Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) và trợ cấp hằng tháng năm 2026. Trong lần điều chỉnh này, cách tiếp cận mới kết hợp giữa tăng theo tỷ lệ phần trăm và tăng theo số tiền cụ thể, thay vì áp dụng một mức chung như các năm trước.

Cơ quan soạn thảo cho biết việc xây dựng phương án điều chỉnh dựa trên nhiều yếu tố, gồm biến động chỉ số giá tiêu dùng, khả năng cân đối ngân sách và quỹ BHXH, cùng yêu cầu cải thiện mức sống cho người nghỉ hưu, đặc biệt là nhóm có mức hưởng thấp.

Theo dự thảo, phương án thứ nhất áp dụng mức tăng 4,5% kèm theo 200.000 đồng/tháng trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026 đối với một số nhóm đối tượng chính. Với các nhóm còn lại, mức điều chỉnh là tăng 8% trên mức hưởng hiện tại.

Phương án thứ hai là áp dụng mức tăng đồng loạt 8% đối với toàn bộ các đối tượng thuộc diện điều chỉnh.

Khi tăng thêm một khoản tiền cố định, nhóm có mức hưởng thấp sẽ nhận được tỷ lệ tăng cao hơn so với mức hiện tại, giúp cải thiện rõ rệt thu nhập.

Dù lựa chọn phương án nào, dự thảo cũng bổ sung cơ chế hỗ trợ riêng cho nhóm người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức hưởng thấp. Cụ thể, những người có mức hưởng dưới 3,5 triệu đồng/tháng sẽ được tăng thêm 300.000 đồng mỗi tháng. 

Với nhóm có mức hưởng từ 3,5 triệu đồng đến dưới 3,8 triệu đồng/tháng, mức lương hưu sẽ được điều chỉnh lên tối thiểu 3,8 triệu đồng/tháng.

Trong tờ trình, Bộ Nội vụ cho rằng việc chỉ điều chỉnh theo tỷ lệ phần trăm, dù đảm bảo yếu tố bù trượt giá, nhưng chưa giải quyết được bất cập tồn tại trong nhiều năm qua là khoảng cách chênh lệch giữa các nhóm lương hưu.

Theo quy định của Luật BHXH, lương hưu được điều chỉnh dựa trên chỉ số giá tiêu dùng và khả năng của ngân sách nhà nước, quỹ BHXH. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay không riêng ở việc bảo toàn giá trị thực của lương hưu, mà còn phải nâng cao mức sống và bảo đảm công bằng giữa các nhóm đối tượng.

Nếu áp dụng mức tăng đồng loạt 8%, người có lương hưu cao sẽ tiếp tục được hưởng mức tăng lớn hơn về giá trị tuyệt đối, trong khi nhóm có lương thấp vẫn cải thiện chậm. Điều này chưa phù hợp với định hướng tại Nghị quyết 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH, trong đó nhấn mạnh yếu tố chia sẻ và thu hẹp khoảng cách.

Vì vậy, phương án kết hợp giữa tăng theo tỷ lệ và tăng theo số tiền cụ thể được đưa ra nhằm điều chỉnh theo hướng có lợi hơn cho nhóm thu nhập thấp, đồng thời vẫn duy trì yếu tố bù trượt giá cho toàn bộ hệ thống.

Số liệu từ cơ quan BHXH cho thấy, phần lớn người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng tập trung trong khoảng từ 3 triệu đồng đến dưới 10 triệu đồng/tháng, với hơn 2,4 triệu người, chiếm gần 80% tổng số người hưởng.

Đối với nhóm do ngân sách Nhà nước đảm bảo, mức lương hưu bình quân khoảng 5,7 triệu đồng/người/tháng; trợ cấp mất sức lao động khoảng 3,3 triệu đồng/người/tháng; các khoản trợ cấp hằng tháng dao động từ 2,2 đến 2,5 triệu đồng/người/tháng.

Trong khi đó, nhóm do quỹ BHXH chi trả có mức lương hưu bình quân khoảng 6,7 triệu đồng/người/tháng. Riêng cán bộ cấp xã, phường có mức hưởng thấp hơn, bình quân khoảng 2,7 triệu đồng/người/tháng.

Sự chênh lệch này phản ánh sự khác biệt về thời điểm nghỉ hưu, điều kiện công tác và mức đóng bảo hiểm qua các giai đoạn. Những người nghỉ hưu từ trước năm 1995 thường có mức hưởng thấp hơn đáng kể so với các nhóm sau này.

Cơ quan soạn thảo khẳng định, phương án điều chỉnh lần này nhằm đạt được hai mục tiêu song song, bảo đảm giá trị lương hưu trước tác động của lạm phát và thu hẹp dần khoảng cách giữa các nhóm hưởng.

Đề xuất điều chỉnh cũng được xây dựng trên cơ sở cân đối nguồn lực, bảo đảm khả năng chi trả của ngân sách nhà nước và quỹ BHXH.