tất yếu, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Bà Văn Thị Bạh Tuyết, Phó Bí thư Thành uỷ TP.HCM.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành đầu năm 2026 đã xác lập cách tiếp cận mới về phát triển văn hóa, trong đó khẳng định văn hóa phải trở thành nền tảng vững chắc, là sức mạnh nội sinh và động lực cho tăng trưởng nhanh, bền vững.

Trong bối cảnh đó, TP.HCM sau khi mở rộng không gian phát triển được đánh giá có nhiều lợi thế để hình thành các tổ hợp công nghiệp văn hóa quy mô lớn. Sự kết nối giữa đô thị năng động, trung tâm công nghiệp và cửa ngõ kinh tế biển được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để xây dựng các sản phẩm văn hóa có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Theo bà Tuyết, trong kỷ nguyên số và sự bùng nổ của AI, Thành phố xác định phương châm “càng hội nhập sâu, bản sắc càng phải đậm; càng số hóa mạnh, nhân văn càng phải cao”. Do đó, việc khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa, đặc biệt là tài nguyên số, để phát triển các sản phẩm và thương hiệu văn hóa mang tầm quốc tế là yêu cầu cấp thiết.

Ở góc độ truyền thông, ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cũng nhấn mạnh rằng, Nghị quyết 80 không chỉ kế thừa các giá trị truyền thống mà còn đặt văn hóa vào vị trí trung tâm như một “hệ điều tiết” cho phát triển trong kỷ nguyên mới. Trong đó, báo chí giữ vai trò đặc biệt trong quá trình này.

Theo ông Lợi, báo chí không chỉ là kênh truyền tải thông tin mà còn là lực lượng kiến tạo không gian văn hóa số, góp phần đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội. Đồng thời, cần phát huy vai trò phản biện, kịp thời chỉ ra những bất cập trong quá trình triển khai, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách và môi trường văn hóa.

Tháo “điểm nghẽn” để khai thác sức mạnh

Tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cho biết, trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội nhanh và tốc độ đô thị hóa cao, yêu cầu cân bằng giữa tăng trưởng và bảo tồn các giá trị văn hóa đang đặt ra nhiều thách thức.

Theo bà Thúy, quá trình phát triển hiện nay đang bộc lộ một số vấn đề như sự biến đổi của các giá trị văn hóa truyền thống, chênh lệch thu nhập trong lực lượng sáng tạo, thiếu hụt kỹ năng quản lý và kinh doanh chuyên nghiệp, cũng như việc ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực văn hóa còn hạn chế.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM.

Đáng chú ý, hệ thống pháp lý liên quan đến công nghiệp văn hóa vẫn chưa hoàn thiện. Công tác đào tạo nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp văn hóa hiện vẫn chưa đồng bộ, thiếu tính chuyên sâu. Lực lượng lao động chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng sáng tạo, quản trị và vận hành các mô hình kinh doanh mới trong bối cảnh số hóa.

Ngoài ra, tình trạng vi phạm bản quyền và sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, trong khi các biện pháp bảo vệ quyền tác giả chưa thực sự hiệu quả. Theo đó, cần sớm hoàn thiện cơ chế và tăng cường chế tài đủ mạnh để bảo vệ hoạt động sáng tạo, tạo nền tảng cho công nghiệp văn hóa phát triển bền vững.

Ở góc độ báo chí, ông Tô Đình Tuân – Tổng biên tập Báo Người lao động cũng chỉ ra ba “điểm nghẽn” lớn cản trở sự phát triển của công nghiệp văn hóa.

Thứ nhất là thiếu một hệ sinh thái hoàn chỉnh, khi các hoạt động sáng tạo còn rời rạc, thiếu liên kết giữa nghệ sĩ, doanh nghiệp, công nghệ và thị trường. Thứ hai, chưa hình thành được các doanh nghiệp đầu tàu cùng cơ chế đầu tư đủ mạnh để dẫn dắt ngành. Thứ ba, vai trò của báo chí – truyền thông trong sản xuất và lan tỏa sản phẩm văn hóa vẫn chưa được phát huy đầy đủ.

Đáng chú ý, trong kỷ nguyên số, báo chí và các nền tảng truyền thông không chỉ là kênh thông tin mà còn giữ vai trò sản xuất nội dung, phân phối giá trị và định hình thị hiếu. Tuy nhiên, sự chi phối ngày càng lớn của các nền tảng xuyên biên giới như TikTok, Facebook, YouTube đang đặt ra thách thức đối với “biên giới văn hóa số”, khi nội dung giải trí nhanh, thiếu chiều sâu có xu hướng lấn át.

Trước bối cảnh này, ông Tô Đình Tuân nhấn mạnh, báo chí cần chuyển đổi mạnh mẽ, từ vai trò đưa tin sang tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất các sản phẩm văn hóa có giá trị, qua đó góp phần định hướng thị trường và bảo vệ bản sắc.

“TP.HCM hoàn toàn có thể đi tiên phong bằng việc hình thành một liên minh công nghiệp văn hóa- báo chí. Trong đó, các cơ quan báo lớn có thể kết nối với nhau cùng các đơn vị quản lý, phát triển văn hóa, xây dựng các nền tảng số, tạo ra sức mạnh cộng hưởng và đóng góp tích cực trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa”, ông Tuân chia sẻ.

Xóa bỏ tư duy coi văn hóa là “phụ trợ”

Từ phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Khoa - Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT đưa ra nhiều số liệu cho thấy tiềm năng kinh tế của văn hóa khi được số hóa.

Cụ thể, năm 2025, tổng thu du lịch Việt Nam lần đầu vượt 1 triệu tỷ đồng; riêng Huế đạt hơn 13.000 tỷ đồng, Hội An đạt trên 3.100 tỷ đồng trong 6 tháng. Ông cũng cho biết Gen Z Việt Nam chi trung bình khoảng 800.000 đồng mỗi tháng cho nội dung số, phản ánh nhu cầu tiêu thụ văn hóa ngày càng lớn.

Toàn cảnh buổi tọa đàm.

Theo ông Khoa, điểm mấu chốt không chỉ nằm ở sản xuất nội dung mà ở năng lực phân phối: “Công nghệ không làm nội dung, công nghệ làm phân phối”. Đồng thời, A.I. đang giúp các tòa soạn tiết kiệm 30–40% thời gian cho các khâu trung gian, tạo điều kiện tập trung vào nội dung chất lượng cao.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu tại tọa đàm, ông Trần Thanh Lâm - Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh rằng, đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai. Cần xóa bỏ tư duy coi văn hóa là “phụ trợ”. Phải tạo ra sự thống nhất cao trong hành động, đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào từng chính sách kinh tế - xã hội.

Tập trung triển khai hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Các cơ quan báo chí phải là người chắp bút cho bản sắc này, kiên quyết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Từ đó, làm cho mỗi người dân khi bước ra thế giới hay bước lên không gian mạng đều tự tin với “hộ chiếu văn hóa” của dân tộc Việt Nam.

Đồng thời, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và Kinh tế sáng tạo. Đây là con đường ngắn nhất để tài nguyên văn hóa biến thành tiền tệ và sức ảnh hưởng. Xây dựng “Cơ quan báo chí văn hóa” - Hình mẫu của sự chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Mỗi tòa soạn phải là một môi trường văn hóa tiêu biểu.

Cuối cùng, để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, cần  đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, mở rộng biên giới mềm. Văn hóa phải đi trước một bước để mở đường cho chính trị và kinh tế. Song song đó, cần gắn kết chặt chẽ các hoạt động giao lưu quốc tế với việc quảng bá thương hiệu quốc gia; cần học hỏi kinh nghiệm thế giới nhưng phải chắt lọc để phù hợp với bản sắc Việt.