Kiểm soát nguồn phát thải ngay từ những điểm nóng ô nhiễm

Ngày 10/11, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tổ chức tọa đàm “Thực trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội: Giải pháp của Thành phố và trách nhiệm của các bên”, nhằm trao đổi những giải pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí, đồng thời làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng trong quá trình triển khai.

Bà Lê Thanh Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: BTC.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, bà Lê Thanh Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội nhấn mạnh, ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, đang là một trong những vấn đề môi trường được Thành phố đặc biệt quan tâm bởi những tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân và chất lượng cuộc sống.

Theo bà Lê Thanh Thủy, chất lượng không khí Hà Nội thường diễn biến bất lợi trong những tháng cuối năm và đầu năm sau. Đây là thời kỳ chịu ảnh hưởng của điều kiện khí tượng mùa đông xuân, với các hiện tượng nghịch nhiệt, gió yếu và độ cao lớp hòa trộn thấp, khiến các chất ô nhiễm khó khuếch tán, có xu hướng tích tụ trong không khí.

Trong khi đó, các nguồn phát thải từ hoạt động giao thông, xây dựng, bụi đường, sản xuất và đốt chất thải ngoài trời tiếp tục tạo sức ép lớn đối với môi trường không khí Thủ đô. Sự kết hợp giữa điều kiện khí tượng bất lợi và các nguồn phát thải thường xuyên khiến công tác kiểm soát ô nhiễm trở nên phức tạp, đòi hỏi những giải pháp phù hợp với từng thời điểm và từng loại nguồn thải.

Trước thực trạng này, Thành ủy và UBND thành phố Hà Nội đã chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm từng bước cải thiện chất lượng không khí. Đáng chú ý, Kế hoạch số 400/KH-UBND xác định yêu cầu tăng cường các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm, ưu tiên những giải pháp cấp bách có thể triển khai ngay trong mùa đông xuân.

Trọng tâm trước mắt là kiểm soát bụi phát sinh tại các công trường xây dựng, đặc biệt ở khu vực cổng ra vào, nơi phương tiện vận chuyển vật liệu thường xuyên hoạt động và có nguy cơ kéo theo đất, cát, bụi ra đường giao thông.

Cùng với việc tăng cường kiểm tra phương tiện vận chuyển vật liệu xây dựng, Thành phố chú trọng công tác vệ sinh môi trường, quét hút bụi, rửa đường nhằm hạn chế tình trạng bụi phát tán và tái phát tán trong quá trình lưu thông.

Đây là những biện pháp có thể triển khai trực tiếp tại các khu vực phát sinh ô nhiễm, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan chức năng kiểm tra việc chấp hành trách nhiệm bảo vệ môi trường của chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị vận tải.

Một nhiệm vụ cấp thiết khác là ngăn chặn tình trạng đốt rác, đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và các hoạt động đốt ngoài trời không đúng quy định. Những hành vi này làm gia tăng lượng chất ô nhiễm phát tán vào môi trường, nhất là khi điều kiện thời tiết hạn chế khả năng khuếch tán.

Việc kiểm soát cần được thực hiện từ địa bàn dân cư, khu vực sản xuất đến những nơi thường xuyên phát sinh hoạt động đốt chất thải, với sự tham gia trực tiếp của chính quyền xã, phường và lực lượng chức năng.

Song hành với kiểm soát nguồn thải, công tác theo dõi, dự báo và cảnh báo chất lượng không khí được đặt ra như một yêu cầu quan trọng. Thông tin cảnh báo kịp thời sẽ giúp cơ quan quản lý chủ động triển khai các biện pháp ứng phó khi xuất hiện những đợt ô nhiễm bất lợi, đồng thời hỗ trợ người dân điều chỉnh hoạt động sinh hoạt, đi lại và bảo vệ sức khỏe.

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi bốn nhóm vấn đề trọng tâm, bao gồm những giải pháp cấp bách kiểm soát bụi và hoạt động đốt ngoài trời; trách nhiệm của các chủ thể trong tổ chức thực hiện; các giải pháp lâu dài nhằm kiểm soát nguồn phát thải; cùng vai trò của công tác thông tin, truyền thông và giám sát cộng đồng.

Trong đó, yêu cầu nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm được đặc biệt chú trọng. Việc kiểm soát bụi tại công trường, trên tuyến đường vận chuyển vật liệu và trong khu dân cư cần được thực hiện thường xuyên, thay vì phụ thuộc vào những đợt kiểm tra mang tính thời điểm.

Bà Lê Thanh Thủy cho rằng, kiểm soát ô nhiễm không khí là nhiệm vụ khó khăn, lâu dài, không thể giải quyết bằng một biện pháp đơn lẻ hoặc chỉ dựa vào nỗ lực của riêng cơ quan quản lý môi trường. Hiệu quả thực hiện phụ thuộc vào sự phối hợp đồng bộ, trách nhiệm và thực chất của các sở, ngành, chính quyền địa phương, chủ đầu tư, nhà thầu, doanh nghiệp và người dân.

Theo đó, cơ quan quản lý cần tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát; chính quyền xã, phường phát huy trách nhiệm quản lý trên địa bàn; các chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị vận tải và vệ sinh môi trường phải thực hiện nghiêm các biện pháp kiểm soát phát thải trong quá trình hoạt động.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận này là yêu cầu xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, từ đơn vị trực tiếp phát sinh nguồn thải đến cơ quan có trách nhiệm kiểm tra, xử lý. Khi trách nhiệm được phân định cụ thể, việc phát hiện vi phạm mới có thể gắn với yêu cầu khắc phục và giám sát kết quả thực hiện.

Cùng với đó, các ý kiến tại tọa đàm đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xác minh và xử lý phản ánh của người dân. Đây là kênh thông tin quan trọng để phát hiện những hành vi gây ô nhiễm tại công trường, khu dân cư và các tuyến đường vận chuyển vật liệu, nhất là những vi phạm xảy ra ngoài thời điểm kiểm tra của cơ quan chức năng.

Từ yêu cầu kiểm soát nguồn thải, vấn đề đặt ra đối với các đơn vị liên quan là chuyển những nhiệm vụ đã xác định thành hoạt động quản lý thường xuyên, có kiểm tra, có xử lý và có trách nhiệm đến cùng đối với các hành vi gây ô nhiễm.

Chuyển đổi xanh, tăng cường giám sát và trách nhiệm cộng đồng

Bên cạnh những biện pháp cấp bách, Hà Nội xác định việc cải thiện chất lượng không khí phải được thực hiện theo hướng lâu dài, tập trung xử lý các nguồn phát thải thường xuyên, đồng thời từng bước thay đổi phương thức quản lý và tổ chức các hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm.

Trong lĩnh vực giao thông, Thành phố tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển hệ thống giao thông công cộng, kiểm soát phát thải từ phương tiện và triển khai vùng phát thải thấp. Đây là những định hướng quan trọng nhằm giảm sức ép từ hoạt động giao thông đối với môi trường không khí đô thị.

Các diễn giả tham gia Tọa đàm. Ảnh: BTC.

Tuy nhiên, việc triển khai các giải pháp này cần có mục tiêu, phạm vi và lộ trình cụ thể, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế cũng như nhu cầu đi lại, sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân, doanh nghiệp.

Vấn đề đặt ra là phải tạo được sự gắn kết giữa kiểm soát phương tiện phát thải và phát triển các phương thức vận tải thay thế. Trong đó, hệ thống giao thông công cộng giữ vai trò quan trọng, tạo điều kiện để người dân từng bước thay đổi thói quen đi lại theo hướng thân thiện hơn với môi trường.

Cùng với chuyển đổi xanh, hoàn thiện mạng lưới quan trắc, nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm chất lượng không khí được xác định là nhiệm vụ cần thiết. Thông tin quan trắc chính xác, kịp thời sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý nhận diện diễn biến ô nhiễm, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp.

Đối với người dân, việc tiếp cận thông tin chất lượng không khí từ những nguồn chính thống có ý nghĩa trực tiếp trong bảo vệ sức khỏe. Khi được cảnh báo kịp thời, cộng đồng có thể chủ động điều chỉnh các hoạt động ngoài trời, sinh hoạt và đi lại trong những thời điểm môi trường không khí diễn biến bất lợi.

Một vấn đề khác được các đại biểu quan tâm là tăng cường phối hợp với các địa phương trong vùng Thủ đô. Đặc điểm của ô nhiễm không khí là các chất ô nhiễm có thể phát tán trên phạm vi rộng, chịu tác động của điều kiện khí tượng và không bị giới hạn bởi ranh giới hành chính.

Vì vậy, kiểm soát nguồn phát thải trong phạm vi Hà Nội cần gắn với cơ chế phối hợp liên vùng. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát ô nhiễm, nhất là đối với những nguồn thải có khả năng tác động đến chất lượng không khí trên địa bàn nhiều địa phương.

Cùng với các giải pháp kỹ thuật, quản lý và phối hợp liên vùng, công tác truyền thông được xác định là một trong những yếu tố góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy trách nhiệm của cộng đồng.

Theo định hướng được trao đổi tại tọa đàm, thông tin về chất lượng không khí phải bảo đảm tính khách quan, có căn cứ, được cung cấp kịp thời từ các nguồn chính thống và gắn với những khuyến cáo cụ thể về bảo vệ sức khỏe.

Đối với các chính sách có tác động trực tiếp đến đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp, việc truyền thông cần làm rõ phạm vi, đối tượng, mục tiêu và lộ trình áp dụng. Sự minh bạch về thông tin sẽ góp phần tạo đồng thuận, hạn chế những cách hiểu thiếu đầy đủ trong quá trình triển khai.

Các cơ quan báo chí được xác định có trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, phản ánh kịp thời những bất cập, hành vi vi phạm và kết quả thực hiện các giải pháp kiểm soát ô nhiễm. Trong khi đó, doanh nghiệp cần chủ động giảm phát thải trong hoạt động sản xuất, kinh doanh; người dân tích cực tham gia giám sát, phản ánh vi phạm và thay đổi những thói quen sinh hoạt có nguy cơ gây ô nhiễm.

Từ góc độ quản lý, sự tham gia của cộng đồng còn góp phần tăng cường khả năng phát hiện, giám sát những nguồn gây ô nhiễm phát sinh hằng ngày. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, các phản ánh cần được tiếp nhận, xác minh, xử lý kịp thời và gắn với trách nhiệm của cơ quan, đơn vị có thẩm quyền.

Trên cơ sở các ý kiến tại tọa đàm, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội sẽ tiếp thu, phối hợp với các cơ quan, đơn vị tham mưu Thành phố chỉ đạo, triển khai hiệu quả các giải pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí.

Từ yêu cầu cấp bách trước mùa đông xuân đến những định hướng chuyển đổi xanh dài hạn, nhiệm vụ xuyên suốt của Hà Nội là kiểm soát nguồn phát thải ngay từ đầu, nâng cao hiệu quả giám sát và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Hiệu quả cải thiện chất lượng không khí vì thế cần được thể hiện qua việc duy trì thường xuyên các biện pháp kiểm soát, xử lý kịp thời hành vi vi phạm và từng bước giảm sức ép từ những nguồn phát thải chủ yếu. Đây cũng là cơ sở để Hà Nội hướng tới môi trường sống trong lành, an toàn và bền vững hơn cho người dân Thủ đô.