Diễn biến mới trên thị trường xi măng

Theo thống kê của Hiệp hội Xi măng Việt Nam (VNCA) và Bộ Xây dựng, tổng sản lượng sản xuất xi măng 7 tháng đầu năm 2025 đạt 60,6 triệu tấn, tăng gần 20% so với cùng kỳ. 

Tiêu thụ toàn ngành tiếp tục được cải thiện với xấp xỉ 55 triệu tấn, trong đó tiêu thụ nội địa tăng 18%, cao nhất so với cùng kỳ 5 năm gần đây với trên 37 triệu tấn, kênh xuất khẩu gần 17 triệu tấn, tăng 6%, mang về lượng ngoại tệ 635 triệu USD.

Thị trường đầu ra tốt dần lên trong bối cảnh nguồn cung xi măng vẫn dư thừa lớn góp phần giảm bớt áp lực bán hàng cho các doanh nghiệp trong ngành, nhất là tại các địa phương “vùng trũng” sản xuất xi măng như Hà Nam, Thanh Hóa, Nghệ An…

Tuy nhiên, thị trường đã có thêm diễn biến mới, khi có thêm nhà sản xuất mới công bố đưa sản phẩm ra thị trường, và một số doanh nghiệp sau một thời gian tạm dừng sản xuất hoặc đầu tư xong nhưng chưa vận hành đang rục rịch trở lại “đường đua”.

Mới nhất, Công ty CP Xi măng Công nghệ cao Vixito, thành viên của Tập đoàn VIASG vừa đưa vào vận hành và xuất sản phẩm tại nhà máy Xi măng Vixito tại xã Tân Gianh, tỉnh Quảng Trị, chuyên cung ứng sản phẩm Vixito PCB40, PCB30 và Vixito xanh carbon đáp ứng yêu cầu xanh, ít phát thải.

Tại phía Bắc, dây chuyển sản xuất của xi măng Long Thành (Hà Nam) với công suất 2,3 triệu tấn đã hoàn thành gần 2 năm nay cũng đang có kế hoạch đưa vào vận hành để cung ứng sản phẩm ra thị trường.

2 năm qua, đặc biệt là 2024, do tiêu thụ xi măng giảm sâu đã kéo theo nhiều nhà máy phải dừng lò hoặc hoạt động cầm chừng. Long Thành là một trong  số dây chuyền đã hoàn thành đầu tư nhưng do thị trường không thuận lợi nên tạm dừng chưa đưa vào hoạt động.

Thời điểm này, việc khởi động lại sản xuất để tham gia vào thị trường xi măng, đón đầu cho những tháng tới được cho là thuận lợi với doanh nghiệp.

Còn nhớ, tại thời điểm này của năm 2024, Bộ Xây dựng cho hay,  ngành xi măng có 4 dây chuyền công suất 11,4 triệu tấn, dù đã đầu tư xong, nhưng lo ngại không tiêu thụ được nên chưa đưa vào vận hành.

Một dự án mới là Xi măng Xuân Sơn, Hòa Bình và nay là Phú Thọ, công suất hơn 2,3 triệu tấn/năm do Tập đoàn Xuân Khiêm làm đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng cũng đã ra mắt sản phẩm trong quý đầu năm nay. Mục tiêu đến năm 2030, nhà máy Xi măng Xuân Sơn sẽ nâng công suất lên 6 triệu tấn/năm, trở thành một trong những nhà cung cấp quy mô lớn trên thị trường.

Cũng tại địa phương này, còn có dự án Xi măng Hoàng Long, công suất 2,3 triệu tấn/năm đã gần xong phần đầu tư xây dựng sẽ sớm đi vào vận hành trong thời gian tới, nguồn cung trên thị trường sẽ tiếp tục được bổ sung.

Hiện, vẫn còn một số dây chuyền trong ngành xi măng đã dừng lò cả năm, thậm chí có doanh nghiệp lớn như xi măng Phúc Sơn vẫn dừng lò cả 2 dây chuyền.

Trong 10 năm gần nhất (2014 - 2024), ngành xi măng Việt Nam dư thừa nguồn cung trầm trọng khi nhu cầu nội địa chỉ đáp ứng được 62 - 65% công suất toàn ngành. Xuất khẩu mỗi năm được thêm 30 - 45 triệu tấn nên giảm áp lực dư thừa.

Kết thúc năm 2024, công suất thiết kế xi măng cả nước lên tới 125,64 triệu tấn/năm, trong khi nhu cầu xi măng nội địa và xuất khẩu chỉ đạt lần lượt 58,8 triệu tấn và 29,9 triệu tấn do nhu cầu xây dựng trong nước ảm đạm cùng hoạt động xuất khẩu gặp nhiều khó khăn tại các thị trường chính. Nhiều doanh nghiệp đã báo lỗ trong năm qua và chỉ mới được cải thiện hơn trong những tháng gần đây.

Tổng doanh thu ngành xi măng Việt Nam vào cuối năm ngoái ước đạt 120.000 tỷ đồng, đóng góp 1,0% vào tổng GDP cả nước và khoảng 2,8% vào GDP của khối kinh tế công nghiệp và xây dựng.

Trông đợi vào những tháng cuối năm

Tổng mức đầu tư ngành xi măng Việt Nam hiện khoảng 500.000 tỷ đồng, với tổng công suất đạt gần 126 triệu tấn/năm. Áp lực dư thừa công suất sản xuất clinker trong nước là vô cùng lớn, với trên 50 triệu tấn, trong khi tốc độ xây dựng trong nước diễn biến chậm, chỉ mới dần cải thiện hơn trong vài tháng trở lại đây.

Trong bối cảnh này, xuất khẩu có vai trò giảm bớt gánh nặng tiêu thụ trong nước. Tuy nhiên, hoạt động này đang ngày càng bị thắt chặt do kém hiệu quả và không có tính bền vững.

Bên cạnh đó, xi măng Việt Nam cũng đang bị áp nhiều mức thuế phí xuất khẩu cả trong và ngoài nước như thuế xuất khẩu clinker, thuế chống bán phá giá. Sau gần 1 năm điều tra, cơ quan Quản lý  kinh tế Đài Loan (Trung Quốc) đã áp thuế chống bán phá giá đối với xi măng và clinker của Việt Nam, với biên độ dao động từ 13,59% đến 23,20%, kéo dài 5 năm, từ tháng 7/2025 đến tháng 7/2030.

Việc Đài Loan áp thuế chống bán phá giá lên tới 23,2% càng chồng chất thêm khó khăn cho xuất khẩu xi măng, clinker của Việt Nam. Như vậy, các thị trường gần, vốn là khách hàng lớn của ngành trong nhiều năm qua đang dần trở thành thị trường khó tiếp cận hơn.

Các tháng cuối năm 2025 hứa hẹn là khoảng thời gian phục hồi quan trọng cho ngành xi măng, bởi thời gian này, các dự án hạ tầng và đầu tư công được giải ngân mạnh.

Dù còn chưa hết khó do đặc thù dư cung lớn, nhưng xi măng được đánh giá là một trong những nhóm ngành được hưởng lợi rõ rệt từ sự tăng trưởng của đầu tư công.