Ứng dụng thiết bị bay không người lái trong chăm sóc lúa, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại Đồng Tháp

Ngày 14/9/2026, UBND tỉnh Đồng Tháp ban hành Kế hoạch số 1404/KH-UBND triển khai Đề án “Xây dựng Đồng Tháp trở thành tỉnh tiên phong, kiểu mẫu về nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh đến năm 2030”. Kế hoạch định hướng chuyển đổi nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu, gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ và phát triển chuỗi giá trị bền vững.

Năm 2025, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản của tỉnh tăng trưởng 5,01%, vượt kế hoạch đề ra (3,5%); thu nhập bình quân đầu người đạt 70,7 triệu đồng. Toàn tỉnh hiện có 549 hợp tác xã (HTX) nông nghiệp với 91.503 thành viên và 2 chi nhánh HTX; 1.040 tổ hợp tác nông nghiệp với 102.835 thành viên; 155 hội quán với 7.925 thành viên. Tỉnh có hơn 6.706 ha sản xuất đạt tiêu chuẩn VietGAP, 7.222 ha sản xuất an toàn; 3.760 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu với diện tích 197.325 ha và 1.845 mã số vùng trồng nội địa với diện tích 185.599 ha.

Đồng Tháp đang chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị, lấy nông nghiệp xanh, công nghệ cao và chuyển đổi số làm nền tảng phát triển bền vững.

Để phát huy lợi thế từng địa bàn, Đồng Tháp tổ chức không gian sản xuất theo ba vùng kinh tế - sinh thái. Vùng Đồng Tháp Mười và đầu nguồn sông Tiền tập trung phát triển lúa gạo chất lượng cao, sen và cá tra công nghệ cao; vùng phù sa ven sông Tiền phát triển cây ăn trái đặc sản như xoài, sầu riêng, nhãn, mít theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và làng hoa Sa Đéc; vùng duyên hải ưu tiên nuôi tôm, hàu, nghêu có giá trị kinh tế cao, gắn với chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), phát triển kinh tế biển.

Những mô hình tạo giá trị từ sản xuất xanh và công nghệ

Vụ hè thu 2026, mô hình lúa “3 giảm, 2 tăng” phát thải thấp triển khai tại xã Tân Điền và Tân Hồng trên 100 ha, với 100 hộ tham gia, thuộc Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Lượng giống giảm từ 150 xuống 100-130 kg/ha; đạm giảm 33 kg, lân nguyên chất giảm 16,5 kg/ha. Nông dân tưới ướt - khô xen kẽ với ba đợt rút nước, không đốt rơm rạ.

Theo kết quả mô hình, phát thải giảm gần 1 tấn CO₂ tương đương/ha/vụ; phát thải trên mỗi kg lúa giảm từ 0,6 xuống 0,3 kg CO₂ tương đương. Chi phí giảm 4,2 triệu đồng/ha; năng suất đạt 6,4 tấn/ha, cao hơn đối chứng 1,1 tấn; lợi nhuận tăng gần 11,8 triệu đồng/ha, giá thành giảm từ 5.003 xuống 3.485 đồng/kg. Những kết quả này cho thấy giảm phát thải có thể đi cùng tăng hiệu quả kinh tế. Việc giảm lượng giống, phân bón và điều tiết nước tưới cũng giúp nông dân chủ động hơn trước áp lực chi phí đầu vào, đồng thời tạo cơ sở để tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất trên diện tích lớn.

Với khoảng 32.100 ha sầu riêng, tỉnh phát triển vùng trồng VietGAP, GlobalGAP, áp dụng tưới thông minh, bón phân qua hệ thống tưới, phân hữu cơ và chế phẩm Trichoderma. Năm 2026, tỉnh thí điểm truy xuất nguồn gốc tại cơ sở đóng gói, ứng dụng IoT, bản đồ số vùng trồng, thiết bị đo độ chín và kiểm soát cadimi trong đất. Hệ thống giám sát, báo cáo, thẩm tra dữ liệu (dMRV) được định hướng áp dụng để đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu như Trung Quốc và Liên minh châu Âu. Các giải pháp này hướng đến kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng, thay vì chỉ kiểm tra sản phẩm ở khâu đóng gói.

Với cá tra, mục tiêu giá trị năm 2026 là 28.303 tỷ đồng, tăng 6,7%. Tỉnh phát triển vùng nuôi công nghệ cao, an toàn sinh học, nâng chất lượng giống và chế biến sâu. Phụ phẩm được tận dụng làm collagen, dầu cá, bột cá, phân hữu cơ. Đến năm 2030, tỉnh hướng tới 100% cơ sở nuôi cá tra đủ điều kiện an toàn thực phẩm tham gia truy xuất nguồn gốc.

Làng hoa Sa Đéc có khoảng 950 ha, giá trị kinh tế ước 3.000 tỷ đồng/năm, với khoảng 4.000 hộ tham gia. Công nghệ nuôi cấy mô tạo 300.000-400.000 cây hoa cúc và 150.000-200.000 cây kiểng lá mỗi năm. Khoảng 2.000 nông dân được hướng dẫn livestream, bán hàng trực tuyến; doanh số mô hình được ghi nhận tăng gấp 10 lần. Việc kết hợp người trẻ am hiểu công nghệ với người giàu kinh nghiệm góp phần giữ nghề và đổi mới cách bán hàng. Đây là hướng đi giúp làng hoa khai thác thêm kênh tiêu thụ, bên cạnh phương thức giao dịch truyền thống.

Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Để nhân rộng mô hình, Đồng Tháp cần giải quyết bốn điểm nghẽn.

Thứ nhất, vốn điều lệ nhiều HTX nhỏ, thủ tục đất đai kéo dài, cản trở đầu tư kho lạnh, nhà xưởng và chế biến. Trong 549 HTX hoạt động trên các lĩnh vực, khoảng 70% được đánh giá hiệu quả nhưng năng lực mở rộng quy mô, đầu tư công nghệ còn hạn chế.

Thứ hai, cần chuẩn hóa chất lượng, số hóa nhật ký sản xuất, kiểm soát cadimi và dư lượng hóa chất đồng bộ để duy trì thị trường xuất khẩu.

Thứ ba, dữ liệu đất đai, nguồn nước, mùa vụ, thị trường còn phân tán; thiếu nền tảng dữ liệu dùng chung và nhân lực số. Thứ tư, chuỗi tuần hoàn chưa khép kín: khoảng 80% rơm rạ và phụ phẩm cá tra chưa được xử lý qua cơ sở chế biến sâu có quy mô phù hợp; cơ chế chi trả tín chỉ carbon cho lúa giảm phát thải chưa hoàn thiện.

Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu 80% diện tích canh tác nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản áp dụng kỹ thuật bền vững, giảm phát thải; 80% phụ phẩm rơm rạ và thủy sản được tái sử dụng. Thu nhập nông dân tham gia mô hình phát thải thấp kỳ vọng tăng ít nhất 30% so với canh tác truyền thống. Định hướng đến năm 2035 là 100% diện tích lúa canh tác phát thải thấp, giảm ít nhất 20% khí nhà kính; tối thiểu 60% diện tích cây ăn trái chủ lực tiết kiệm nước, giảm đầu vào và phát thải. Thị trường tín chỉ carbon có thể tạo nguồn thu khi cơ chế đo lường, báo cáo, thẩm tra được hoàn thiện. Tuy nhiên, để lợi ích đến được với nông dân, việc ghi nhận kết quả giảm phát thải và tổ chức liên kết sản xuất cần được thực hiện minh bạch, có sự tham gia của HTX và doanh nghiệp.

Chuyển đổi số làm nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh

Đề án chuyển đổi số ngành nông nghiệp giai đoạn 2022-2025, định hướng 2030, xác định bốn trụ cột: số hóa dữ liệu quản lý; số hóa quy trình sản xuất an toàn; mạng lưới quan trắc và truy xuất nguồn gốc; cơ sở dữ liệu lớn về thổ nhưỡng, cây trồng, vật nuôi, thị trường.

Nông dân đã sử dụng thiết bị bay không người lái, phần mềm PPDMS 2.0 theo dõi sâu bệnh, sổ tay và nhật ký canh tác điện tử. Đến tháng 6/2026, khoảng 83% thành viên HTX và hội quán, tương đương 79.000/95.000 người, có kiến thức cơ bản về công nghệ số và sử dụng thiết bị thông minh trong sản xuất, kinh doanh.

Trong tiêu thụ, FaceFarm, Hana, sàn thương mại điện tử và livestream giúp tiếp cận khách hàng; AI được định hướng ứng dụng trong xúc tiến thương mại, truy xuất nguồn gốc. Các mô hình “Ấp thông minh”, làng thông minh và chợ 4.0 tại Tháp Mười đưa công nghệ vào quản lý và đời sống nông thôn. Dù vậy, hiệu quả chuyển đổi số còn phụ thuộc khả năng cập nhật dữ liệu thường xuyên và kỹ năng sử dụng của người trực tiếp sản xuất.

Đến ngày 30/9/2026, Đồng Tháp có 549 HTX hoạt động trên các lĩnh vực, trong đó 273 HTX liên kết tiêu thụ qua hợp đồng kinh tế. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% HTX ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, kinh doanh, nâng năng lực quản trị, kế toán, truy xuất nguồn gốc và kết nối với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học.

Hướng đến nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh

Đồng Tháp hiện có 1.352 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên. Tỉnh định hướng nâng chất lượng nông sản theo VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ; phát triển logistics nông nghiệp, trung tâm giao dịch, chợ đầu mối để tăng năng lực bảo quản, phân phối và kết nối thị trường.

Giai đoạn 2026-2030, tỉnh phấn đấu 100% xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó ít nhất 9 xã đạt chuẩn hiện đại; phát triển du lịch nông nghiệp, sinh thái và làng văn hóa - du lịch. Đồng thời, mục tiêu có ít nhất 500 mô hình nông dân chuyên nghiệp được công nhận, chú trọng kỹ năng nghề, kiến thức số và khả năng tham gia kinh tế tuần hoàn.

Kết hợp nông nghiệp xanh, công nghệ cao và chuyển đổi số, Đồng Tháp chuyển sang tăng trưởng dựa trên chất lượng và giá trị gia tăng. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026–2030, tỉnh cần tổ chức hiệu quả chuỗi giá trị, bảo đảm đầu ra ổn định và phân chia lợi ích hợp lý giữa nông dân, HTX, doanh nghiệp. Khi nông dân làm chủ công nghệ, HTX đủ năng lực tổ chức sản xuất và doanh nghiệp tham gia sâu vào chế biến, nông nghiệp xanh sẽ trở thành động lực phát triển bền vững của địa phương.