Từ "lệnh khẩn cấp" đến chiến dịch thi công chưa từng có

Giữa cao điểm mùa mưa năm 2026, Hà Nội quyết định tạm bàn giao 7 công trình thoát nước khẩn cấp cho các đơn vị quản lý, vận hành ngay sau khi hoàn thành các hạng mục chính, thay vì chờ hoàn tất toàn bộ dự án theo quy trình thông thường.

Quyết định này không đơn thuần nhằm bổ sung năng lực tiêu thoát nước cho những khu vực thường xuyên ngập úng, mà còn phản ánh một cách tiếp cận mới trong đầu tư hạ tầng, khi công trình đủ điều kiện kỹ thuật được đưa vào khai thác sớm để phục vụ người dân và phát huy hiệu quả nguồn vốn đầu tư.

Các nhà thầu huy động tối đa nhân lực, máy móc, tổ chức thi công 3 ca 4 kíp trên công trường dự án chống ngập khẩn cấp, góp phần rút ngắn thời gian thực hiện từ gần 2 năm xuống còn khoảng 5 tháng.

Ít ai nghĩ rằng, phía sau quyết định ấy là một chiến dịch thi công kéo dài hơn 5 tháng với cường độ chưa từng có. Nếu như trước đây, những dự án hồ điều hòa hay kênh thoát nước có quy mô tương tự thường cần từ một năm rưỡi đến hai năm để hoàn thành, thì lần này toàn bộ quá trình từ thiết kế, giải phóng mặt bằng đến thi công đều được rút xuống còn khoảng 5 tháng. Đó là khoảng thời gian đủ để 7 công trình trọng điểm cơ bản hoàn thành, sẵn sàng tham gia chống úng ngập cho Thủ đô ngay trong mùa mưa năm 2026.

Theo ông Trương Quốc Bảo, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp TP. Hà Nội, nếu so với các dự án cùng quy mô trước đây thì đây là tiến độ đặc biệt.

Ông cho biết: "Nếu mà so các dự án khác có cùng quy mô mà từ trước đến nay chúng ta thực hiện thì dự án nhanh khi đã có thiết kế, khi đã có mặt bằng thì cũng phải từ 1 năm rưỡi đến 2 năm mới có thể hoàn thành được. Tuy nhiên trong vòng 5 tháng đã hoàn thành được bao gồm cả công tác thiết kế, mặt bằng và thi công... Để làm được việc này thì góc độ của Ban chúng tôi đánh giá là sự chỉ đạo của lãnh đạo thành phố là rất quan trọng và đặc biệt là sự phối hợp của các sở, ban, ngành".

Chính sự chỉ đạo quyết liệt cùng cơ chế phối hợp đồng bộ đã tạo nên khác biệt. Từng khó khăn về thủ tục, mặt bằng, vật liệu hay tổ chức thi công đều được tháo gỡ ngay tại công trường. Chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, nhà thầu và các cơ quan quản lý cùng tham gia xử lý các vấn đề phát sinh theo tinh thần của một dự án khẩn cấp, thay vì thực hiện tuần tự như thông lệ.

Trong chuỗi công trình trải dài từ phía Tây đến khu vực trung tâm, hồ điều hòa Phú Đô được xem là điểm nhấn của toàn chiến dịch. Với diện tích gần 37 ha, trong đó mặt nước khoảng 32 ha, đây là hồ điều hòa lớn nhất trong nhóm dự án khẩn cấp. Để đáp ứng yêu cầu tiến độ, mỗi ngày hàng trăm lượt xe vận chuyển khoảng 25.000 m³ đất ra vào công trường. Toàn bộ kế hoạch thi công được lập theo phương pháp tính ngược từ mốc hoàn thành, kiểm soát tiến độ đến từng ca sản xuất.

Ông Nguyễn Chương Dương, Phụ trách quản lý dự án Hồ điều hòa Phú Đô cho biết, tất cả các đơn vị đều triển khai theo đúng tinh thần khẩn cấp, duy trì thi công liên tục nhiều tháng. Ông chia sẻ: "Các đơn vị đã triển khai theo đúng tinh thần khẩn cấp, 3 ca 4 kíp, vượt nắng thắng mưa, không có ngày nghỉ, ngày lễ. Đây cũng là một sự hy sinh rất lớn để đạt được kết quả như ngày hôm nay".

Những nỗ lực ấy nhanh chóng được kiểm chứng bằng thực tế. Chỉ tính từ ngày 30/4, hồ điều hòa Phú Đô đã điều tiết trên 1 triệu m³ nước, góp phần giảm tình trạng úng ngập tại khu vực Từ Liêm theo đúng mục tiêu dự án. Theo ông Nguyễn Chương Dương, kết quả đó cho thấy công trình đã phát huy đúng chức năng ngay sau khi được đưa vào vận hành.

Đằng sau những con số về tiến độ là hàng nghìn kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và công nhân bám trụ công trường suốt nhiều tháng. Các phương án thi công liên tục được điều chỉnh để phù hợp điều kiện thực tế, trong khi từng hạng mục đều phải bảo đảm yêu cầu kỹ thuật trước khi nghiệm thu.

Theo ông Nguyễn Chương Dương, bài học lớn nhất rút ra từ dự án chính là tinh thần quyết tâm của cả tập thể. Ông nhấn mạnh: "Mấu chốt nhất là đặt lên hàng đầu vẫn là sự quyết tâm của toàn thể tập thể ban lãnh đạo đến nhân viên. Dự án thực hiện khó khăn nhưng phải có quyết tâm rất lớn thì mới thực hiện được".

Hiệu quả đến từ cơ chế điều hành đồng bộ và tư duy đầu tư mới

Nếu hồ điều hòa Phú Đô là điểm nhấn của chiến dịch thì hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 lại giữ vai trò "túi chứa" quan trọng ở cửa ngõ phía Tây Nam Thủ đô. Công trình được kết nối với hệ thống trạm bơm Yên Nghĩa, kênh La Khê và kênh Đông La, góp phần tăng khả năng điều tiết nước, giảm áp lực cho hệ thống tiêu thoát hiện hữu và xử lý cơ bản nhiều điểm úng ngập thường xuyên trong khu vực. Sau hơn 5 tháng triển khai, công trình đã hoàn thành, sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ theo mục tiêu dự án.

Hồ điều hòa Yên Nghĩa 2, công trình có quy mô lớn nhất trong nhóm 7 dự án chống ngập khẩn cấp của Hà Nội, đã được đưa vào vận hành, góp phần tăng năng lực điều tiết nước và giảm nguy cơ úng ngập khu vực phía Tây Thủ đô.

Ông Phạm Duy Khôi, Chỉ huy trưởng công trình Hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 cho biết, dù tiến độ rất gấp, nhà thầu vẫn tập trung đầy đủ phương tiện cơ giới, thiết bị kỹ thuật cùng đội ngũ công nhân lành nghề để bảo đảm chất lượng.

Ông khẳng định: "Trong quá trình thi công, tuy là lệnh khẩn cấp và công trình tiến độ rất cao nhưng nhà thầu đã tập trung tất cả các phương tiện cơ giới, kỹ thuật máy móc cùng với các công nhân lành nghề để thi công công trình đảm bảo mỹ thuật, chất lượng... Sau khi đưa vào sử dụng, bàn giao cho đơn vị quản lý thì hồ sẽ đảm bảo chất lượng và đảm bảo công tác tiêu thoát nước phục vụ cho thành phố".

Tại khu vực Mễ Trì, Mỹ Đình, Trung Văn và Đại Mỗ, hồ đầu mối Mễ Trì (Đồng Bông 2) cũng đã hoàn thành đúng kế hoạch. Công trình có nhiệm vụ tiếp nhận, điều tiết nước mưa, giảm tải cho hệ thống thoát nước hiện hữu và hạn chế nguy cơ ngập úng tại nhiều tuyến đường trọng điểm phía Tây Hà Nội.

Theo ông Nguyễn Thanh Quang, Phụ trách quản lý Dự án Hồ Đồng Bông 2, ngay sau khi có lệnh khởi công, chủ đầu tư đã yêu cầu các nhà thầu, đơn vị tư vấn và các lực lượng liên quan tập trung nhân lực, thiết bị để hoàn thành đúng các mốc tiến độ Thành phố giao. Ông cho biết: "Từ khi có lệnh khởi công thì chủ đầu tư đã chỉ đạo nhà thầu cùng các tư vấn giám sát và các đơn vị liên quan khẩn trương tập trung máy móc, nhân lực, thiết bị để hoàn thành dự án đảm bảo đúng tiến độ của thành phố đề ra... đến nay nhà thầu đã hoàn thành đảm bảo đúng tiến độ".

Điểm đáng chú ý là thành công của 7 công trình khẩn cấp không dừng lại ở việc hoàn thành nhanh hơn thông lệ. Sau hơn 5 tháng thi công liên tục, toàn bộ các dự án với tổng mức đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng đều cơ bản hoàn thành, bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, đồng thời tiết kiệm cho ngân sách thành phố hơn 2.000 tỷ đồng. Kết quả này đến từ việc giảm giá hợp đồng, tận dụng đất đào đắp giữa các dự án, tái sử dụng vật liệu và tối ưu phương án tổ chức thi công.

Theo ông Trương Quốc Bảo, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp TP. Hà Nội, hiệu quả lớn của mô hình triển khai lần này nằm ở việc điều phối đồng thời nhiều dự án thay vì thực hiện riêng lẻ. Ông cho biết, việc tận dụng toàn bộ lượng đất đắp, đất màu từ dự án này chuyển trực tiếp sang các dự án đầu tư công khác là chỉ đạo mới của Thành phố, vừa giải quyết tình trạng khan hiếm vật liệu, vừa đẩy nhanh tiến độ và tiết kiệm đáng kể chi phí. Nhờ cơ chế điều phối đó, Ban Quản lý dự án không chỉ hoàn thành các công trình chống ngập mà còn hỗ trợ tiến độ của nhiều dự án đầu tư công khác đang triển khai.

Song song với việc đẩy nhanh tiến độ thi công, Hà Nội cũng lựa chọn một cách tiếp cận mới trong quản lý hạ tầng khi quyết định tạm bàn giao các công trình ngay sau khi hoàn thành các hạng mục trọng yếu và đủ điều kiện kỹ thuật để vận hành.

Theo phương án này, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thuộc Sở Xây dựng Hà Nội tiếp nhận, vận hành 5 công trình, trong khi Công ty TNHH MTV Đầu tư phát triển thủy lợi Sông Nhuệ tiếp nhận hai hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 và Yên Nghĩa 2. Việc phân công rõ trách nhiệm từ đầu giúp các đơn vị chủ động xây dựng phương án ứng trực, bố trí nhân lực, thiết bị và phối hợp đồng bộ với hệ thống sông, kênh, trạm bơm ngay trong mùa mưa.

Theo ông Đào Quang Khải, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, việc chủ động hoàn thiện phương án tiếp nhận và phân công đơn vị quản lý trước thời điểm đưa công trình vào khai thác là bước chuẩn bị cần thiết. Thực tế nhiều dự án hạ tầng trước đây cho thấy, công trình hoàn thành nhưng chậm bàn giao hoặc thiếu quy trình vận hành đồng bộ sẽ làm giảm đáng kể hiệu quả đầu tư.

Đến nay, cả 7 dự án đã hình thành thêm cho Hà Nội 5 hồ điều hòa với tổng dung tích khoảng 2,93 triệu m³ cùng 2 tuyến kênh bảo đảm khả năng dẫn và tiêu thoát nước theo thiết kế.

Đây là sự bổ sung quan trọng cho hệ thống thoát nước của Thủ đô trong bối cảnh lượng mưa cực đoan ngày càng gia tăng dưới tác động của biến đổi khí hậu. Khi được kết nối đồng bộ với sông, kênh và các trạm bơm hiện hữu, các công trình sẽ góp phần nâng cao năng lực tiêu úng cho nhiều lưu vực trọng điểm, đồng thời tạo nền tảng để Hà Nội từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng đô thị hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.