Mường Cốc định hình điểm đến du lịch cộng đồng đặc sắc

Giữa không gian làng quê thanh bình của xã Mỹ Đức, Mường Cốc đang từng bước trở thành điểm sáng mới trên bản đồ du lịch cộng đồng của Hà Nội. Việc Sở Du lịch Hà Nội và xã Mỹ Đức phối hợp tổ chức Hội nghị kết nối, phát triển du lịch cộng đồng Mường Cốc đánh dấu bước chuyển quan trọng trong hành trình đưa những giá trị văn hóa của đồng bào Mường trở thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh, đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng địa phương.

Các đại biểu khảo sát famstay Gió Núi.

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội khẳng định, phát triển du lịch cộng đồng là một trong những định hướng quan trọng của Thành phố nhằm khai thác hiệu quả tài nguyên du lịch nông thôn, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân, đồng thời góp phần thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo ông Trần Trung Hiếu, thời gian qua, Sở Du lịch Hà Nội đã chủ trì, phối hợp với UBND xã Mỹ Đức cùng các chuyên gia tư vấn đồng hành hỗ trợ cộng đồng từng bước xây dựng, hoàn thiện sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc. Từ một bản Mường còn khá xa lạ với du khách, nơi đây đã hình thành hệ thống sản phẩm tương đối đa dạng, khai thác hiệu quả cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa dân tộc Mường và đời sống sinh hoạt truyền thống để tạo nên những trải nghiệm chân thực, khác biệt.

"Đặc biệt, điểm đến đã hình thành một hệ sinh thái trải nghiệm tương đối hoàn chỉnh với 6 thôn vùng lõi phát triển du lịch cộng đồng gồm Đồi Dùng, Rộc Éo, Bơ Môi, Gốc Báng, Đồi Lý và thôn Đình; 26 trong tổng số 45 hộ dân tiềm năng tham gia cung ứng dịch vụ; 7 homestay; 4 farmstay nòng cốt; 8 cung đạp xe khám phá bản Mường; 2 cung trekking thiên nhiên và dược liệu; 8 chương trình tour trải nghiệm, trong đó có 4 tour liên kết; gần 60 điểm tài nguyên và trải nghiệm đã được số hóa; Mường Cốc Refill Station là mô hình tiếp nước miễn phí đầu tiên hướng tới Net Zero; thực hiện tiêu chí “5 Không” trong phát triển du lịch cộng đồng hướng tới phát triển du lịch xanh, có trách nhiệm và giảm phát thải", ông Trần Trung Hiếu cho biết.

Theo Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội, đây là những yếu tố quan trọng tạo nên bản sắc riêng của Mường Cốc, phù hợp với xu hướng du lịch trải nghiệm và phát triển bền vững đang ngày càng được du khách trong nước và quốc tế quan tâm.

Ông Trần Trung Hiếu nhấn mạnh, hội nghị là dịp để cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia, doanh nghiệp lữ hành và cộng đồng địa phương cùng trao đổi kinh nghiệm, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường liên kết, mở rộng hợp tác trong phát triển du lịch cộng đồng. Việc ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Ban điều phối du lịch cộng đồng Mường Cốc với các tổ chức, doanh nghiệp du lịch ngay sau hội nghị thể hiện quyết tâm đồng hành phát triển điểm đến theo hướng ổn định, hiệu quả và lâu dài.

Ông cũng kỳ vọng cộng đồng địa phương tiếp tục phát huy vai trò chủ thể trong phát triển du lịch, gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, bảo vệ cảnh quan, môi trường và không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ. "Mỗi du khách đến với Mường Cốc đều có những trải nghiệm đáng nhớ và mong muốn quay trở lại", ông Trần Trung Hiếu bày tỏ.

Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác phát triển sản phẩm, dịch vụ du lịch giữa Ban điều phối điểm đến du lịch cộng đồng Mường Cốc với các đơn vị, tổ chức du lịch.

Đại diện chính quyền địa phương, ông Nguyễn Quang Đường, Chủ tịch UBND xã Mỹ Đức cho biết, du lịch cộng đồng mang hai giá trị cốt lõi, vừa tạo động lực phát triển kinh tế xã hội, vừa góp phần bảo tồn, phát huy những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo ông Nguyễn Quang Đường, qua khảo sát thực tế, Mường Cốc được xác định là khu vực còn lưu giữ nhiều cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ, đồng thời sở hữu hệ thống giá trị văn hóa truyền thống đặc trưng của đồng bào Mường cùng điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch cộng đồng.

Lãnh đạo UBND xã Mỹ Đức cho biết, mặc dù chương trình được định hướng từ năm 2022 nhưng đến tháng 7/2025 địa phương mới bắt đầu triển khai và từ năm 2026 mới chính thức tập trung xây dựng mô hình. Trong quá trình thực hiện, địa phương nhận được sự hỗ trợ tích cực của Sở Du lịch Hà Nội, các doanh nghiệp lữ hành, đơn vị tư vấn và sự đồng thuận rất lớn từ người dân.

Ông Nguyễn Quang Đường cho biết xã đã xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, thành lập Ban điều phối, xây dựng kế hoạch triển khai theo từng giai đoạn, đồng thời tổ chức khoảng 8 lớp tập huấn kỹ năng làm du lịch cho người dân. Cộng đồng địa phương cũng tích cực đóng góp ngày công cải tạo cảnh quan, trồng hoa, bảo vệ môi trường, hoàn thiện hạ tầng và xây dựng các sản phẩm phục vụ du lịch.

"Đến nay, điểm du lịch cộng đồng Mường Cốc đã cơ bản được hình thành cùng bộ nhận diện, cơ sở hạ tầng cốt lõi như trạm điều hành, hệ thống truyền thông, bộ công cụ tiếp thị, các mô hình lưu trú, sản phẩm trải nghiệm, hệ thống tour mẫu và sản phẩm OCOP của địa phương", ông Nguyễn Quang Đường chia sẻ.

Ông cho biết thêm, việc xây dựng sản phẩm OCOP từ những đặc sản địa phương như măng, chè xanh, chè lá sen, chè hoa sen, hạt sen... cũng góp phần gia tăng giá trị cho du lịch cộng đồng, tạo thêm sinh kế cho người dân.

Các đại biểu khảo sát đình Phú Cốc.

Liên kết để tạo sức bật cho điểm đến mới

Từ góc nhìn doanh nghiệp và đơn vị tư vấn phát triển sản phẩm, ông Vũ Văn Tuyên, Giám đốc Travelogy Việt Nam, chuyên gia hỗ trợ phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc đánh giá Mường Cốc đang sở hữu nhiều lợi thế để trở thành điểm đến mới của Hà Nội trong mạng lưới du lịch vùng.

Theo ông Vũ Văn Tuyên, Mường Cốc nằm trên trục kết nối thuận lợi với nhiều điểm du lịch lớn như Chùa Hương, Hòa Bình, Phú Thọ, Mai Châu và Pù Luông. Với lượng khách quốc tế lên tới hơn 10 triệu lượt đến Hà Nội mỗi năm, đây có thể trở thành điểm dừng chân quan trọng trong các hành trình khám phá vùng ven đô và Tây Bắc mở rộng.

Ông Vũ Văn Tuyên cho rằng điều quan trọng nhất là Mường Cốc đang sở hữu những giá trị khác biệt. "Mường Cốc có ba thế mạnh. Thứ nhất là tài nguyên thiên nhiên với cảnh quan có thể trở thành một “Hạ Long trên cạn”, một không gian sinh thái đặc sắc. Thứ hai là nơi còn lưu giữ nhiều tri thức dân gian và không gian văn hóa Mường. Thứ ba là hệ thống sản phẩm du lịch đã được hình thành khá hoàn chỉnh với 8 cung đường xe đạp, 8 chương trình tour, 2 cung trekking cùng nhiều trải nghiệm đặc sắc", ông Vũ Văn Tuyên chia sẻ.

Theo vị chuyên gia, toàn bộ bộ nhận diện điểm đến, tài liệu giới thiệu bằng tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp cùng các chương trình tour đã được xây dựng và số hóa để phục vụ công tác xúc tiến thị trường.

Đáng chú ý, ông Vũ Văn Tuyên cho biết ngay khi tiếp nhận bộ hồ sơ sản phẩm cùng các tiêu chí phát triển theo hướng Net Zero và mô hình du lịch cộng đồng của Mường Cốc, một doanh nghiệp du lịch quốc tế có trụ sở tại Thái Lan đã quyết định tham gia hội nghị và đồng ý đưa toàn bộ sản phẩm của Mường Cốc lên sàn thương mại điện tử du lịch quốc tế.

"Ngay sau khi công bố, Mường Cốc sẽ bắt đầu đón những đoàn khách đầu tiên thông qua nền tảng này", ông Vũ Văn Tuyên thông tin và kỳ vọng đây sẽ là bước khởi đầu quan trọng để quảng bá điểm đến ra thị trường quốc tế.

Du khách nước ngoài thích thú với trải nghiệm một ngày làm nông dân tại Mường Cốc. Ảnh: BTC.

Ông Đặng Duy Trung Hiếu, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội đánh giá việc hình thành sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc là minh chứng rõ nét cho định hướng phát triển du lịch xanh của Hà Nội.

Tuy nhiên, theo ông, xây dựng được một điểm đến mới chỉ là bước đầu, điều khó hơn là duy trì sức sống của điểm đến và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. "Làm ra được điểm đến rất khó nhưng duy trì sức sống của điểm đến còn khó hơn rất nhiều", ông Đặng Duy Trung Hiếu nhấn mạnh.

Theo ông, phát triển du lịch cộng đồng cần đặt bảo tồn văn hóa lên hàng đầu bởi điều mà du khách tìm kiếm ngày nay là những trải nghiệm chân thực chứ không phải những giá trị được dàn dựng. "Những gì là hồn cốt của người Mường, những gì là bản sắc thì cần được gìn giữ. Du khách đến đây để được trải nghiệm cuộc sống thực sự của cộng đồng địa phương", ông nói.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội cũng cho rằng người dân phải là chủ thể của mô hình du lịch cộng đồng, trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm văn hóa và gìn giữ di sản. Điểm đến cũng cần chuyển từ tư duy bán địa điểm sang bán trải nghiệm, để mỗi du khách được sống cùng cộng đồng, nấu cơm lam, thưởng trà dược liệu, nghe kể chuyện và hòa mình vào đời sống bản địa.

Ông Đặng Duy Trung Hiếu khẳng định Hiệp hội Du lịch Hà Nội sẽ đồng hành cùng Mường Cốc thông qua hệ sinh thái doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, đơn vị đào tạo, hỗ trợ đưa khách, đào tạo người dân, chuẩn hóa dịch vụ, tăng cường truyền thông, xây dựng các chương trình khảo sát và kết nối với hàng trăm doanh nghiệp lữ hành trong nước cũng như quốc tế.

"Điểm đến thành công không phải là nơi có nhiều khách nhất mà là nơi người dân sống tốt hơn, văn hóa được gìn giữ và du khách luôn muốn quay trở lại", ông Đặng Duy Trung Hiếu nhấn mạnh.

Sự quan tâm của thị trường quốc tế cũng được thể hiện ngay tại hội nghị. Bà Marlin Tiyabhorn, Quản lý cấp cao khu vực Đông Nam Á GetYourGuide (Thái Lan) đánh giá, xu hướng du lịch thế giới đang dịch chuyển mạnh từ tham quan đơn thuần sang những trải nghiệm bản địa chân thực. Theo bà, Việt Nam hiện là một trong những thị trường phát triển nhanh nhất của doanh nghiệp tại Đông Nam Á và Mường Cốc là điểm đến có nhiều tiềm năng nhờ cộng đồng địa phương thực sự đóng vai trò chủ thể trong phát triển du lịch.

Bà cho biết, đây chính là loại hình sản phẩm phù hợp với nhu cầu của nhiều thị trường khách quốc tế trong giai đoạn hiện nay và bày tỏ mong muốn đồng hành quảng bá Mường Cốc ra thị trường thế giới.

Tại Hội nghị, đã diễn ra Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác phát triển sản phẩm, dịch vụ du lịch giữa Ban điều phối điểm đến du lịch cộng đồng Mường Cốc với các đơn vị, tổ chức du lịch.

Với những nền tảng bước đầu đã được xây dựng cùng sự đồng hành của các cơ quan quản lý, chuyên gia, hiệp hội và doanh nghiệp, Mường Cốc đang đứng trước cơ hội từng bước trở thành mô hình du lịch cộng đồng tiêu biểu của Hà Nội, góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân, bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Mường và làm phong phú thêm hệ thống sản phẩm du lịch của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.