Xác thực, định danh người bán hàng trên sàn thương mại điện tử sẽ giúp giảm bớt gian lận, bảo vệ người mua

VNeID hỗ trợ xác thực người bán online

Đầu tuần này, Bộ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hồng Diên đã báo cáo với Quốc hội về Dự thảo Luật Thương mại điện tử. Điểm mới tại Dự thảo là người bán và livestream cần định danh cá nhân. Theo đó, Chính phủ đề xuất định danh người bán hàng online trong nước qua VNeID. Người bán nước ngoài sẽ được định danh qua giấy tờ chứng minh tính hợp pháp. Trong các giao dịch, người bán cũng cần sử dụng tài khoản thanh toán của mình.

Với hoạt động livestream bán hàng, chủ nền tảng phải xác thực danh tính người livestream, công khai và có biện pháp kiểm soát theo thời gian thực nội dung bán hàng. Các nền tảng cũng có trách nhiệm lưu trữ toàn bộ dữ liệu (hình ảnh, âm thanh) của buổi livestream trong ít nhất 1 năm.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên, hiện vấn đề hàng giả, xâm phạm sở hữu trí tuệ trên sàn vẫn chưa được kiểm soát triệt để. Hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới tăng trưởng nhanh cũng kéo theo rủi ro hàng giả, kém chất lượng, gian lận giao dịch và nguy cơ thất thu thuế.

Dẫn thống kê của Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an), trong 8 tháng của năm 2025, Việt Nam ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo trực tuyến, thiệt hại 1.660 tỷ đồng. Ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và Công nghệ số (Bộ Công thương) cho rằng, cùng với sự tăng trưởng mạnh mẽ của thị trường là nhiều rủi ro và hành vi gian lận trực tuyến.

Các hình thức lừa đảo giả mạo cơ quan nhà nước, người thân hay sử dụng deepfake để chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi, với khoảng 6.000 vụ việc mỗi năm, tập trung ở lĩnh vực tài chính, tiền ảo và lừa đảo sinh viên. Thời gian qua, nhiều ngân hàng, tổ chức tài chính, nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến, hãng hàng không… đã phối hợp với Trung tâm để tích hợp, triển khai các dịch vụ định danh và xác thực điện tử.

Theo ông Tuấn, cần thiết phải triển khai các giải pháp toàn diện nhằm đảm bảo an toàn, tin cậy cho các giao dịch điện tử, qua đó củng cố niềm tin của người dân đối với hoạt động thương mại điện tử. Ông Tuấn đề xuất ứng dụng định danh và xác thực điện tử, ví dụ như qua nền tảng VNeID của Bộ Công an và khẳng định đây là yêu cầu cấp bách, giúp xác thực danh tính người dùng, ngăn chặn hành vi gian lận, đồng thời tăng cường niềm tin của người dân trong các hoạt động mua sắm trực tuyến và giao dịch điện tử nói chung.

Còn bà Phạm Tuyết Trang, đại diện Trung tâm Nghiên cứu, Ứng dụng dữ liệu dân cư và căn cước công dân (RAR) cho biết, đến nay, hệ thống đã thực hiện hơn 42,6 triệu lượt xác thực, trong đó có 17,8 triệu lượt xác thực khuôn mặt, đồng thời triển khai thành công giải pháp VN AI Verify tích hợp với 8 nhà cung cấp dịch vụ chính thức.

“Những kết quả bước đầu này chứng minh hiệu quả rõ rệt của việc ứng dụng định danh và xác thực điện tử trong tiến trình chuyển đổi số, đồng thời mở ra tiềm năng lớn cho việc ứng dụng trong thương mại điện tử. Giải pháp định danh điện tử không chỉ giúp nâng cao chất lượng xác thực người dùng, giảm gian lận giao dịch, mà còn tạo nền tảng cho các dịch vụ số an toàn, minh bạch và cá nhân hóa hơn”, bà Trang nhấn mạnh.

Được biết, RAR đang phối hợp với Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số để mở rộng kết nối dữ liệu, hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường truyền thông, hướng dẫn người dân sử dụng ứng dụng VNeID trong giao dịch thương mại điện tử.

Mang lại niềm tin cho thương mại điện tử

Từ tháng 6/2025, Shopee đã phối hợp với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06 - Bộ Công an) triển khai định danh toàn bộ người bán trên sàn thông qua căn cước công dân gắn chip. Tính đến ngày 30/10/2025, nền tảng đã hoàn tất định danh 81% nhà bán hàng và đặt mục tiêu đạt 100% trong thời gian tới. Đặc biệt, 100% người bán mới hiện nay buộc phải hoàn tất quy trình định danh trước khi được phép kinh doanh.

Theo số liệu của Bộ Công thương, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt trên 25 tỷ USD trong năm 2024 và ước tính năm 2025 sẽ cán đích 28-30 tỷ USD. Lĩnh vực này chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng cả nước, đứng thứ 3 Đông Nam Á. Dự kiến năm 2030, quy mô thị trường xấp xỉ 63 tỷ USD.

Giám đốc Quan hệ đối tác chiến lược Shopee, bà Vũ Xuân Linh cho biết, mục tiêu của Shopee không chỉ là cung cấp nền tảng bán hàng, mà là tạo ra một không gian giao dịch an toàn, minh bạch và đáng tin cậy cho cả người bán lẫn người mua. Định danh người bán không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà là cam kết của Shopee trong việc bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao niềm tin vào giao dịch trực tuyến. Đây cũng là giải pháp quan trọng góp phần xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, an toàn và bền vững tại Việt Nam.

Trong khi đó, bà Trương Thị Minh Nguyệt, đại diện ACCESSTRADE Việt Nam chia sẻ, hiện nhiều người bị lừa đảo bởi nội dung giả mạo do AI tạo ra. Cách duy nhất để tự bảo vệ là “phải làm chủ công nghệ AI, hiểu và sử dụng nó giỏi hơn những kẻ xấu”. Doanh nghiệp đang đặt mục tiêu xây dựng “Global AI Content Factory” tại Việt Nam, biến AI thành công cụ giúp người Việt vừa sáng tạo nội dung, vừa tự bảo vệ mình trong kỷ nguyên số.

Tương tự, ông Nguyễn Hoàng Tùng, Giám đốc VVN AI và Trusting Solution thông tin, doanh nghiệp ông đã đồng hành với các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp lớn như VNPT, Viettel, MobiFone trong việc phát triển các hệ thống định danh và trùng hợp điện tử. Trước đó, công ty cũng tham gia các dự án y tế ZICD và hợp tác với cơ quan an ninh Đức để phòng, chống gian lận ngân hàng, từ đó tích lũy nhiều kinh nghiệm quý giá. Ngoài ra, ứng dụng chữ ký số từ xa là một giải pháp thiết thực cho nền tảng thương mại điện tử.

Còn ông Vũ Văn Luật, Chủ tịch HĐQT, kiêm Giám đốc điều hành Softdream, nhấn mạnh những rủi ro phổ biến trong thương mại điện tử hiện nay gồm: gian lận hàng hóa, giả mạo thông tin, tấn công thay đổi dữ liệu hợp đồng và chiếm đoạt thanh toán. Softdream đã triển khai các giải pháp ký số từ xa, cho phép người dùng xác thực thông tin bằng thiết bị di động mà không cần thủ tục giấy tờ rườm rà. Mỗi giao dịch được gắn dấu thời gian, dữ liệu không thể chỉnh sửa và mọi thông tin đều được lưu trữ an toàn.

Mặt khác, chữ ký số từ xa giúp mọi giao dịch được xác thực, chống chối bỏ và đảm bảo toàn vẹn dữ liệu, từ hợp đồng điện tử, giao dịch chứng khoán, đến các thủ tục bảo hiểm y tế hay thương mại điện tử. Thực tế thì việc ứng dụng ký số từ xa (Remote Signing) trên nền tảng VNeID trong thương mại điện tử mở ra tiềm năng lớn cho các giao dịch trực tuyến an toàn và tiện lợi hơn.