Trần Tuấn Anh thuộc lớp doanh nhân tiên phong định hình lại bức tranh hiện tại của Việt Nam trong nền kinh tế toàn cầu. Nhưng anh vẫn nhớ cách đây nhiều năm, tại một lớp học về kinh tế của Đại học Oxford, bản thân anh đã học tệ đến mức nào.

Khi ấy cả lớp được giao một bài tập đầu tư và Tuấn Anh đã chọn vàng, để rồi nhận về kết quả kém thứ hai trong lớp. Điều này khiến anh nhận ra phần lớn thế giới không có suy nghĩ giống như Việt Nam, nơi nhiều người sẵn sàng đổ tiền đầu tư vào vàng trước khi thị trường chứng khoán và bất động sản hiện đại phát triển.

Về sau, Tuấn Anh đã mang thế giới quan mở rộng đó trở lại quê hương mình. Anh hiện là CEO của startup Solano Energy - một công ty hoạt động trong lĩnh vực đẩy mạnh sử dụng pin năng lượng mặt trời.

Theo Nikkei Asia, không chỉ Tuấn Anh, nhiều nhân tài công nghệ đang quay trở lại Việt Nam, thúc đẩy chuỗi cung ứng điện tử cũng như nền kinh tế kỹ thuật số của dải đất hình chữ S phát triển nhanh chóng. Nhiều quốc gia mơ ước phát triển Thung lũng Silicon của riêng mình và Việt Nam cũng không ngoại lệ. Song Nikkei đánh giá, ở Việt Nam, khi nói về việc xây dựng Thung lũng Silicon, có một lợi thế cạnh tranh chưa được nhìn nhận đúng mực, đó là thế hệ những du học sinh trở về từ nước ngoài.

Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á về số lượng sinh viên du học tại nước ngoài. Nguồn: Nikkei Asia.

Việt Nam từ lâu đã có số lượng sinh viên ra nước ngoài học tập nhiều hơn hẳn so với các nước láng giềng. Điểm đến được lựa chọn hàng đầu là Đại học Oxford, Cambridge, hay các trường khác thuộc vương quốc Anh. “Nền giáo dục của Anh đã truyền cho chúng tôi ý thức về mục đích trong công việc, hơn là chỉ kiếm tiền”, nhà sáng lập Solar Energy chia sẻ.

Riêng tại Mỹ, thống kê cho thấy, Việt Nam nằm trong top 10 nguồn sinh viên quốc tế hàng đầu trong hơn một thập kỷ. Theo dữ liệu chính thức của Mỹ, vào năm 2022, Việt Nam còn vươn lên vị trí thứ 5 và vẫn duy trì vị thế đó cho đến nay.

Trải qua hơn hai thập kỷ triển khai, các chương trình du học đã và đang mang lại quả ngọt cho Việt Nam. Lớp sinh viên đầu tiên, sau khi tốt nghiệp và trải nghiệm một khoảng thời gian đi làm ở nước ngoài, đã trở về Việt Nam, mang theo kinh nghiệm, kiến thức để gây dựng sự nghiệp.

Theo Nikkei, ngày càng có nhiều sinh viên tốt nghiệp nước ngoài chọn trở về Việt Nam, hình thành nên một thế hệ “boomerang”, trong bối cảnh nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng hàng đầu thế giới, và tình trạng di cư, chảy máu chất xám đã giảm mạnh. Dữ liệu của Ngân hàng Thế giới cho thấy dòng người Việt Nam di cư ra nước ngoài đã giảm từ 162.571 người năm 2001 xuống còn 4.378 người năm 2011, và vẫn tiếp tục giảm.

Nhưng ở một số khía cạnh, lượng nhân sự thuộc thế hệ boomerang vẫn không thể đủ để đáp ứng nhu cầu phát triển hiện nay. Các nhà cung cấp cho Apple nói rằng họ không thể tìm đủ kỹ sư tại Việt Nam. Hay Việt Nam vẫn chưa tạo ra những startup kỳ lân như Gojek của Indonesia hay Shopee của Singapore -  những doanh nghiệp thực sự đưa thương hiệu Việt vượt ra ngoài biên giới.

Tú Ngô, nhà đầu tư và cũng là học giả tại Quỹ Giáo dục Việt Nam (VEF) - một tổ chức phi lợi nhuận hoạt động tại Mỹ, cho biết nhiều người bạn cùng theo học ở nước ngoài như cô đã tiếp tục thành lập các công ty khởi nghiệp tại Việt Nam, như công ty cung cấp dịch vụ máy học Palexy hay ứng dụng trò chuyện Zalo của kỳ lân công nghệ VNG.

Nói một cách tổng quát hơn, Nikkei đánh giá những trường như Harvard và Cambridge đã giúp đào tạo nhiều người Việt Nam, để trở thành thế hệ lãnh đạo của hàng loạt công ty công nghệ sau này, từ Uber Việt Nam cho đến startup logistics Abivin.

So với giáo dục trong nước, ông Nguyễn Đức Long, đại diện Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) nhìn nhận việc được đào tạo tại nước ngoài đem đến cho người học những trải nghiệm vô giá. “Điều này rất khó tìm thấy tại quê nhà”, ông Long khẳng định.

Theo một nghiên cứu của Google, Temasek và Bain, Việt Nam được dự báo sẽ chứng kiến sự gia tăng lớn nhất khu vực về quy mô nền kinh tế Internet vào năm 2025, cũng như các giao dịch đầu tư mạo hiểm từ năm 2025 đến năm 2030.

Nhà đầu tư Tú Ngô nhận định những doanh nhân quay trở lại quê nhà như Tuấn Anh sẽ là cầu nối vượt qua những ràng buộc cũ.

Cô nói với Nikkei: "Các nhà đầu tư thường nói rằng Việt Nam có rất nhiều tiềm năng, nhưng thách thức nằm ở việc tìm kiếm những người sáng lập đủ độ tin tưởng, từ đó xây dựng những doanh nghiệp có tiêu chuẩn quản trị cao và liêm chính. Chúng tôi tin rằng thế hệ cầu nối này có thể đưa mọi thứ tiến lên phía trước, giúp định hình nhận thức mới về các doanh nghiệp tại Việt Nam".