Nhập siêu tăng mạnh tập trung vào một số nhóm hàng lớn, dẫn đầu là máy tính điện tử và linh kiện.

Nhập siêu tập trung ở nhóm hàng nào

Tại hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu vừa diễn ra, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc đánh giá xuất khẩu 7 tháng đầu năm 2026 tăng cao, song nhập siêu cũng gia tăng, tạo áp lực đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Số liệu của Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt gần 660 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng gần 145 tỷ USD và vượt xa tốc độ tăng trưởng mục tiêu.

Trong đó, xuất khẩu đạt gần 320 tỷ USD, tăng 21,7% (tăng gần 57 tỷ USD), còn nhập khẩu đạt khoảng 340 tỷ USD, tăng 34,8% (tăng thêm 87,7 tỷ USD). Do nhập khẩu tăng mạnh hơn xuất khẩu, đưa cán cân thương mại thâm hụt hơn 20 tỷ USD trong khi cùng kỳ năm ngoái xuất siêu hơn 10 tỷ USD.

Phó thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu làm rõ nguyên nhân khiến nhập siêu gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước tăng chậm nhưng nhập khẩu vẫn ở mức cao. Cần xác định doanh nghiệp nhập nguyên liệu, máy móc, thiết bị để làm gì, tiến độ sản xuất ra sao và khả năng chuyển lượng hàng nhập khẩu thành sản phẩm xuất khẩu.

Nhìn vào danh mục hàng hóa nhập khẩu 7 tháng đầu năm, không khó để thấy nhập siêu tăng vì đâu. Cơ cấu hàng hóa cho thấy nhập siêu hiện nay không chủ yếu bắt nguồn từ hàng tiêu dùng. Tư liệu sản xuất chiếm hơn 94% tổng kim ngạch nhập khẩu, trong khi hàng tiêu dùng chỉ chiếm chưa tới 6%.

Cụ thể, trong gần 88 tỷ USD kim ngạch nhập khẩu tăng thêm 7 tháng qua so với cùng kỳ,  phần lớn tập trung vào một số nhóm hàng phục vụ sản xuất. Dẫn đầu là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với kim ngạch nhập khẩu gần 136 tỷ USD, tăng khoảng 54 tỷ USD. Trong khi xuất khẩu nhóm hàng này hơn 85 tỷ USD. Chênh lệch giữa xuất và nhập là cực kỳ lớn.

Máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đứng thứ hai, đạt hơn 41 tỷ USD, tăng khoảng 7,6 tỷ USD. Tính chung, điện tử và máy móc tạo ra hơn 70% phần kim ngạch nhập khẩu tăng thêm.

Nhập khẩu một số nguyên liệu, nhiên liệu như xăng dầu, than, hóa chất, kim loại, sản phẩm sắt thép và linh kiện ô tô cũng tăng khá mạnh.

2 thị trường có mức nhập siêu lớn trong 7 tháng qua lần lượt là Trung Quốc và Hàn Quốc.

Việt Nam nhập từ thị trường Trung Quốc 138,6 tỷ USD hàng hóa, tăng 36,6% so với cùng kỳ; xuất khẩu đạt 45,6 tỷ USD, tăng 30,7% , đưa tổng kim ngạch thương mại 2 chiều lên 184,2 tỷ USD, tuy nhiên nhập siêu từ Trung Quốc 93 tỷ USD, tăng 39,7%.

Với Hàn Quốc, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 2 chiều 7 tháng vượt 70 tỷ USD, thế nhưng nhập khẩu đã lên tới 51,4 tỷ USD, chủ yếu là linh kiện và nguyên liệu, tăng 52,4% so với cùng kỳ, nhập siêu từ thị trường này 32,4 tỷ USD, vượt năm 2025.

Kiểm soát doanh nghiệp nhập khẩu tăng đột biến

Bức tranh xuất khẩu - nhập khẩu giữa 2 khu vực doanh nghiệp cũng cho thấy rõ khu vực nào nhập siêu và khu vực nào xuất siêu.

Trong khi khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong xuất khẩu và duy trì trạng thái xuất siêu, khu vực doanh nghiệp trong nước lại đang chịu sức ép nhập siêu khá lớn.

Trong 7 tháng năm 2026, khu vực doanh nghiệp trong nước đóng góp 63,64 tỷ USD vào tổng kim ngạch xuất khẩu gần 320 tỷ USD của cả nước. Tuy nhiên, khu vực này lại ghi nhận mức nhập siêu lên tới 28,5 tỷ USD, cho thấy sự phụ thuộc lớn của doanh nghiệp nội địa vào nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị và các yếu tố đầu vào phục vụ sản xuất.

Ngược lại, khu vực FDI chiếm hơn 80% tổng kim ngạch xuất khẩu với 255,89 tỷ USD và vẫn duy trì xuất siêu gần 8 tỷ USD, khẳng định vai trò trụ cột của tăng trưởng xuất khẩu.

Để kiểm soát nhập siêu trong những tháng cuối năm, Phó thủ tướng Phạm Gia Túc cho rằng trước hết cần thúc đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu, đồng thời gắn việc kiểm soát nhập siêu với thúc đẩy sản xuất trong nước. Đây được xem là giải pháp căn cơ nhằm cải thiện cán cân thương mại theo hướng bền vững, thay vì chỉ tập trung vào việc cắt giảm nhập khẩu.

Cùng với đó, cần rà soát các nhóm hàng công nghiệp mà Việt Nam đã có năng lực sản xuất để nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh chính sách thuế phù hợp, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước mở rộng sản xuất và thay thế dần một số nguồn cung nhập khẩu.

Việc phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực cung ứng nguyên vật liệu, linh kiện trong nước và tăng tỷ lệ nội địa hóa cũng cần được đẩy mạnh, nhất là trong những ngành có kim ngạch nhập khẩu lớn.

Đồng thời rà soát những loại hàng hóa công nghiệp đã có năng lực sản xuất trong nước để đề xuất điều chỉnh chính sách thuế phù hợp; phát triển công nghiệp hỗ trợ, nguồn hàng trong nước và tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Theo đó, Bộ Công thương được giao làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, đặc biệt trong lĩnh vực máy tính và linh kiện điện tử. Các doanh nghiệp FDI có kim ngạch nhập khẩu lớn hoặc tăng nhập khẩu đột biến cũng phải được kiểm tra, kiểm soát.