"Vấn đề năng lượng và cung ứng nguyên liệu trong bối cảnh xung đột đang đối mặt nhiều vấn đề. Hiện không chỉ dừng lại ở việc giá cả tăng cao, mà quan trọng hơn là tình trạng khan hiếm, thậm chí là không có nguồn hàng để nhập khẩu, cụ thể là tình trạng khan hiếm nguyên liệu nhựa".

Lo ngại trên được ông Trần Việt Anh, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Nam Thái Sơn đưa ra tại Hội thảo “Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng hai con số từ các động lực truyền thống và động lực mới trong bối cảnh đảm bảo ổn định năng lượng tại TP.HCM" do UBND TP.HCM tổ chức chiều 13/3.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: UBND TP.HCM

Theo ông Trần Việt Anh, dù nhiều đơn vị cung ứng nguyên liệu nhựa lớn nhất Việt Nam luôn tuân thủ các cam kết về giá và cung ứng dù có biến động thị trường. Thế nhưng, lần đầu tiên trong lịch sử hoạt động tại Việt Nam, đối tác vừa công bố hủy đơn hàng với lý do “bất khả kháng do chiến tranh”.

“Đây là điều mà cộng đồng doanh nghiệp chưa từng gặp phải trong hơn 30 năm qua. Tiếp theo đó, một số hãng tàu cũng đề nghị tăng giá cước vận chuyển thêm 250 USD/mỗi đơn hàng với cùng lý do chiến tranh”, ông Việt Anh nói.

Ông Trần Việt Anh cho hay, những sự việc trên vốn không xảy ra trong xung đột giữa Nga và Ukraine, nhưng lại xuất hiện ngay khi xung đột tại Trung Đông nổ ra. Việc này đang tạo ra một làn sóng tác động rất lớn đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là các doanh nghiệp ngành nhựa của Việt Nam và cả các doanh nghiệp FDI.

Chủ tịch HĐQT Công ty Nam Thái Sơn cho biết thêm, hiện nhiều đơn hàng mới để nhập khẩu nguyên liệu không thể ký kết được. Nguyên liệu dự trữ tốt nhất của một doanh nghiệp thường chỉ kéo dài 3 tháng, điều này đồng nghĩa với việc từ nay đến tháng 6 nguồn hàng sẽ cạn kiệt. Thậm chí, đang có hiện tượng một số doanh nghiệp nhận thấy việc bán nguyên liệu sẵn có trong kho còn mang lại lợi nhuận cao hơn là đưa vào sản xuất.

Chưa kể, một số doanh nghiệp trong ngành công nghiệp phụ trợ đã bắt đầu phải cắt giảm công suất từ 2 ca xuống còn 1 ca, kéo theo đó là lực lượng lao động phải nghỉ chờ việc vì không đủ nguyên liệu sản xuất. 

Từ thực tế này, ông Việt Anh rất băn khoăn về vấn đề dự trữ quốc gia. Biết dự trữ xăng dầu là “bảo vật quốc gia”, nhưng ông cho rằng đối với các ngành công nghiệp then chốt như thép, nhựa, giấy vẫn thiếu dữ liệu về dự trữ của từng ngành.

“Hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam thường chỉ đủ lực tồn kho trong khoảng 1 tháng là hết vốn, còn các doanh nghiệp FDI thì khá hơn. Nếu không có con số dự trữ cụ thể, chúng ta sẽ mãi ở thế bị động và phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung từ Trung Đông, đặc biệt là trong các ngành hỗ trợ cao cho công nghệ điện tử và chip”, ông Việt Anh nhấn mạnh.

Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM phát biểu tại hội thảo. Ảnh: UBND TP.HCM

Phân tích tác động đối với kinh tế TP.HCM, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM cho rằng các yếu tố năng lượng có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng của Thành phố ở cả hai góc độ tổng cầu và tổng cung.

Ở góc độ tổng cầu, hoạt động xuất nhập khẩu có thể chịu áp lực khi chi phí logistics tăng mạnh và chuỗi cung ứng có nguy cơ bị gián đoạn. Đồng thời, khi giá năng lượng tăng cao, các nền kinh tế lớn như Mỹ và Liên minh châu Âu có thể đối mặt với tăng trưởng chậm lại, khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu và ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu.

Đối với đầu tư công, giá vật liệu sẽ có xu hướng tăng, điều này dẫn đến tình trạng các nhà thầu e ngại thi công. Đây là thách thức lớn với giải ngân đầu tư công. Đầu tư nước ngoài (FDI) có thể chậm lại do bất ổn địa chính trị.

Giá nhiên liệu tăng cũng tác động đến chỉ số giá tiêu dùng. Điều này sẽ ảnh hưởng đến kéo giảm tiêu dùng nội địa của người dân. Người tiêu dùng có xu hướng cắt giảm chi tiêu không thiết yếu, hạn chế mua sắm, tiêu dùng các dịch vụ.

Còn đứng ở góc độ tổng cung, chi phí logistics tăng ảnh hưởng đến dẫn đến giá thành phẩm cao hơn và cạnh tranh giảm. Các ngành sản xuất đối mặt với chi phí đầu vào tăng cao. Các doanh nghiệp sản xuất sẽ gặp khó khăn do giá thành sản phẩm tăng, giảm khả năng cạnh tranh.

Ngoài ra, lĩnh vực thương mại dịch vụ, doanh thu ngành du lịch có nguy cơ sụt giảm  do lượng khách quốc tế đến TP.HCM từ khu vực Trung Đông và các nước khác lo ngại về an ninh hàng không, gây thất thu cho ngành dịch vụ - khách sạn. Thị trường chứng khoán biến động mạnh theo chiều hướng giảm, thị trường bất động sản sẽ có chiều hướng chậm lại do áp lực từ lãi suất tăng.

Do vậy, ông Phạm Bình An cho rằng cần giữ vững kinh tế ổn định và kiểm soát rủi ro. Trong đó, kiểm soát chỉ số giá, hướng đến ổn định và thúc đẩy tiêu dùng nội địa. Đồng thời ổn định nguồn cung nhiên liệu: hạn chế xuất khẩu dầu thô; phối hợp PVN, EVN ưu tiên khí nội địa thay LNG nhập. Kích hoạt dự trữ chiến lược; tìm nguồn thay thế (có thể từ Nga, Mỹ, nhưng chi phí cao).

Tham luận tới Hội nghị, ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn chiến lược đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP.HCM nhận định, mặc dù thương mại trực tiếp giữa Việt Nam và khu vực Trung Đông chỉ chiếm dưới 3% tổng kim ngạch của cả nước, nhưng những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu vẫn có thể ảnh hưởng mạnh đến nền kinh tế.

Theo ông, khi giá dầu tăng, chi phí vận tải và logistics quốc tế tăng theo, kéo theo chi phí sản xuất của doanh nghiệp gia tăng. Điều này có thể tạo áp lực lên lạm phát, tỷ giá và môi trường đầu tư.

Đối với TP.HCM, mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới đồng nghĩa với nhu cầu điện năng cho sản xuất và dịch vụ sẽ tăng mạnh. Khi các ngành công nghiệp chế biến, logistics, công nghệ số và trung tâm dữ liệu phát triển nhanh, điện năng sẽ trở thành một trong những yếu tố then chốt quyết định khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng.

Ông Phạm Phú Ngọc Trai cho rằng nhu cầu điện tăng nhanh sẽ kéo theo yêu cầu đầu tư rất lớn cho hạ tầng năng lượng, từ các nhà máy điện đến hệ thống truyền tải và phân phối. Bên cạnh đó, khi giá nhiên liệu đầu vào biến động, chi phí năng lượng của doanh nghiệp cũng có thể tăng lên, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.

Trong chiến lược phát triển của TP.HCM, năng lượng cần được nhìn nhận như một biến số chiến lược của tăng trưởng kinh tế. Việc bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định, bền vững và với chi phí hợp lý là điều kiện tiên quyết để thành phố có thể đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và tiếp tục giữ vai trò đầu tàu của nền kinh tế.