Bộ Giáo dục và Đào tạo thừa nhận công tác dự báo, tổng hợp nhu cầu chưa theo kịp thực tế và yêu cầu khẩn trương điều chuyển, in bổ sung để học sinh sớm có đủ sách học tập.

Ngay từ cuối năm 2025 và đầu năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các địa phương rà soát nhu cầu theo từng lớp, từng môn học, phối hợp với các đơn vị xuất bản, phát hành để cung ứng đầy đủ trước năm học mới.

Thông tin tại Hội nghị Giao ban báo chí Trung ương ngày 15/9, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết năm học 2026-2027 là năm đầu tiên sử dụng bộ sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống" thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Theo đó, việc triển khai diễn ra đồng thời với chính sách hỗ trợ, cấp sách giáo khoa tại một số địa phương cùng quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại mạng lưới trường, lớp, khiến quy mô và nhu cầu sách tại nhiều địa bàn biến động trong thời gian ngắn.

Ngay từ cuối năm 2025 và đầu năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các địa phương rà soát nhu cầu theo từng lớp, từng môn học, phối hợp với các đơn vị xuất bản, phát hành để cung ứng đầy đủ trước năm học mới. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam được yêu cầu chuẩn bị đồng bộ phương án in, phát hành, điều chuyển sách giữa các vùng và xây dựng nguồn dự phòng. Mục tiêu đặt ra là bảo đảm đủ sách giáo khoa trước ngày 15/8.

Tuy nhiên, từ giữa tháng 8, tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ bắt đầu được phản ánh tại một số địa phương. Sau khai giảng, tình trạng này vẫn tiếp diễn, buộc các cơ quan quản lý phải liên tục rà soát và triển khai các biện pháp bổ sung nguồn sách.

Đến hết ngày 14/9, tổng nhu cầu sách giáo khoa được cập nhật lên 245,94 triệu bản, trong lúc kế hoạch in ban đầu là 228,9 triệu bản. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã cung ứng khoảng 236,60 triệu bản tới các địa phương.

Chiều 14/9, Bộ Giáo dục và Đào tạo họp trực tuyến với Sở Giáo dục và Đào tạo của 34 tỉnh, thành phố để rà soát lại tình hình. Số liệu được các địa phương tổng hợp, xác nhận đến 18 giờ cùng ngày cho thấy vẫn còn thiếu 3.916.370 cuốn sách giáo khoa, tương đương khoảng 1,5% tổng nhu cầu.

Con số gần 4 triệu cuốn còn thiếu sau khai giảng cho thấy khoảng cách đáng kể giữa kế hoạch ban đầu và nhu cầu thực tế. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tiếp tục điều chuyển, cung ứng bổ sung ngay từ ngày 15/9, ưu tiên những trường hợp học sinh chưa có sách hoặc thiếu nhiều đầu sách.

Các trường nội trú tại địa bàn biên giới, trường ở vùng sâu, vùng xa, khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn cùng học sinh thuộc diện được hỗ trợ, cấp hoặc cho mượn sách giáo khoa thuộc nhóm được ưu tiên xử lý. Các địa phương tiếp tục cập nhật nhu cầu để giải quyết những trường hợp còn thiếu, hướng tới bảo đảm mọi học sinh có đủ sách phục vụ học tập.

Lý giải tình trạng thiếu sách, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng năm học này có nhiều yếu tố mới xuất hiện đồng thời. Việc lần đầu sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc, chính sách hỗ trợ và cấp sách tại một số địa phương, sắp xếp đơn vị hành chính cùng việc tổ chức lại trường, lớp đã làm thay đổi nhu cầu thực tế. Khoảng thời gian từ lúc nhu cầu được xác định đầy đủ đến thời điểm phải đáp ứng cũng khá ngắn, trong lúc sản xuất, in và đưa sách tới các địa bàn cần thời gian chuẩn bị.

Bên cạnh những yếu tố khách quan, Bộ Giáo dục và Đào tạo thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế trong công tác quản lý. Theo đó, công tác dự báo, tổng hợp và phân tích nhu cầu sách giáo khoa trong điều kiện mới chưa theo kịp thực tế.

Việc đánh giá năng lực tổ chức sản xuất, quản trị và mạng lưới cung ứng của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chưa đầy đủ, trong lúc giải pháp khắc phục một số hạn chế về tổ chức cung ứng và điều phối nguồn sách chưa đủ nhanh, linh hoạt.

Tại một số địa phương, việc đăng ký, dự báo và phối hợp cung ứng cũng chưa thực sự chủ động. Nhu cầu phát sinh sau những thay đổi về tổ chức trường, lớp, chính sách hỗ trợ sách giáo khoa và nhu cầu mua thêm của học sinh, phụ huynh chưa được cập nhật kịp thời.

Đáng chú ý, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định trách nhiệm để xảy ra tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ thuộc về Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và các địa phương.

Riêng với cơ quan quản lý nhà nước, Bộ nhìn nhận đây là tồn tại cần nghiêm túc chấn chỉnh, không để lặp lại trong những năm học tiếp theo, đặc biệt ở các khâu theo dõi, dự báo, kết nối dữ liệu, kiểm tra, đôn đốc và điều phối trước biến động của nhu cầu thực tế.

Để xử lý số sách còn thiếu, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu điều chuyển sách giữa các địa bàn, tiếp tục in và cung ứng bổ sung theo nhu cầu thực tế, ưu tiên địa phương, cơ sở giáo dục và học sinh chưa có đủ sách.

Trong thời gian chờ sách in, sách giáo khoa điện tử được cung cấp miễn phí. Các cơ sở giáo dục đồng thời khai thác nguồn sách tại thư viện và sách cũ còn sử dụng được nhằm hạn chế ảnh hưởng đến việc học của học sinh.

Bộ cũng yêu cầu công khai điểm bán, đường dây nóng và các kênh đặt hàng trực tuyến, duy trì Tổ công tác phản ứng nhanh cùng bộ phận thường trực 24/7 đến hết ngày 30/9.

Sau đợt xử lý trước mắt, một vấn đề lớn hơn được đặt ra là thay đổi cách quản lý sách giáo khoa để tránh lặp lại tình trạng học sinh bước vào năm học mới nhưng chưa có đủ sách.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết sẽ rà soát năng lực sản xuất, quản trị và mạng lưới cung ứng của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, xử lý các điểm nghẽn và xây dựng cơ chế phản ứng nhanh trước biến động nhu cầu. Các địa phương phải xác nhận chính xác nhu cầu và phối hợp chặt chẽ trong quá trình cung ứng bổ sung.

Về lâu dài, Bộ dự kiến hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng xác định sách giáo khoa là sản phẩm, dịch vụ công, mặt hàng thiết yếu đặc thù, đồng thời quản trị toàn bộ chuỗi cung ứng trên cơ sở dữ liệu thống nhất. Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và doanh nghiệp sẽ được xác định rõ hơn, đi cùng cơ chế dự phòng và điều phối linh hoạt để nguồn sách được chuẩn bị chủ động ngay từ đầu mỗi năm học.

Cùng với giải quyết tình trạng thiếu sách, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang dự thảo kế hoạch rà soát, điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa theo hướng giảm tính hàn lâm, tăng thực hành, trải nghiệm và cập nhật những yêu cầu mới.

Những nội dung được phản ánh chưa phù hợp sẽ được rà soát trên cơ sở khoa học, chuyên môn và quy định pháp luật, với yêu cầu không gây gián đoạn hoặc xáo trộn không cần thiết đối với hoạt động dạy và học.