Sau hơn 3 năm khuyến khích đầu tư với hai lần đưa ra mức giá mua điện cố định khá hấp dẫn, tạo ra sự bùng nổ về số lượng các dự án điện mặt trời được bổ sung quy hoạch và đăng ký, Bộ Công thương đang xây dựng chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời.

Đầu tư điện mặt trời phát triển khá mạnh. Ảnh: Đức Thanh

Điện mặt trời gánh trọng trách lo điện

Việc Bộ Công thương đề xuất Chính phủ ban hành Quyết định về Chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời (Chương trình thí điểm) cho các đối tượng dự án đã có trong quy hoạch điện lực, nhưng không đủ điều kiện áp dụng giá cố định (giá FiT) theo Quyết định 13/2020/QĐ-TTg (Quyết định 13) đã khiến nhiều chủ đầu tư đang đứng ngồi không yên có thể nhẹ bớt phần nào.

Theo thống kê sơ bộ của Bộ Công thương, hiện có 8 dự án điện mặt trời đã được bổ sung quy hoạch phát triển điện lực với tổng công suất 610 MW, nhưng không đủ điều kiện áp dụng cơ chế giá điện cố định theo Quyết định 13.

Ngoài ra còn có 21 dự án điện mặt trời khác, với tổng công suất khoảng 1.100 MW đã được Chính phủ thống nhất chủ trương bổ sung quy hoạch tại Thông báo số 221/TB-VPCP (ngày 1/7/2020) sau khi Quyết định 13 được ban hành, cùng 103 dự án điện mặt trời đã hoàn thành thẩm định hồ sơ đề nghị bổ sung quy hoạch với tổng công suất hơn 10.000 MW. Với các dự án này, việc bán điện được yêu cầu theo cơ chế cạnh tranh hoặc đấu thầu.

Lý giải cho việc đưa ra đề xuất này, Bộ Công thương cho hay, mục tiêu của chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời là nhằm huy động kịp thời nguồn cung cấp điện giai đoạn đến năm 2025 cho hệ thống điện, đảm bảo cân đối cung cầu trước nguy cơ thiếu điện ở khu vực miền Nam.

Cơ chế này được kỳ vọng sẽ giảm giá mua điện từ các dự án điện mặt trời trong giai đoạn chuyển tiếp từ cơ chế giá FiT sang cơ chế đấu thầu, đồng thời nhằm nhận định thuận lợi, khó khăn, vướng mắc về chính sách, thể chế, quy trình thủ tục phục vụ cho nghiên cứu, đề xuất cơ chế đấu thầu phù hợp với bối cảnh của Việt Nam.

Thời gian tổ chức lựa chọn dự án theo giá điện là từ tháng 11/2020 đến tháng 5/2021 và dự án sẽ hoàn thiện các thủ tục từ năm 2021 đến ngày 30/6/2022.

Đáng nói, Bộ Công thương cũng đề nghị giá trần áp dụng cho Chương trình thí điểm là giá đã được phê duyệt trong Quyết định 13 (7,09 và 7,69 UScent/kWh). Giá điện áp dụng cho dự án được chọn sẽ là mức giá bán điện đề xuất của nhà đầu tư và nhỏ hơn mức giá trần được Thủ tướng Chính phủ quyết định và sẽ áp dụng trong thời gian 20 năm.

Giải quyết phát sinh

Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, ông Hoàng Tiến Dũng, Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo cho hay, để đảm bảo tính chất cạnh tranh về giá điện, Bộ Công thương đề xuất tổng quy mô công suất các dự án được lựa chọn phát triển điện mặt trời trong Chương trình thí điểm tối đa bằng 60% tổng công suất các dự án tham gia Chương trình.

Như vậy,  với 8 dự án trong quy hoạch và 21 dự án đã được đồng ý bổ sung quy hoạch nói trên có tổng công suất gần 1.800 MW, dự tính sẽ chọn ra 1.000 MW để phát triển dự án nếu các đề xuất về chương trình thí điểm được duyệt.

Đây được cho là lối thoát cho những dự án điện mặt trời đã được bổ sung quy hoạch trong khi việc đấu thầu dự án điện mặt trời chưa được áp dụng, còn giá điện cố định sẽ hết hạn vào ngày 31/12/2021.

Chương trình thí điểm xác định giá điện mặt trời do Bộ Công thương đề xuất nhằm khuyến khích phát triển điện mặt trời, huy động kịp thời nguồn cung cấp điện giai đoạn đến năm 2025 cho hệ thống điện.

Mặc dù Quy hoạch điện VII điều chỉnh đang còn hiệu lực mong muốn đạt 850 MW vận hành vào năm 2020, nhưng tới hết tháng 9/2020 đã có 5.838,6 MW điện mặt trời vào vận hành, chưa kể hơn 1.500 MW điện mặt trời áp mái đã hòa lưới điện. Cộng dồn tới hết năm 2020, tổng công suất điện mặt trời có thể đạt gần 10.000 MW. Con số này chưa kể hơn 10.000 MW điện mặt trời khác mà Bộ Công thương đã thẩm định xong hồ sơ nhằm bổ sung tiếp vào quy hoạch.

“Trong khi bổ sung ào ạt các dự án điện mặt trời, các cơ quan đã chưa tính hiệu quả của loại hình này trong tổng thể hệ thống để có sự phát triển phù hợp và cân đối", một chuyên gia nhận xét.