Nhiều doanh nghiệp tỷ USD muốn làm metro

Chỉ trong vòng 2 tháng trở lại đây, hàng loạt nhà đầu tư dồn dập đề xuất làm các tuyến đường sắt đô thị (metro) tại TP.HCM.

Mới đây nhất, Liên danh Tập đoàn Đại Dũng, Tổng công ty Xây dựng số 1 (CC1) và Tập đoàn Hòa Phát (gọi tắt là Liên danh DCH) gửi văn bản đến UBND TP.HCM đề xuất được tham gia với vai trò là tổng thầu EPC (thiết kế, thi công xây lắp, cung cấp thiết bị) cho các dự án metro trên địa bàn Thành phố gồm tuyến Metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương), tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành và tuyến thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên.

Thậm chí, Liên danh DCH bày tỏ mong muốn được làm tổng thầu tuyến Metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương), vì Liên danh có kinh nghiệm, đội ngũ và nguồn lực sẵn có để có thể triển khai các dự án, đảm bảo chất lượng, tiến độ và hiệu quả.

Cùng quan tâm đến tuyến Metro số 2 còn có Liên danh Công ty Power China - Công ty cổ phần Fecon. Liên danh này thậm chí đề xuất mô hình tổng thầu với các phương án huy động vốn rất cụ thể để làm tuyến Metro số 2. Không chỉ tuyến Metro số 2, tuyến Metro số 4 dài hơn 47 km, kết nối từ Đông Thạnh (huyện Hóc Môn) đến Khu đô thị Hiệp Phước (huyện Nhà Bè) cũng mới được một tập đoàn trong nước đề xuất nghiên cứu đầu tư.

Trong số các nhà đầu tư trong nước đề xuất, đáng chú ý là Tập đoàn Vingroup đề xuất đầu tư tuyến đường sắt đô thị nối trung tâm Thành phố với huyện Cần Giờ, dài 48,5 km. Tuyến metro này sẽ kết nối đến Khu đô thị lấn biển Cần Giờ do Vingroup làm chủ đầu tư, vừa khởi công vào tháng 4/2025.

Tại phiên họp về tình hình kinh tế - xã hội 5 tháng đầu năm, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được xác nhận, sau khi Tập đoàn Vingroup đề xuất đầu tư tuyến metro nối Trung tâm Thành phố đến Cần Giờ, hiện có nhiều nhà đầu tư đề xuất nghiên cứu đầu tư các tuyến metro tại Thành phố. Ông cho biết, lãnh đạo TP.HCM rất ủng hộ doanh nghiệp Việt đăng ký làm hệ thống đường sắt đô thị của Thành phố.

“Làm đường sắt khó chứ không dễ, bỏ ra hàng ngàn tỷ đồng, song thu lại các khoản nhỏ, nhưng họ vẫn muốn đăng ký làm. Tại sao chúng ta không khuyến khích họ làm”, ông Được nêu quan điểm và cho biết, TP.HCM sẽ triển khai theo hướng đa dạng nguồn vốn, chuyển từ đầu tư công sang đầu tư tư để giảm áp lực ngân sách. Thành phố cũng sẽ tái cơ cấu Ban Quản lý Đường sắt đô thị theo mô hình doanh nghiệp để tăng hiệu quả quản lý và vận hành.

Cơ chế đặc thù hấp dẫn doanh nghiệp

Theo kế hoạch, TP.HCM cần huy động khoảng 40,2 tỷ USD để đầu tư 355 km metro trong 10 năm tới. Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 188/2025/QH15 với nhiều cơ chế đặc thù giúp TP.HCM có thể huy động mọi nguồn lực, bao gồm vốn từ ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, nguồn thu từ mô hình TOD, phát hành trái phiếu…, để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị.

Ông Phan Công Bằng, Trưởng ban Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR) thông tin, Nghị quyết 188/2025/QH15 đưa ra nhiều cơ chế vượt trội, như bỏ qua bước chủ trương đầu tư, rút ngắn được 3 năm so với trước đây; phân cấp cho TP.HCM được duyệt dự án đầu tư; cho phép chỉ định thầu bao gồm tư vấn và xây lắp… Sự đơn giản hóa thủ tục cùng với việc giao quyền chủ động cho doanh nghiệp đã tạo động lực cho nhiều nhà đầu tư đề xuất dự án.

Tuy nhiên, để thu hút được các nhà đầu tư trong nước, TS. Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP.HCM đề xuất, Chính phủ có thể chỉ định các doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực đường sắt, cơ khí chế tạo, công nghệ thông tin… tham gia sản xuất linh kiện, thiết bị cho metro, từ đó hình thành một hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ bền vững.

Ông cho rằng, những tập đoàn như Vingroup hay Thaco đã thể hiện quyết tâm tham gia lĩnh vực này, song để họ có thể phát triển lâu dài, cần có sự hỗ trợ nhất quán từ Chính phủ và các địa phương. “Để sớm khởi công các tuyến metro còn lại, TP.HCM cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và sớm ban hành cơ chế hợp tác công - tư (PPP). Nếu làm tốt, Thành phố sớm sở hữu hệ thống metro hiện đại”, ông Thắng kỳ vọng.