Ảnh minh họa.

UBND tỉnh Lai Châu vừa có Tờ trình số 5699/TTr-UBND đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư Dự án Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (CT.13) theo quy mô hoàn chỉnh 4 làn xe cao tốc.

Quy mô vốn lớn

Theo đề xuất, tuyến cao tốc có điểm đầu kết nối với cao tốc Nội Bài - Lào Cai tại xã Bảo Hà (tỉnh Lào Cai), điểm cuối tại khu vực cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng, xã Phong Thổ (tỉnh Lai Châu), với tổng chiều dài khoảng 162 km.

Trong đó, đoạn qua địa phận tỉnh Lào Cai dài khoảng 49,5 km, đi qua 8 xã gồm: Bảo Hà, Chiềng Ken, Khánh Yên, Văn Bàn, Dương Quỳ, Nậm Chày, Minh Lương và Nậm Xé; đoạn qua tỉnh Lai Châu dài khoảng 112,5 km, đi qua 12 xã, phường gồm: Mường Than, Pắc Ta, Tân Uyên, Mường Khoa, Bản Bo, Bình Lư, Khun Há, Tả Lèng, Tân Phong, Sin Suối Hồ, Khổng Lào và Phong Thổ.

Theo phương án nghiên cứu, tuyến cao tốc kết nối với cao tốc Nội Bài - Lào Cai tại khoảng Km194, cách nút giao IC16 khoảng 4 km. Trên địa bàn tỉnh Lào Cai, tuyến cơ bản bám theo hành lang Quốc lộ 279, sau đó vượt đèo Khau Co bằng hầm đường bộ để sang địa phận tỉnh Lai Châu. Tại Lai Châu, tuyến đi song song với Quốc lộ 32, tiếp tục bám theo Quốc lộ 4D và kết nối với Quốc lộ 12 đến cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng.

Hướng tuyến được lựa chọn nhằm kết nối các trung tâm kinh tế, đô thị, khu du lịch, khu vực khai thác khoáng sản, đặc biệt là mỏ đất hiếm Đông Pao, đồng thời tạo động lực phát triển kinh tế cửa khẩu và tăng cường liên kết vùng Tây Bắc với vùng Thủ đô, hệ thống cảng biển phía Bắc và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).

Đáng chú ý, theo phương án thiết kế sơ bộ, toàn tuyến sẽ xây dựng 118 cầu với tổng chiều dài khoảng 49,4 km và 7 hầm xuyên núi có tổng chiều dài khoảng 11,5 km.

Phương án hướng tuyến được nghiên cứu theo hướng tối ưu các yếu tố kinh tế - kỹ thuật, hạn chế ảnh hưởng đến khu dân cư, đất sản xuất, đất rừng và các công trình hiện hữu, đồng thời bảo đảm hiệu quả đầu tư và khả năng khai thác lâu dài.

Dự án được đầu tư theo quy mô hoàn chỉnh 4 làn xe cao tốc, vận tốc thiết kế 80 - 100 km/h, bề rộng nền đường từ 22 - 24,75 m. Trong đó, đoạn thiết kế 100 km/h có nền đường rộng 24,75 m, đoạn thiết kế 80 km/h rộng 22 m; bề rộng mặt đường từ 14 - 15 m, dải phân cách và dải an toàn từ 1,5 - 2,25 m, dải dừng xe khẩn cấp rộng 5 - 6 m và lề đất rộng 1,5 m.

Đối với công trình cầu, bề rộng cầu đạt 24,75 m trên đoạn thiết kế 100 km/h và 22 m trên đoạn thiết kế 80 km/h. Riêng các cầu có nhịp từ 150 m trở lên hoặc trụ cao từ 50 m trở lên sẽ không bố trí làn dừng xe khẩn cấp nhằm giảm chi phí đầu tư theo quy định hiện hành. Các hầm được thiết kế gồm 2 ống hầm độc lập, mỗi ống bảo đảm 2 làn xe với bề rộng 10,55 m.

Theo tờ trình, sơ bộ tổng mức đầu tư Dự án khoảng 65.518 tỷ đồng. Đây là dự án có quy mô rất lớn, trải dài trên địa bàn hai tỉnh Lào Cai và Lai Châu, bao gồm nhiều cầu lớn, hầm dài và khối lượng giải phóng mặt bằng lớn.

UBND tỉnh Lai Châu dự kiến Dự án sẽ được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư trong quý IV/2026, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi trong quý II - III/2027, khởi công trong quý IV/2027 sau khi hoàn thành các thủ tục chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và lựa chọn nhà thầu, hoàn thành đưa vào khai thác trong năm 2031.

Đầu tư công toàn tuyến

Tại Tờ trình số 5699/TTr-UBND, UBND tỉnh Lai Châu cũng đề nghị cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng khoảng 218,0634 ha rừng để thực hiện Dự án theo quy định của Luật Lâm nghiệp và các quy định pháp luật có liên quan.

Địa phương cũng kiến nghị cho phép triển khai Dự án theo hình thức đầu tư công, sử dụng 100% vốn ngân sách trung ương, phù hợp với tính chất dự án quan trọng quốc gia, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của khu vực Tây Bắc và khả năng huy động nguồn lực thực tế. Sau khi hoàn thành, sẽ nghiên cứu phương án tổ chức thu phí để hoàn trả một phần vốn đầu tư của Nhà nước theo quy định.

Để thuận lợi cho công tác tổ chức thực hiện, UBND tỉnh Lai Châu đề xuất chia Dự án thành 4 dự án thành phần. Trong đó, Dự án thành phần 1 thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn tỉnh Lào Cai, với sơ bộ tổng mức đầu tư 4.126 tỷ đồng; Dự án thành phần 2 thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn tỉnh Lai Châu, có sơ bộ tổng mức đầu tư 3.371 tỷ đồng.

Hai dự án thành phần còn lại gồm Dự án thành phần 3 đầu tư xây dựng tuyến qua địa bàn tỉnh Lào Cai (không bao gồm hầm Khau Co), với sơ bộ tổng mức đầu tư 17.412 tỷ đồng và Dự án thành phần 4 đầu tư xây dựng tuyến qua địa bàn tỉnh Lai Châu, bao gồm cả hầm Khau Co nằm trên địa phận tỉnh Lào Cai, với sơ bộ tổng mức đầu tư 40.609 tỷ đồng.

UBND tỉnh Lai Châu cũng đề nghị ưu tiên bố trí nguồn vốn ngân sách trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 và 2031 - 2035 để bảo đảm hoàn thành Dự án trong năm 2031.

Lý do được đưa ra cho đề xuất này là việc Dự án Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (CT.13) có tổng mức đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài, lưu lượng xe trong giai đoạn đầu khai thác chưa đủ hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Nếu triển khai theo phương thức PPP sẽ cần tỷ lệ vốn nhà nước tham gia hỗ trợ ở mức rất cao, vượt khả năng cân đối và không bảo đảm tính khả thi về phương án tài chính theo quy định của pháp luật về đầu tư theo phương thức PPP.

Bên cạnh đó, dự án đi qua địa bàn vùng Tây Bắc có điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế cửa khẩu, khai thác các nguồn lực chiến lược của quốc gia và tăng cường liên kết vùng. Do đó, việc sớm đầu tư hoàn thành dự án có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của khu vực và cả nước

Bên cạnh đó, địa phương kiến nghị cho phép áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc thù tương tự các dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội cho phép nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà thầu, tổ chức thi công và huy động nguồn lực thực hiện Dự án.

Theo UBND tỉnh Lai Châu, địa phương đã hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án và dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập Hội đồng thẩm định Nhà nước. Vì vậy, UBND tỉnh Lai Châu đề nghị Thủ tướng xem xét thành lập Hội đồng thẩm định Nhà nước, đồng thời giao các bộ, ngành và địa phương liên quan phối hợp thẩm định Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, làm cơ sở trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư theo quy định.

Không thực hiện phân kỳ

Một trong những nội dung đáng chú ý tại Tờ trình số 5699/TTr-UBND là việc UBND tỉnh Lai Châu dành nhiều dung lượng để bảo vệ quan điểm đầu tư hoàn chỉnh toàn tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, thay vì phân kỳ đầu tư như đề xuất của một số bộ, ngành.

Trước đó, trong quá trình lấy ý kiến, Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính đã đề nghị nghiên cứu phương án phân kỳ đầu tư, trong đó giai đoạn 1 đầu tư đoạn từ nút giao IC16 đến trung tâm tỉnh Lai Châu, giai đoạn 2 đầu tư đoạn từ trung tâm tỉnh Lai Châu đến cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng.

Theo UBND tỉnh Lai Châu, phương án phân kỳ đầu tư thành hai giai đoạn sẽ không phát huy đầy đủ hiệu quả của Dự án. Bởi lẽ, tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (CT.13) được quy hoạch là trục giao thông chiến lược kết nối vùng Tây Bắc với cao tốc Nội Bài - Lào Cai và cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng, hình thành hành lang kinh tế nối vùng Thủ đô, Đồng bằng sông Hồng với khu vực biên giới Việt Nam - Trung Quốc.

Địa phương cho rằng, nếu chỉ đầu tư đoạn từ nút giao IC16 đến trung tâm tỉnh Lai Châu, lưu lượng hành khách và hàng hóa vẫn phải tiếp tục lưu thông trên Quốc lộ 4D và Quốc lộ 12 để tiếp cận cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng. Đây đều là những tuyến đường có quy mô hạn chế, điều kiện khai thác khó khăn và thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai.

Theo phân tích của UBND tỉnh Lai Châu, phương án đầu tư không hoàn chỉnh sẽ làm giảm hiệu quả của Dự án trong việc cắt giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển, phát triển kinh tế cửa khẩu, mở rộng hợp tác thương mại với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), cũng như hình thành các trung tâm logistics và chuỗi dịch vụ dọc hành lang kinh tế.

Đồng thời, khả năng thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp, khu kinh tế cửa khẩu và các dự án khai thác, chế biến khoáng sản, nhất là đất hiếm, cũng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Không chỉ dừng ở khía cạnh phát triển kinh tế, UBND tỉnh Lai Châu còn nhấn mạnh việc đầu tư không hoàn chỉnh toàn tuyến sẽ làm giảm ý nghĩa chiến lược của Dự án đối với quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Là địa phương có đường biên giới tiếp giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), việc hình thành tuyến cao tốc kết nối trực tiếp đến cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao năng lực cơ động của các lực lượng, bảo vệ chủ quyền biên giới, tăng cường khả năng ứng phó thiên tai, cứu hộ, cứu nạn và củng cố thế trận quốc phòng toàn dân.

Từ những lập luận trên, UBND tỉnh Lai Châu kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cân đối nguồn lực để đầu tư hoàn chỉnh toàn tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, không thực hiện phương án phân kỳ đầu tư.

Theo UBND tỉnh Lai Châu, việc đầu tư Dự án Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (CT.13) phù hợp với Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030 cả nước đưa vào khai thác hơn 5.000 km đường bộ cao tốc.

Dự án không chỉ góp phần hoàn thiện mạng lưới cao tốc quốc gia theo quy hoạch mà còn tạo động lực tăng cường liên kết vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đây cũng là một trong những công trình hạ tầng chiến lược được kỳ vọng tạo sức lan tỏa lớn, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030.

Bên cạnh đó, UBND tỉnh Lai Châu đánh giá, cao tốc Bảo Hà - Lai Châu sẽ giải quyết "điểm nghẽn" kết nối của khu vực Tây Bắc, thay thế vai trò của các tuyến Quốc lộ 279, Quốc lộ 32, Quốc lộ 4D và Quốc lộ 12 vốn có quy mô hạn chế, thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai.

 Tuyến đường sẽ hình thành hành lang vận tải tốc độ cao kết nối Lai Châu với cao tốc Nội Bài - Lào Cai, vùng Thủ đô, hệ thống cảng biển phía Bắc và cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng, tạo động lực phát triển kinh tế và tăng cường liên kết vùng.